Donderdag 04/03/2021

WetenschapFossielen

Mysterie ontrafeld: wetenschappers brengen het geslachtsdeel van een dinosaurus in kaart

Het fossiel van de dino. Dat de cloaca bewaard bleef, is uniek. Beeld Jakob Vinther, University of Bristol and Bob Nicholls/Paleocreations.com 2020
Het fossiel van de dino. Dat de cloaca bewaard bleef, is uniek.Beeld Jakob Vinther, University of Bristol and Bob Nicholls/Paleocreations.com 2020

Voor het eerst toont een fossiel van een dinosaurus zijn cloaca. Paleontoloog Jakob Vinther van de Universiteit van Bristol ontdekte dit bij een kleurrijk overblijfsel van de soort Psittacosaurus. Hij en zijn collega’s reconstrueerden het geslachtsorgaan en ontrafelden de seksuele rituelen van de dinosaurus.

De laatste decennia zijn wetenschappers beter gaan begrijpen hoe dinosauriërs eruitzagen. We weten nu welke soorten schubben hadden en welke soorten ook nog pluis en veren. Bovendien is er steeds meer bekend over hun kleur. In een nieuwe studie in het wetenschappelijk tijdschrift Current Biology richten wetenschappers zich op een beter verstopt mysterie: de plek tussen de poten.

Tijdens een onderzoek naar de kleurpatronen van een fossiel van een Psittacosaurus, een herbivoor zo groot als een labrador, viel het paleontoloog Jakob Vinther op dat de cloaca duidelijk zichtbaar was.

De cloaca is de opening waardoor veel dieren hun ontlasting laten lopen en eieren leggen. Het orgaan komt voor bij bijna alle gewervelden, behalve zoogdieren. Mussen, hagedissen en kikkers hebben er bijvoorbeeld een. De gereconstrueerde dinocloaca lijkt erg op die van krokodillen, de dichtstbijzijnde familieleden van de dinosauriërs.

Opvallend zijn de randen van de cloaca, die ophopingen van pigment bevatten. Hierdoor zou de dinosaurus aan het andere geslacht kunnen communiceren dat hij of zij interesse heeft in voortplanting, vergelijkbaar met hoe dit gaat bij de rode billen van bavianen. 

 Beeld Bob Nicholls/Paleocreations.com
Opvallend zijn de randen van de cloaca, die ophopingen van pigment bevatten. Hierdoor zou de dinosaurus aan het andere geslacht kunnen communiceren dat hij of zij interesse heeft in voortplanting, vergelijkbaar met hoe dit gaat bij de rode billen van bavianen.Beeld Bob Nicholls/Paleocreations.com

Het is helaas onduidelijk wat het geslacht van het beest is, dat deel is niet goed genoeg bewaard gebleven. “Bij schildpadden, krokodilachtigen en vogels is de penis verborgen binnen in de cloaca, behalve tijdens seksuele activiteit”, schrijven de onderzoekers in het vakblad.

Opvallend zijn de randen van de cloaca, die ophopingen van pigment bevatten.  Hierdoor zou de dinosaurus aan het andere geslacht kunnen communiceren dat hij of zij interesse heeft in voortplanting, vergelijkbaar met hoe dit gaat bij de rode billen van bavianen. De onderzoekers speculeren over geurklieren in die gepigmenteerde gebieden die ook gebruikt zouden worden voor seksuele communicatie.

‘Uniek fossiel’

Paleontoloog Anne Schulp, niet verbonden aan het onderzoek, vertelt: “Normaal blijft er niks van de cloaca over in fossielen. Dat is uniek aan dit fossiel.” Dat komt omdat het gaat om zacht weefsel. Hard weefsel blijft veel vaker bewaard; denk aan botten, hoorns en tanden. Schulp is onder de indruk van de reconstructie. “De cloaca is platgedrukt door het gesteente op het fossiel. Dus je moet goed kijken hoe je dat een beetje terugvouwt.”

Er zijn de jongste tien jaar grote stappen gemaakt in de paleontologie. Zo kunnen onderzoekers nu de kleuren van dinosauriërs vaststellen door af te gaan op de afbraakproducten van de oorspronkelijke pigmentdeeltjes. Schulp: “Dit onderzoek is een voorbeeld van de vooruitgang. We kunnen af van het giswerk door harde gegevens te verwelkomen. Met elke nieuwe pigmentvondst kan er weer een reconstructie langs de tekentafel voor een opfrisbeurt.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234