Dinsdag 19/11/2019

Wetenschap

Mysterieuze klokkenluider richt pijlen op KU Leuven, maar wie is hij?

Beeld Poortvliet, Ton

Wie is Clare Francis, de anonieme, mysterieuze en legendarische klokkenluider die ervoor zorgt dat de KU Leuven wetenschappelijke papers moet terugtrekken wegens fraude?

De KU Leuven onderzoekt een twintigtal wetenschappelijke papers uit de periode 1999 tot 2013 waarvan de beelden met Photoshop gemanipuleerd zouden zijn, zo heeft De Standaard dit weekend gemeld. Twee papers werden al teruggetrokken, één werd formeel gecorrigeerd.

Het onderzoek kwam er na een anonieme tip van Clare Francis, een klokkenluider die niet aan zijn proefstuk toe is. Sinds 2010 bestookt Clare Francis universiteiten in de hele wereld en hoofdredacteurs van wetenschappelijke publicaties met kritiek op de deugdelijkheid en eerlijkheid van wetenschappelijke onderzoeken. 

Francis controleert wetenschappelijke publicaties op plagiaat, gesjoemel met getallen en manipulatie van beelden. Hij is vooral actief in de biomedische sector.

Niemand weet wie Clare Francis precies is. Het zou een man kunnen zijn, het zou ook een vrouw kunnen zijn. Zelfs over de juiste schrijfwijze van de naam is er onduidelijkheid: de meeste media schrijven ‘Clare’, maar sommige kranten en weekbladen houden het op ‘Claire’. 

Gezien de grote productie gaan veel academici ervan uit dat het om een groep wetenschappers gaat. Veelvuldige vragen naar zijn/haar/hun identiteit worden door Clare Francis steevast beantwoord met dezelfde omschrijving. “Ik ben een aandachtige lezer.”

Clare Francis is actief sinds 2010, maar vestigde zijn reputatie in 2013 toen het gerenommeerde Journal of Cellular Biology een artikel terugtrok toen de klokkenluider had aangekaart dat de onderzoekers-auteurs bepaalde beelden hadden gemanipuleerd.

Feit is dat hij zowel gevreesd als berucht is en steeds meer incontournable is voor wetenschappelijke instellingen. Wie geen rekening houdt met de mails van Clare Francis kan mails met extra vragen verwachten, die bovendien in cc aan wetenschapsjournalisten van toonaangevende media als The New York Times worden bezorgd.

Vals alarm

Aanvankelijk wilde een aantal wetenschappelijke magazines Clare Francis negeren omdat hij/zij koste wat het kost anoniem wil blijven. Het prestigieuze magazine Nature omschreef Clare Francis als “een destabiliserende kracht” die zich bezondigt aan “moddercampagnes”.

Die kritiek heeft ook wel te maken met het feit dat Clare Francis het niet altijd bij het rechte eind heeft. Zo deed hoofdredacteur Michael Sarr van het tijdschrift Surgery een uitgebreid onderzoek naar een artikel nadat de beroemde klokkenluider hem een alarmerende mail had gestuurd over fraude. Het bleek om vals alarm te gaan. Michael Sarr ventileerde zijn boosheid op Clare Francis op het publieke forum. “Heel eerlijk, als u in de toekomst opnieuw met slecht onderzochte beschuldigingen komt, zullen wij uw toekomstige aantijgingen moeten negeren.”

Maar het debat over de kwaliteit van Clare Francis’ werk en zijn/haar anonimiteit lijkt ondertussen achterhaald: of de boodschapper nu anoniem is of niet, het gaat om de kwaliteit van de klokkenluider en uiteindelijk ook om de degelijkheid en de reputatie van wetenschappelijk onderzoek, luidt de mening van de meeste rectoren en gespecialiseerde publicaties.

Risico

De academische wereld is het er ondertussen over eens dat er goede redenen zijn dat onderzoekskritiek anoniem blijft. De informatie over wetenschapsfraude is in veel gevallen afkomstig van medeonderzoekers of ondergeschikten van de geviseerde wetenschapper, waardoor het aanklagen van fraude geen evidente zaak is.

Dat is ook het standpunt van de wetenschappelijke klokkenluiderwebsite PubPeer, die enkel met anonieme getuigenissen werkt. “Kritiek leveren op het wetenschappelijk werk van een andere onderzoeker kan het einde van je carrière betekenen. Wij willen dat risico niet nemen en begrijpen heel goed dat andere commentatoren dat ook niet willen doen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234