Dinsdag 19/11/2019

Urgenda

Nederlandse staat delft onderspit in 'Klimaatzaak'

Een emotionele advocaat Roger Cox (links) krijgt een knuffel van Urganda-directeur Marjan Minnesma na de uitspraak. Beeld AP

In Nederland heeft de rechter zich in het voordeel uitgesproken van Urgenda, de Nederlandse tegenhanger van Klimaatzaak. "De rechtbank beveelt de staat om het gezamelijke volume van CO2-uitstoot te verminderen met minstens 25 procent tegen 2020."

Urgenda vindt, net als Klimaatzaak bij ons, dat de overheid toekomstige generaties in de steek laat. De organisatie wil dat de overheid veel meer doet om opwarming van de aarde tegen te gaan. Urgenda wordt gesteund door 900 verontwaardigde burgers.

De rechter volgde Urgenda, en zei dat in Nederland de CO2-reductie onder de 17 procent zou blijven, in weerwil van klimaatverdragen. Hij concludeerde dat klimaatverandering wordt veroorzaakt door uitstoot en dat dit ernstige gevaren met zich meebrengt, onder meer door de zeespiegelstijging en voor de voedselvoorziening.

Een wereldwijde reductie is volgens hem nodig. Nederland kan zich er volgens de rechter niet achter verschuilen dat ook andere landen de doelstellingen niet halen. Het land moet zijn reductie van 25 tot 40 procent dan ook halen.

Klimaatzaak

Ook in ons land werden de overheden gedagvaard vanwege een nalatig klimaatbeleid. Bijna 9.000 mede-eisers sloten zich aan bij vzw Klimaatzaak, die getrokken wordt door elf BV's, waaronder Tom Lenaerts, Francesca Vanthielen en Stijn Meuris. Zij slepen de federale en de drie gewestregeringen voor de rechter.

De Belgische zaak zit nog in de voorbereidende fase. Klimaatzaak heeft haar eis vorige maand neergelegd. Een debat ten gronde zal in ons land allicht pas over een jaar tot anderhalf jaar kunnen plaatsvinden. De uitspraak in Nederland heeft wellicht ook gevolgen voor de Belgische zaak. Ons land overschrijdt dezelfde normen en dreigt daarvoor weer voor het Europees Gerechtshof te worden gedaagd.

Advocaat Roger Cox en Marjan Minnesma, directeur van Urgenda, presenteerden een document van 109 pagina's en 282 artikels waarin ze haarfijn uitlegden waarom Nederland juridisch in de fout gaat. Zo komt er volgens Urgenda maar weinig terecht van de afspraken voor uitstootvermindering.

"De Nederlandse regering weet hoe ernstig de situatie is en heeft erkend dat de uitstoot van broeikasgassen omlaag moet, om de opwarming onder de riskante 2 graden te houden", luidt het. Zoals de andere geïndustrialiseerde landen heeft Nederland erkend dat het tegen 2020 zo'n 25 tot 40 procent minder CO2 moet uitstoten in vergelijking met 1990. "Desondanks wordt die noodzakelijk geachte reductiedoelstelling door Nederland en de EU niet in de praktijk gebracht. Ze reduceren dus willens en wetens minder dan ze zelf nodig achten", zo stond in de dagvaarding.

Mensenrecht

Cox, die ook de Belgen adviseert, baseert zich op het aansprakelijkheidsrecht en het mensenrecht. Omdat de wetenschap het gevaar van de opwarming aantoont en er politiek is afgesproken dat die niet meer dan twee graden mag zijn, zijn landen verplicht om afdoende maatregelen te nemen, luidt de redenering.

"We kunnen aantonen dat wat de landen doen niet volstaat als je er de wetenschap en de politieke afspraken naast legt", zegt Cox. En dat is schuldig verzuim. "Wie bekende risico's bewust negeert, kun je veroordelen. Bovendien is het recht op een veilig leven, een mensenrecht, in het gedrang."



Beeld AFP

Oppositie looft rechter, regering verwijst naar recente verwezenlijkingen

De Nederlandse politieke wereld reageert verdeeld op de uitspraak. De reactie van de verschillende oppositiepartijen varieert van "historische overwinning" tot "unieke uitspraak". Regeringspartij VVD vindt dat er al veel gedaan werd om de uitstoot terug te dringen, maar dat ook de welvaart en de werkgelegenheid niet uit het oog mag worden verloren, anders wordt het: "Nederland armer, de wereld warmer".

Bij de partij van premier Rutte klinkt het dat Nederland al op de goede weg is. Bovendien kan er beter geld besteed worden aan innovatie dan aan rechtszaken. "Los van de uitspraak van de rechter, is Nederland al heel goed bezig om de reductie van broeikasgassen voor elkaar te krijgen. Zo streven wij naar tenminste 40 procent reductie in 2030. Het is echter van belang om een balans te houden tussen welvaart en werkgelegenheid en een vermindering van uitstoot. Beide moet samengaan, anders is het: Nederland armer, de wereld warmer! Laten we ons richten op innovatie in plaats van belastinggeld verkwisten in de rechtszaal", zegt Remco Dijkstra, lid van de Tweede Kamer voor VVD.

Die mening wordt niet gedeeld door de verschillende oppositiepartijen. "Urgenda heeft een historische rechtszaak gewonnen", zegt Stientje van Veldhoven, Tweede Kamerlid D66. Zij verwijt dat de opeenvolgende Nederlandse regeringen steeds minder klimaatambitie hebben getoond. "Het verkiezingsprogramma van de PvdA sprak nog over 18 procent duurzame energie in 2020. In het regeerakkoord van PvdA en VVD was daar nog maar 16 procent van over. Later is dat doel in het energieakkoord verlaagd naar 14 procent en vervolgens blijkt dat deze verlaagde doelen niet eens gehaald worden. Zo blijven we afhankelijk van onbetrouwbare regimes als Rusland en Saoedi-Arabië voor onze fossiele brandstoffen."

Ook SP'er Eric Smaling looft de "unieke uitspraak van de rechter voor dapper Urgenda". "Duurzaam leven is vanaf vandaag definitief geen modegril meer, maar de maat der dingen."

De PVDA deelt de mening van de rechter dat er ook op korte termijn gehandeld moet worden. "Als we volgende generaties willen behoeden voor de desastreuze gevolgen van klimaatverandering dan moeten we niet alleen op lange maar ook op korte termijn meer doen", zegt Jan Vos van PVDA.

GroenLinks tenslotte betreurt dat de rechterlijke macht aangewend moest worden. "Dat de rechterlijke macht er aan te pas moet komen om de Staat op haar zorgplicht te wijzen is schandelijk. Het kabinet moet nu vol aan de bak. Ik ga er vanuit dat de regering dit nu, in aanloop naar de klimaattop in Parijs, met de grootste urgentie gaat aanpakken", laat Liesbeth van Tongeren van GroenLinks weten.

"We delen hetzelfde doel als Urgenda. Alleen over de manier waarop we dit bereiken, verschillen we van mening." Dat zegt de Nederlandse staatssecretaris voor Infrastructuur en Milieu, Wilma Mansveld. "Wat deze uitspraak voor de Nederlandse staat betekent, gaan we nu bestuderen." De politica wil de klimaatverandering aanpakken en volgens haar kan dat het beste door binnen Europa afspraken te maken en zoveel mogelijk landen mee te krijgen. Want: "De oorzaken en gevolgen beperken zich namelijk niet tot Nederland."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234