Woensdag 24/07/2019

Wetenschap

Mysterieuze mini-oermens Filipijnen leefde mogelijk in de bomen

Reconstructie van de ‘hobbit’ van Flores, de oermens die nog het dichtst in de buurt komt van de nieuw ontdekte soort Homo luzonensis. Beeld Harvard

Op Luzon, het noordelijkste eiland van de Filipijnen, leefde in de prehistorie een geheimzinnig oermensje dat mogelijk deels in de bomen woonde. Dat beweren althans wetenschappers die de nieuw ontdekte soort ‘Homo luzonensis’ vandaag aan de hand van enkele botjes en kiezen beschrijven in het wetenschappelijk tijdschrift Nature.

Het wezen leefde meer dan 67.000  jaar geleden op de Filipijnen, lang voordat de moderne mens zijn eiland bereikte en zal niet veel groter zijn geweest dan een kleuter, aldus het Frans-Filipijnse team dat zijn botten opgroef in een afgelegen grot op het eiland. Zijn resten zijn een rare optelsom van moderne en aapachtige eigenschappen: zo heeft hij de wat gebogen teenkootjes van een boomklimmer, maar maakte hij naar alle waarschijnlijkheid ook stenen werktuigen.

Hobbit van Flores

De vondst doet sterk denken aan de eerdere ontdekking, vijftien jaar geleden, van de zogeheten ‘hobbit’ op het Indonesische eiland Flores: een verdwergde oermens met een brein niet groter dan een grapefruit. Een aanpassing op duizenden jaren isolatie op een klein eiland, denken biologen: daar zijn immers geen roofdieren en er is weinig voedsel, met het wonderlijke gevolg dat kleine dieren groter worden en grote dieren krimpen. Achtergelaten op een eiland gehoorzaamt kennelijk ook de mens gewoon aan de evolutiewetten en krimpt hij, net als de olifant, het nijlpaard, het hert en de neushoorn; andere dwergsoorten die eerder op eilanden zijn aangetroffen.

En nu dus de minimensjes op Luzon. Geen twijfel dat ook dit verdwergde oermensen waren, zegt John de Vos (Naturalis), die vorig jaar op Luzon neushoornbotten met snijsporen beschreef van zo’n 700.000 jaar oud. “Hij is hartstikke klein. Dat past helemaal in het patroon dat je ook op Flores ziet.” Aanvankelijk beschreef het opgraafteam de botten nog als afkomstig van Homo sapiens, de moderne mens, vertelt De Vos. “Ik heb ze toen aangeraden: je moet er een nieuwe soort van maken.”

Het bewijs is nog schaars, benadrukt het team. Zeven kiezen, twee vingerkootjes, drie teenkootjes en een stuk dijbeen van bij elkaar drie individuen, meer vond het team niet. Dna is daar bovendien niet meer aan te onttrekken, schrijft de groep onder leiding van Florent Détroit van het Parijse Musée de L’Homme. Toch wijzen subtiele details aan vooral de kiezen op een unieke ‘combinatie van primitieve en afgeleide trekken’, aldus de onderzoekers.

Schamele resten: de kiezen, kootjes en het dijbot van de nieuwe oermens. Beeld Nature

Eilandtheorie

Misschien gaat het zelfs wel om een late versie van het rechtoplopende, primitieve aapje de Australopithecus – beroemd van fossiel “Lucy” – oppert de Canadese expert Matthew Tocheri in een commentaar. Maar De Vos denkt eerder aan een dwergvorm van de klassieke oermens Homo erectus (met het platte voorhoofd) die zich vanaf ongeveer 2 miljoen jaar geleden over de aardbol verspreidde.

De ontdekking is extra bijzonder omdat er “een aanzienlijke zeereis nodig was” om Luzon te bereiken. De Homo erectus had voor zo ver bekend geen boten. Aanhangers van de eilandtheorie hebben er altijd op gewezen dat er na de Aziatische tsunami van 2004 mensen vele kilometers buiten de kust op zee belandden: bewijs dat de natuur soms plukjes mensen over grote afstand verplaatst.

De dwergmens van Luzon leefde net als zijn tegenhanger Homo floresiensis in een wonderlijke dierenwereld. Zo waren de ratten voor hem zo groot als een herdershond, terwijl er op het eiland ook gekrompen dieren rondliepen, zoals een mini-olifant van maar zo’n 1 meter 30 hoog, een gekrompen hert, een minirund en een “raar varkentje met verkorte poten”, zegt De Vos. Zelf zal Homo luzonensis krap 1 meter 20 groot zijn geweest, zoiets als een 6-jarig Belgisch kind, en kleiner nog dan de ‘hobbit’ van Flores.

De Callao-grot waar men de resten vond. Beeld Nature

‘Let op Sulawesi’

De Vos verwacht meer. “Let op Sulawesi”, zegt hij. “Daar hebben we ook werktuigen gevonden. Ik veronderstel dat daar ook misschien zo’n kleintje heeft gezeten.” Ook op Timor en Sumbawa vond men verdwergde dieren. “Ik denk dat hier en daar nog even goed gezocht moet worden”, zegt De Vos.

De vondst van Homo floresiensis riep destijds veel ongeloof op. De Vos verwacht dat het met de nieuwe dwerg niet anders zal zijn. “Niemand vindt een verdwergde stegodon tegenwoordig nog raar: dat is de eilandregel, zegt men dan. Maar als er mensen betrokken zijn, begint iedereen te steigeren”, constateert hij. “Men wil van die mensen toch iets bijzonders maken.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden