Zaterdag 28/03/2020

Wetenschap

Mysterie van 15de-eeuwse sterexplosie na 544 jaar opgelost

Artist's impression van een nova-explosie, nadat gas op een witte dwerg is beland.Beeld PPARC/David Hardy

Helpt nieuw forensisch onderzoek weleens bij het oplossen van een moordzaak van tien jaar oud, sterrenkundigen doen daar deze week een flinke schep bovenop. 544 jaar na dato hebben ze de bron van een catastrofale kosmische explosie achterhaald. 

Het speurwerk, vandaag beschreven in Nature, levert informatie op over het gedrag van witte dwergen. Ook onze zon verandert over een paar miljard jaar in zo'n compact dwergsterretje.

Koreaanse hofastronomen zagen op 11 maart 1473 een 'nieuwe ster' (een nova) opvlammen in het sterrenbeeld Schorpioen. Twee weken lang was zij met het blote oog zichtbaar. Ze hadden geen idee om wat voor verschijnsel het ging, maar tekenden nauwkeurig de positie aan de sterrenhemel op.

Nova-uitbarsting

Inmiddels weten astronomen dat zo'n nova niets te maken heeft met een nieuwe ster. Het gaat juist om een explosie aan het oppervlak van een ster die aan het eind van zijn bestaan ineengeschrompeld is tot een witte dwerg. Als zo'n witte dwerg solo door het leven gaat, valt hij niemand op en dooft hij in de loop van miljarden jaren langzaam uit. Maar veel witte dwergen hebben een partner waar ze in een kleine baan omheen draaien. Gas van die begeleider kan op de witte dwerg terechtkomen, met een thermonucleaire explosie als gevolg: een nova-uitbarsting.

Een internationaal team van astronomen onder leiding van Michael Shara van het American Museum of Natural History in New York heeft de bron van de Koreaanse nova uit 1473 nu opgespoord. Op de plaats van de uitbarsting is een uitdijend gasneveltje te zien, met daarin een verdacht sterretje. Het sterretje staat niet exact in het midden van de nevel, maar door de beweging van de ster en de nevel nauwkeurig op te meten ontdekten Shara en zijn collega's dat dit een kleine zeshonderd jaar geleden wel het geval was. Ze twijfelen dan ook niet aan hun vondst.

Daarna konden de astronomen een beter 'daderprofiel' opstellen. Het sterretje in de Schorpioen vertoonde in 1934, 1935 en 1942 kleine uitbarstingen, en staat dan ook bekend als een zogeheten dwergnova. Sterrenkundigen hielden er rekening mee dat het bij nova's en dwergnova's misschien om heel verschillende objecten gaat. Nu blijkt dat de grote en de kleine uitbarstingen van dezelfde ster afkomstig kunnen zijn. Het is een beetje alsof de seriemoordenaar tussen de bedrijven door ook nog wat winkeldiefstallen pleegt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234