Zondag 04/12/2022

AchtergrondGenetica

Nieuw onderzoek: dubbelgangers delen vaak niet alleen hun uiterlijk

Geloof het of niet, Pedro López Soto en Albert Pueyo Kaotico zijn geen familie. Beeld François Brunelle
Geloof het of niet, Pedro López Soto en Albert Pueyo Kaotico zijn geen familie.Beeld François Brunelle

Mensen die als twee druppels water op elkaar lijken, vertonen vaak ook genetisch opvallende overeenkomsten. Gaan we ooit op basis van DNA iemands uiterlijk kunnen voorspellen?

Dieter De Cleene

Ana Maria Sánchez en Katherine Romero lijken een eeneiige tweeling, maar zijn het niet. Mensen die zo sterk op elkaar lijken, delen vaak ook stukken van hun DNA, blijkt uit een nieuwe studie in het vakblad Cell Reports.

De Canadese fotograaf François Brunelle reisde jarenlang de wereld rond om dubbelgangers zoals Sánchez en Romero voor zijn lens te krijgen voor zijn project ‘I’m not a look-alike!’, daartoe geïnspireerd door zijn eigen gelijkenis met de Britse acteur Rowan Atkinson. Spaanse wetenschappers selecteerden 32 lookalikes uit Brunelles werk, lieten hen vragenlijsten invullen over hun levensstijl en brachten hun DNA in kaart.

In een eerste fase van het onderzoek lieten de wetenschappers gezichtsherkenningssoftware los op de foto’s, om de gelijkenissen op een objectieve manier vast te stellen. De onderzoekers werkten verder met zestien duo’s die drie verschillende algoritmes zeer sterk gelijkend bevonden, even sterk als eeneiige tweelingen. Uit een vergelijking van de genomen van die dubbelgangers bleek dat negen paren op ruim 19.000 plaatsen in het DNA of in meer dan 3.700 genen overeenkomsten vertoonden.

Eerste bewijs

Als de informatie over hoe we in elkaar zitten is opgeslagen in ons DNA, is het dan zo verwonderlijk dat mensen die uiterlijk sterk op elkaar lijken dat ook op genetisch niveau doen? “Het is wat je verwacht, maar het is de eerste keer dat het ook effectief wordt bewezen”, zegt Peter Claes, die aan de KU Leuven onderzoek doet naar de genetica achter uiterlijke kenmerken. “Dat de wetenschappers bij zeven van de zestien koppels blijkbaar minder genetische overeenkomsten vonden, is eigenlijk minstens even opmerkelijk, maar daarop gaan ze helaas niet dieper in.”

Dat kan volgens Claes ook te maken hebben met de opzet van de studie. “De onderzoekers gebruikten de foto’s van Brunelle, waarop extra moeite is gedaan om de mensen op elkaar te laten lijken”, zegt hij. “Mogelijk zijn de algoritmes die de fysieke gelijkenis moesten beoordelen daar een beetje door misleid.”

Ana Maria Sánchez en Katherine Romero. Beeld François Brunelle
Ana Maria Sánchez en Katherine Romero.Beeld François Brunelle

De wetenschappers vergeleken ook het zogenoemde epigenoom van de proefpersonen. In onze genen liggen onze erfelijke eigenschappen besloten, maar interactie met onze omgeving beïnvloedt welke genen aan- of uitgeschakeld staan of in welke mate ze actief zijn. Dat gebeurt doordat specifieke moleculen zich als een soort dimmers op het DNA binden. Een omgeving met veel of weinig vervuiling, veel of weinig stress: het kan allemaal een invloed hebben op hoe onze genetische code precies tot leven komt. In dat epigenoom vonden de wetenschappers bij de dubbelgangers echter nauwelijks overeenkomsten. “We weten dat bij bepaalde ziektes epigenetica een belangrijke rol speelt”, zegt geneticus Paul Coucke (UGent). “Bij ons uiterlijk lijkt dat veel minder het geval.”

Gezichten voorspellen

Over hoe ons uiterlijk ontstaat, is relatief weinig bekend. Om te achterhalen in hoeverre genen en omgeving bepalen wie we zijn, doen wetenschappers vaak onderzoek bij eeneiige tweelingen. “Daaruit kun je echter niet afleiden welke genen precies een rol spelen bij ons uiterlijk”, zegt Coucke. “Want zo’n tweeling is volledig genetisch identiek. Kijken naar niet-verwante dubbelgangers is daarom een slimme zet.”

Er zijn tot dusver een 500-tal genen geïdentificeerd waarvan bekend is dat ze een rol spelen bij ons uiterlijk. “Wat niet betekent dat we ook weten wat ze precies doen”, zegt Claes. Hij en zijn collega’s slaagden er enkele jaren geleden in vijftien regio’s in het DNA te identificeren die gelinkt zijn met specifieke delen van het gezicht, zoals het voorhoofd en de kin. Zeven van die genen spelen een rol bij de vorming van de neus. “Maar gezien de complexiteit van ons uiterlijk is het waarschijnlijk dat duizenden genen betrokken zijn”, aldus Claes.

Pedro López Soto en Albert Pueyo Kaotico, een ander beeld uit Brunelles project. Beeld François Brunelle
Pedro López Soto en Albert Pueyo Kaotico, een ander beeld uit Brunelles project.Beeld François Brunelle

Hebben de wetenschappers hier in één klap ruim 3.700 betrokken genen geïdentificeerd? Dat valt nog te bezien. “De dubbelgangers mogen dan wel geen familie van elkaar zijn, het valt niet uit te sluiten dat een deel van de overlap te wijten is aan het feit dat de mensen uit eenzelfde geografisch gebied komen”, aldus Claes. “Zo vertonen bijvoorbeeld ook Belgen en Nederlanders onderling genetische overeenkomsten. Deze studie levert wel een interessante groep genen op om verder te onderzoeken.”

Meer inzicht in de relatie tussen genen en gezichten kan wetenschappers helpen om op basis van DNA iemands uiterlijk te voorspellen. Dat zou kunnen helpen om op basis van een DNA-spoor te bepalen hoe een gezochte misdadiger eruitziet. Zover is het nog lang niet. “We mogen hier ook niet te veel van verwachten”, zegt Claes. “We zullen wellicht nooit een soort foto kunnen produceren op basis van je DNA, enkel een grove inschatting.”

Het lijkt wonderbaarlijk dat er ergens ter wereld misschien iemand rondloopt die als twee druppels water op u lijkt, maar dat is het niet. “Hoewel er veel mogelijkheden zijn om een gezicht te maken, is de variatie ook begrensd”, zegt Claes. “Een neus zoals die van Pinokkio en een gezicht zoals in de schilderijen van Picasso behoren niet tot de mogelijkheden. Aangezien we met meer dan 6 miljard zijn, is het dus niet verwonderlijk dat je af en toe eens hetzelfde ontwerp tegenkomt.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234