Donderdag 17/06/2021

AchtergrondMuggen

Nederlandse wetenschapper zorgt voor absolute wereldprimeur: in dit luxeresort op de Malediven zijn geen muggen meer

Soneva Fushi, een luxeresort op de Malediven. Dat in zulke paradijselijke oorden muggen de rust serieus kunnen verstoren is op beelden als deze nooit te zien. Op Soneva Fushi is dat ook niet langer het geval, daar hebben ze de populaties uitgeroeid. Beeld Soneva
Soneva Fushi, een luxeresort op de Malediven. Dat in zulke paradijselijke oorden muggen de rust serieus kunnen verstoren is op beelden als deze nooit te zien. Op Soneva Fushi is dat ook niet langer het geval, daar hebben ze de populaties uitgeroeid.Beeld Soneva

Een eiland muggenvrij maken: daar droomde medisch entomoloog Bart Knols (55) al lang van. In een van muggen vergeven luxeresort op de Malediven kreeg de Nederlandse wetenschapper de kans om zijn idee in de praktijk te brengen. ‘Op een jaar tijd hebben we de populatie teruggedrongen met ruim 95 procent. Resorts van over de hele wereld bellen ons of we bij hen hetzelfde kunnen komen doen.’

Blauw water, een wit strand en een groene jungle: exotische eilanden zien er in toeristische brochures steevast paradijselijk uit. Hemelse plekjes op aarde die uitsluitend rust en balans uitstralen, zonovergoten parels van de schepping. Dat er op de Seychellen of de Malediven ook irritante en ziekteverwekkende muggen rondzoemen, zie je nooit op zulke beelden, maar ze zijn er natuurlijk wel.

Zo ook op Kunfunadhoo, een eiland van het Baa-atol op de Malediven. De lap grond van 50 hectaren wordt volledig ingepalmd door een luxeresort van de Soneva-groep: Soneva Fushi omvat 71 prachtige villa’s voor toeristen, de 400 vaste eilandbewoners zijn allemaal personeelsleden van het resort. Tot vorig jaar moest iedereen op het eiland zich regelmatig insmeren met muggenwerende middeltjes, want een beet kan niet alleen erg jeuken, je kunt er ook dengue (knokkelkoorts) van krijgen, een virusinfectie die in het slechtste geval levensbedreigend is.

Bart Knols tussen zijn kamerplanten, thuis in Nederlands-Limburg. Deze medisch entomoloog is erin geslaagd om een eiland in de Malediven muggenvrij te maken door de beestjes te vangen en hun broedplaatsen weg te nemen. Beeld Joel Hoylaerts / Photo News
Bart Knols tussen zijn kamerplanten, thuis in Nederlands-Limburg. Deze medisch entomoloog is erin geslaagd om een eiland in de Malediven muggenvrij te maken door de beestjes te vangen en hun broedplaatsen weg te nemen.Beeld Joel Hoylaerts / Photo News

Die ellende is nu ten einde. Want de Nederlandse wetenschapper Bart Knols zorgde er, samen met het Duitse bedrijf Biogents, voor dat Soneva Fushi op goed een jaar tijd muggenvrij werd. Foutje in de schepping rechtgezet, absolute wereldprimeur.

“Ik ben jarenlang verbonden geweest aan de Radboud Universiteit”, vertelt de Director Science and Conservation bij Soneva. “Als medisch entomoloog heb ik veel onderzoek verricht naar muggen, meer bepaald naar hun impact op de gezondheid in ontwikkelingslanden. Elke dag zijn er miljoenen infecties met malaria en dengue. In 2009 al liep ik rond met het idee om tropische eilanden muggenvrij te maken om zo het gezondheidsprobleem op te lossen. Ik ben naar de Caraïben getrokken en Aruba was wel geïnteresseerd. Het eiland leeft grotendeels van het toerisme en van zodra er een dengue-uitbraak is, blijven de Amerikanen - veruit de belangrijkste groep vakantiegangers - massaal weg. Helaas bleek de lokale overheid niet over genoeg fondsen te beschikken om het project uit te voeren en heb ik het laten schieten.”

Knols heeft zijn idee eigenlijk al min of meer begraven wanneer hij eind 2018 ineens een telefoontje krijgt van Sonu Shivdasani (55), de Brits-Indiaase stichter en eigenaar van de Soneva-luxeresorts. “Hij had mijn idee opgepikt en hij wou dat ik het op één van zijn eilanden in de praktijk zou brengen. In maart 2019 ben ik voor het eerst naar Soneva Fushi getrokken. Ik begreep meteen waarom hij me gecontacteerd had: ik werd lék gestoken, zo veel muggen zaten er.”

Op Soneva Fushi staan 71 vakantievilla's. De 400 vaste eilandbewoners zijn het personeel van het resort. Zij hoeven geen muggenwerende middeltjes meer te gebruiken en lopen ook niet langer het risico om knokkelkoorts te krijgen na een muggenbeet. Beeld Soneva
Op Soneva Fushi staan 71 vakantievilla's. De 400 vaste eilandbewoners zijn het personeel van het resort. Zij hoeven geen muggenwerende middeltjes meer te gebruiken en lopen ook niet langer het risico om knokkelkoorts te krijgen na een muggenbeet.Beeld Soneva

Ter plekke ziet Knols hoe een bestrijdingsbedrijf de plaag probeert te onderdrukken door insecticiden (pyrethroïden) te spuiten. “Dat stinkt niet alleen vreselijk, veel erger: de muggen waren er resistent tegen geworden. Plus: dramatisch voor de biodiversiteit. Vlinders, kevers en libellen werden ook doodgespoten en zelfs het aquatisch leven ondervond er last van doordat de wind de insecticiden tot in de zee dreef.”

Wanneer Knols in juni 2019 aan zijn project begint, wijzigt hij grondig van aanpak. In plaats van insecticiden te spuiten, gaat hij muggen vangen en hun broedplaatsen weghalen. Op die manier moet Soneva Fushi het eerste muggenvrije eiland ter wereld worden. “Ik had in maart al een muggenval van het Duitse bedrijf Biogents uitgeprobeerd. Amper 24 uur nadat ik ze ergens op het eiland had gezet, zaten er 715 Aziatische tijgermuggen in.”

De muggenval lokt de beestjes visueel door het contrast bovenaan. Een ventilatortje in de val verspreidt bovendien een nagebootste 'menselijke' geur. Beeld Soneva
De muggenval lokt de beestjes visueel door het contrast bovenaan. Een ventilatortje in de val verspreidt bovendien een nagebootste 'menselijke' geur.Beeld Soneva

Hoe zo’n val precies werkt? Eigenlijk heel eenvoudig, door de geur van een mens na te bootsen. “De muggen worden visueel aangetrokken door het kleurcontrast bovenaan de val én door de geur die een klein ventilatortje in de val verspreidt. Met een zakje melkzuur in de val bootsen we zweet na, suikerwater met gist zorgt voor koolstofdioxide, wat dan weer lijkt op wat wij als mensen uitademen.”

Een tweede soort val lokt vooral muggen die eitjes willen leggen. In totaal plaatsen Knols en zijn Zero Moquito Team zo’n 550 vallen verspreid over het hele eiland. Iedere drie dagen worden die bezocht en worden de muggen eruit gehaald. “De eerste maand hadden we er in totaal 114.000. Hoe ik dat weet? Omdat we ze stuk voor stuk geteld hebben, met een pincetje. We moeten wel, op Soneva Fushi zitten twee soorten muggen, de Aedes en de Culex. Om die uit elkaar te houden en om te weten welke soort we het snelst kunnen uitroeien met onze methode, moeten we ze één na één bekijken.”

Om het eiland muggenvrij te maken, pakt Knols ook de broedplaatsen aan. “We hebben Soneva Fushi in 40 blokken onderverdeeld. Elk blok wordt elke week grondig geïnspecteerd op broedplaatsen. Dat zijn halve kokosnoten of stukjes plastiek of zeildoek waar wat regenwater in blijft staan. Door die heel consequent weg te halen, komen er amper nieuwe muggen bij. En met de vallen vangen we ondertussen de muggen die wel al uit de eitjes zijn.”

null Beeld rv
Beeld rv

Op een jaar tijd wordt de populatie van de Aedes teruggedrongen met 95 procent en die van de Culex met 98 procent. “Eind juni 2019 vingen we 6.314 muggen per dag, een jaar later op dezelfde week was dat nog 495. In totaal gaat het om een goeie 800.000 muggen.”

null Beeld rv
Beeld rv

Wie nu op Soneva Fushi komt, heeft al geen last meer van muggen, maar Knols wil naar 100 procent. “Dan kunnen we onze operatie opschorten, want eenmaal zo’n eiland muggenvrij is, blijft het ook zo. Er is dagelijks transport tussen de verschillende eilanden, en er zal heus wel eens een mug meevaren vanop een ander eiland naar het onze. Maar om een nieuwe populatie uit te bouwen, zijn er 50 tot 500 muggen met een verschillende genetische achtergrond nodig. Anders krijg je inteelt en raakt zo’n populatie nooit van de grond.”

Of het geen probleem is als er een schakeltje uit de ketting verdwijnt? “Nee, het uitroeien van de muggen heeft, op ons eiland, geen impact op andere organismen in het ecosysteem. De Malediven zijn zandeilanden: als het regent, sijpelt het water heel snel de grond in. Plassen of poelen zijn er niet. Dat betekent ook dat er, bijvoorbeeld, geen muggenetende amfibieën zijn. En er zijn ook geen andere predatoren. Bovendien is de rol van muggen in de bestuiving zeer ondergeschikt aan die van hommels en bijen. Dat ze weg zijn, is op geen enkel vlak een probleem.”

Integendeel, het levert alleen maar voordelen op. “Niet alleen qua comfort en gezondheid. Doordat er niet langer insecticiden gespoten worden, is de biodiversiteit opnieuw toegenomen. Daardoor worden de gewassen in onze fruit- en groentetuinen beter bestoven wat ervoor heeft gezorgd dat we minder komkommers en aubergines met de boot of het vliegtuig moeten laten overkomen, wat dan weer onze voetafdruk kleiner maakt. Dit project is er ook één van duurzaamheid.”

Het goede nieuws houdt niet op, want het prijskaartje blijkt met 90.000 dollar (75.000 euro) per jaar zelfs lager te liggen dan het contract met het bestrijdingsbedrijf (110.000 dollar/jaar of 91.600 euro/jaar) en er is nóg een bijproduct. “Uit de flessen naast de vallen waar we CO2 produceren, distilleren we de ethanol. Na drie dagen is de gist dood en de CO2 eruit, maar er zit wel 5 procent alcohol in. We voegen daar kokosnootolie aan toe, aloë vera, wat kaneel en kruidnagel en zo maken we onze eigen handgel. In deze coronatijden erg gewenst.”

Dit is de Aedes-mug, een van de twee soorten op Soneva Fushi. De Nederlandse wetenschapper Bart Knols slaagde erin om deze soort op een jaar tijd met 95 procent terug te dringen. Beeld Soneva
Dit is de Aedes-mug, een van de twee soorten op Soneva Fushi. De Nederlandse wetenschapper Bart Knols slaagde erin om deze soort op een jaar tijd met 95 procent terug te dringen.Beeld Soneva

Wie dit hoort of leest, zal geneigd zijn te denken: laat die Knols de hele wereld muggenvrij maken! “Nee, dat zal niet lukken”, lacht hij. “En het is ook niet wenselijk. In een ecosysteem als de Everglades (een subtropisch moeraslandschap in het zuiden van de Amerikaanse staat Florida, red.), bijvoorbeeld, zijn de larven van muggen belangrijk voedsel voor vissen en amfibieën. Haal daar de mug weg en je hebt op de duur geen alligators meer. We weten ook dat we de malariamug minder goed kunnen lokken met de melkzuur-CO2 combinatie, dus daar moet eerst nog verder onderzoek verricht worden voor we dezelfde impact kunnen hebben.”

Knols denkt wel dat zijn systeem niet louter voor eilanden geschikt is. “In Italië en Frankrijk zijn al hoopvolle tests gebeurd met ‘afgebakende gebieden’, zelf gaan we nu iets gelijkaardigs proberen op Soneva Kiri in Thailand, waar het resort maar een deel van het eiland beslaat. Uitroeien zal in zulke gevallen moeilijk worden, maar we gaan allicht wel dammen kunnen opwerpen met onze vallen.”

Het succes van Soneva Fushi heeft de interesse gewekt van vele resorts en eilanden. “Panama, Mexico, Indonesië,... We zijn momenteel met 22 geïnteresseerden van over de hele wereld aan het babbelen. Maar er zijn op aarde zo’n 40.000 bewoonde eilanden, dus we zijn nog niet klaar.” (lacht)

“We willen de grootste koraalkwekerij ter wereld worden”

Bart Knols en Soneva hebben nog meer grote plannen. Op termijn willen ze op Soneva Fushi de grootste koraalkwekerij van de wereld uitbouwen.

“Sonu en Eva, de stichters en eigenaars van de Soneva-groep, willen niet alleen leiders zijn in het up market toerisme”, zegt de Nederlandse wetenschapper. “Ze hebben allebei ook een diepe behoefte aan een betere wereld. Aan een duurzamere omgang met onze planeet.”

Ze zijn ook pioniers, zegt hij. Het muggenproject maakt dat meer dan duidelijk, de koraalkwekerij die wordt opgezet, zal dat nog eens bevestigen. “Als het zeeleven verdwijnt, ben je hier op de Malediven je klanten kwijt. De bescherming van de riffen rond de resorts is belangrijk. Nu al planten we elk jaar zo’n 1.000 stukjes gekweekt koraal terug aan. Maar binnenkort gaan we 100 watertanks plaatsen op Soneva Fushi waarin we verschillende nieuwe kweekmethodes gaan testen. Op termijn hopen we naar 50.000 stukjes per jaar te gaan, wat ons de grootste koraalkweker ter wereld zou maken.”

Al dat werk zal niet uit het zicht van de gasten gehouden worden, integendeel. “Toeristen anno 2021 willen niet louter met een boek onder een parasol gaan liggen, ze willen dingen bijleren, ervaringen opdoen. Hoe onvergetelijk wordt het als iemand die hier komt snorkelen of duiken, tijdens zijn vakantie ook een stukje koraal kan aanplanten?”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234