Maandag 09/12/2019

Mobiliteit

Na drugstest nu ook speekseltest voor vermoeidheid

Beeld iStock

De politie die automobilisten aan de kant zet voor een... slaperigheidscontrole. Vrijdagavond legden in Aalst de eerste bestuurders in ons land vrijwillig een speekseltest af die moet bepalen of ze niet te vermoeid achter het stuur zaten. Met de nieuwe techniek wil de Vlaamse Stichting Verkeerskunde de problematiek in kaart brengen. Vermoeidheid speelt een rol in één op de vijf zware ongevallen.

Ook al eens knikkebollend achter het stuur gezeten? 28 procent van de Belgische bestuurders – meer dan één op de vier - zegt weleens enkele seconden ingedommeld te zijn achter het stuur. Levensgevaarlijk. 13 procent belandde in een moment van slaapdronkenschap zelfs al op de pechstrook, of naast de weg. “Vermoeidheid is een onderschatte ‘killer’, die onverwachts toeslaat”, weet Werner De Dobbeleer van de Vlaamse Stichting Verkeerskunde (VSV). “Vermoeidheid speelt mee in één op de vijf zware ongevallen, dat is evenveel als alcohol.” 

De VSV stuurt de komende weken daarom agenten met een nieuwe controle op de baan. Net als bij een mobiele drugcontrole zal wie aan de vrijwillige test deelneemt de mond wijd moeten openen. Met een wattenstaafje wordt een speekselstaal afgenomen. “Op basis van het speekselmonster meten we de concentratie melatonine. Dat hormoon vertelt het lichaam wanneer het jouw biologische nacht is - dat het tijd is om te slapen”,  legt slaapwetenschapper Marijke Gordijn uit. Aan de hand van een simpele vragenlijst wordt tegelijk bepaald of de betrokkene een ochtend- dan wel een avondmens is, en wat zijn ‘sociale jetlag’ is – dat is het verschil in slaappatroon tussen werkdagen en weekends. 

“Al die gegevens samen bepalen iemands optimale bedtijd. Die negeren en nog rijden, is géén goed idee: vier uur na die aanbevolen bedtijd functioneren we net zo slecht als met 0,5 promille alcohol in het bloed”, aldus de onderzoekster van het Nederlandse Chrono at Work dat de test lanceert. 

Boetes niet mogelijk

Wat als de speeksel aangeeft dat je eigenlijk te moe bent om nog te rijden? Anders dan de soortgelijke speekseltest waarmee de politie op drugs achter het stuur controleert, komt dat verdict niet meteen ter plaatse. “Een labo-onderzoek is steeds nodig”, zegt De Dobbeleer. “Of iemand nog veilig kan rijden, zich in de risicozone bevindt dan wel een grote kans loopt achter het stuur in slaap te vallen, weten we pas 24 uur na de speekselafname – na de analyse in het lab.” Sancties zoals een boete of verplicht enkele uren rusttijd zijn dus niet mogelijk. “Daar bestaat ook geen verkeerswetgeving rond.”

De VSV wil in de loop van december minstens 400 automobilisten tussen 22 en 2 uur - wanneer ons bioritme doorgaans op haar laagste peil staat - aan de vrijwillige test onderwerpen, om zo een goed beeld te krijgen van de mate waarin automobilisten vermoeid achter het stuur kruipen. Dat voor velen zeer moeilijk in te schatten valt of de vermoeidheid al dan niet te groot is om nog te rijden, bleek ook uit het experiment dat de UAntwerpen daarover vorig jaar deed. “We lieten enkele proefpersonen ’s nachts zolang mogelijk in een rijsimulator rijden, terwijl hun hersengolven werden gemeten”, legt slaapexpert dr. Johan Verbraecken uit. “Nog voor ze van de weg afgingen, zagen we op het scherm aan hun hersenactiviteit al dat ze in de problemen zouden komen. Het moment dat je werkelijk in slaap valt, voel je dus niet aankomen.”

Het is volgens de VSV daarom hoog tijd om de bestuurders wakker te schudden, figuurlijk dan. In februari zal de stichting een nieuwe campagne lanceren, waarbij de nieuwe resultaten van het onderzoek zullen worden bekendgemaakt.

Een speekseltest waarmee de politie, maar ook iedere bestuurder, eigenhandig kan nagaan hoe het met zijn of haar vermoeidheidsgraad is gesteld, bestaat nog niet. Al werken onder meer Franse wetenschappers wel aan zo’n zelftest. “Het zou erg mooi zijn, moesten we zoiets kunnen ontwikkelen”, beseft slaapwetenschapper Gordijn. “Op welke termijn zo’n biomarker op de markt komt, is echter moeilijk te zeggen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234