Woensdag 21/08/2019

Wetenschap

Nieuw wapen in strijd tegen fout hout: DNA-test stelt afkomst met precisie vast

Een houtzagerij in het Amazonegebied. Beeld epa

Via DNA-analyse zijn onderzoekers erin geslaagd de herkomst van een Afrikaanse houtsoort met grote precisie vast te stellen. Hiermee zou de illegale handel in tropisch hardhout beter kunnen worden aangepakt.

Nederlandse onderzoekers van de Universiteit van Wageningen hebben mogelijk een nieuw wapen ontdekt in de strijd tegen de illegale handel in tropisch hardhout. Het lukte hen de herkomst van een Afrikaanse houtsoort met grote nauwkeurigheid te achterhalen aan de hand van de genetische eigenschappen van het hout. De wetenschappers hebben op basis daarvan een test ontwikkeld die kan worden toegepast in forensisch onderzoek naar 'fout' hout.

Van al het verhandelde tropische hardhout in de wereld is naar schatting tussen de 30 en 90 procent illegaal gekapt. Om dergelijke illegale praktijken tegen te gaan, zijn er in Europa en de VS controles om te achterhalen waar het hout vandaan komt. Die controles hebben meestal weinig effect; 'fout' hout wordt veelal 'witgewassen' door gesjoemel met documenten.

Om de controles te verbeteren kijkt de wetenschap vooral naar twee technieken: het meten van stabiele isotopen in het hout en een genetische analyse van de houtsoort. Isotopenmetingen worden al toegepast bij het opsporen van illegale producten afkomstig van bedreigde dier- en plantensoorten, maar nog niet bij hardhout. Bovendien waren de resultaten van DNA-analyse van tropisch hout tot nu toe weinig nauwkeurig.

Honderden houtmonsters

Een team van de Universiteit van Wageningen heeft nu een belangrijke stap gezet om de herkomst van hardhout met precisie vast te stellen. Ze toonden aan dat met DNA-analyse onderscheid kan worden gemaakt tussen bosgebieden die slechts 14 kilometer van elkaar zijn verwijderd. "Dat we met een dergelijke nauwkeurigheid de herkomst van hout kunnen bepalen, is nieuw", zegt Mart Vlam, eerste auteur van de studie die verscheen in Biological Conservation. "Dat is belangrijk als bossen waar wel en niet mag worden gekapt dichtbij elkaar liggen."

De onderzoekers verzamelden honderden monsters van de Afrikaanse tropische houtsoort Tali in vijf concessies in Kameroen en Congo-Brazzaville. De afstand tussen twee buurgebieden varieerde van veertien tot ruim achthonderd kilometer. Isotopenanalyse van de monsters leverde weinig bruikbaars op, de analyse van stukjes DNA (microsatellieten) daarentegen bleek vruchtbaar. 

Boomstammen, afkomstig uit het Amazonewoud, liggen klaar om versneden te worden. Van al het verhandelde tropische hardhout in de wereld is naar schatting tussen de 30 en 90 procent illegaal gekapt.

Dankzij de genetische analyse slaagden de wetenschappers erin een overzicht (referentieset) te maken van de herkomst van de monsters. Aan de hand van deze dataset wisten genetische specialisten bij een blinde test met twaalf monsters in elf gevallen correct aan te geven waar de houtmonsters vandaan kwamen. "De onderzoekers laten duidelijk zien dat de genetische methode kan werken en dat het hout tot op het niveau van de concessie kan worden getraceerd", oordeelt Roel Brienen, universitair docent aan de Universiteit van Leeds.

Het onderzoek is gedaan met Tali, maar de DNA-techniek kan ook worden gebruikt voor andere houtsoorten, zegt hoofdonderzoeker Pieter Zuidema. "Al moet voor iedere houtsoort een eigen DNA-referentieset worden aangelegd. Daar komt bij dat sommige houtsoorten afkomstig zijn van tientallen boomsoorten, zoals het veel gebruikte Meranti. Dat maakt het ingewikkeld."

Met uitsterven bedreigd

Brienen, niet betrokken bij de Wageningse studie, vraagt zich dan ook af of deze methode op ruime schaal toepasbaar is. "Om herkomst van hout tot op dergelijk niveau te kunnen opsporen moet je een goede en uitgebreide referentieset hebben voor elke soort en voor elke concessie die je in het oog wilt houden. Dat is een enorme hoeveelheid werk." Toch vindt hij het onderzoek belangrijk omdat de genetische methode nuttig kan zijn voor een aantal houtsoorten die met uitsterven worden bedreigd.

De effecten van ontbossing in het Braziliaanse Amazonewoud. Beeld rv

Vlam erkent dat het nog wel even zal duren voordat genetische tests worden gebruikt als bewijs in een strafzaak. "De Europese wetgeving maakt celstraffen voor illegale houthandel mogelijk. Dan moet je een zaak met honderd procent zekerheid kunnen bewijzen. En moet een monster onderzocht kunnen worden in verschillende laboratoria die zijn geaccrediteerd voor forensisch onderzoek. Zover is het nog niet."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden