Vrijdag 24/05/2019

Ecologie

Naast het klimaat bedreigt een ander probleem de mens. Maar we hebben er veel minder aandacht voor

Beeld Getty Images

Dat dit weekend in de Poolse stad Katowice een VN-klimaattop start is ondertussen bekend, maar dat in Egypte al twee weken een biodiversiteitstop loopt weet ongeveer niemand. Is de ijsbeer belangrijker dan de panda?

‘Katowice’ is ook in Vlaanderen stilaan een woord dat een belletje doet rinkelen. Het centrum van de Poolse steenkoolindustrie is vanaf dit weekend gastheer voor de jaarlijkse VN-klimaatonderhandelingen. Internationale en nationale media brengen nu al traditiegetrouw voorafbeschouwingen, maar dit keer is de aandacht voor wat de 195 landen daar in Polen zullen bedisselen nog groter dan anders. De laatste tijd is immers nog duidelijker geworden hoezeer de klimaatcrisis uit de hand aan het lopen is.

Bovendien leeft het thema meer en meer bij burgers. Zondag staat er ook bij ons een grote klimaatmanifestatie gepland en wereldwijd lopen honderdduizenden burgers zich warm voor opvallende ‘klimaatmarsen’.

Dan moeten onderhandelaars in Sharm el-Sheikh het met veel minder aandacht doen. Al een tweetal weken vergaderen deskundigen uit 190 landen in het Egyptische vakantieoord over een nieuw verdrag voor de bescherming van biodiversiteit.

Net zoals het Klimaatakkoord van Parijs moet dat vanaf 2020 wereldwijd meer actie opleveren. Net zoals de opwarming is de steeds snellere vernieling van soorten en ecosystemen een internationale bedreiging van formaat en net zoals klimatologen in het VN-klimaatpanel IPCC, schrijven biologen en ecosysteem-experts in het VN-platform voor Biodiversiteit en Ecosysteemdiensten (IPBES) remedies voor waar landen het dan over eens moeten raken.

Lees ook het standpunt van Bart Eeckhout: We zullen moeten kiezen: de begrotingsnormen van de EU’s, OESO’s en IMF’s van deze wereld of alles op alles voor het klimaat

Biodiversiteit

Toch heeft behalve de specialisten niemand al gehoord van IPBES en staat enkel in Londen een mars voor betere bescherming van dieren- en plantensoorten op stapel. Bovendien hebben ook politici het wel steeds meer over luchtvervuiling, energie en dus klimaat maar nauwelijks tot nooit over de natuur die met rasse schreden verdwijnt. “Dat vinden wij best jammer, ook al is de grote aandacht voor de klimaatcrisis absoluut terecht”, zegt Koen Stuyck, woordvoerder bij WWF.

Nochtans is de panda, het symbool bij uitstek voor internationaal natuurbehoud, bepaald populair, kent Natuurpunt gouden tijden en berichten media regelmatig over de teloorgang van bijen en vlinders, tijgers, visbestanden en Amazonewoud.

“Maar de wereldwijde documentatie van de zware aantasting van de biodiversiteit is veel recenter als een probleem op de internationale en nationale agenda’s beland”, zegt professor natuurbehoud Hans Van Dyck (UCL). “Het IPCC bestaat sinds 1988 en het heeft een hele tijd geduurd voor politici en publiek de opwarming écht als een complex en bedreigend probleem zijn gaan zien. Nu pas dringt het door, onder andere ook omdat de effecten steeds concreter en ingrijpender zijn, zoals de hittegolven. Het IPBES bestaat echter pas sinds 2012. We moeten publiek en politiek nu wel versneld de ernst laten inzien van het enorme verlies aan biodiversiteit dichtbij en ver weg.”

Dat dat traag gaat, komt voor een stuk door de aard van het beestje. Klimaat gaat over energie en industrie en dus het hart van onze economie, terwijl we biodiversiteit vooral associëren met snoezige dieren, bloempjes en bijtjes. “Vervuilde lucht, hittedoden en overstromingen komen veel urgenter binnen dan een bepaalde vlindersoort die verdwijnt. Natuur zien we nog te vaak als luxe, als iets extra’s voor op zondag, niet als iets essentieels voor onze levens”, zegt Van Dyck.

Daling van bacteriën

Maar dat klopt niet. Dat sinds de jaren 70 meer dan 60 procent van alle soorten zijn verdwenen, is een even groot probleem als de ontwrichting van het klimaat. “De biodiversiteit is de essentiële infrastructuur die alle leven op aarde en de menselijke ontwikkeling ondersteunt”, zei VN-biodiversiteits-chef Cristiana Pasca Palmer aan het begin van de top in Egypte. “Weten we die niet te beschermen, dan dreigen we als soort zelf uit te sterven.”

Zo hangen onze medicijnen, voeding, gezondheid en veiligheid veel meer dan we denken af van beestjes en planten, bossen en waterlopen. De daling van bacteriën in onze omgeving en op onze huid wordt bijvoorbeeld in verband gebracht met meer obesitas en allergieën. Een erg groot deel van onze geneesmiddelen is gebaseerd op planten. Voedseloogsten hangen af van bestuivers zoals bijen en insecten en mochten we die gratis natuurdiensten kunstmatig moeten vervangen, dan zou voedselproductie nagenoeg onbetaalbaar worden. Zuivere lucht en water worden gegarandeerd door ecoystemen.

“De kop koffie die je drinkt, is er dankzij bestuivende insecten aan de andere kant van de wereld. Het katoen in je hemd ook”, zegt Van Dyck. “Biodiversiteit blijkt ook van groot belang voor fysieke en mentale gezondheid. Het zijn diensten die we vanzelfsprekend vinden maar die meer inspanningen vergen om ze te behouden. Bovendien is er een nauw verband met klimaat. Natuurgebieden beschermen tegen overstromingen, erosie. Stormen en bomen in de stad temperen oververhitting en slaan CO2 op.”

Daarom werken de onderhandelaars in Egypte aan een nieuw verdrag tegen 2020. In een eerste versie tot nu was al afgesproken dat de scherpe achteruitgang van de biodiversiteit tegen 2020 gehalveerd moet zijn, dat er een einde moest komen aan de overbevissing, dat landbouw en bosbouw duurzaam moeten en dat de hoeveelheid beschermde natuur van 10 naar 17 procent van het oppervlak moet. Alleen dat laatste doel halen we min of meer en ondertussen gaat de verwoesting door.

Toch zijn Van Dyck en Stuyck niet somber. “Het gaat traag, maar dat lijkt met complexe wereldproblemen onvermijdelijk. In 2020 moet er Peking een akkoord komen dat een even grote doorbraak betekent voor biodiversiteit als het Klimaatakkoord van Parijs voor de opwarming.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.