Zaterdag 03/12/2022

Geschiedenis

"Mona Lisa weigerde met Medici's naar bed te gaan"

► Het beroemde portret La Gioconda.  Beeld © The Gallery Collection/Corbis
► Het beroemde portret La Gioconda.Beeld © The Gallery Collection/Corbis

Er bestaan veel mythen over Mona Lisa, maar wie was ze echt? Twee onderzoekers reconstrueerden het leven van een gewone vrouw, die dankzij haar intrigerende glimlach een icoon werd.

Yannick Verberckmoes

Lisa Gherardini was 24 toen meester Leonardo da Vinci aan haar portret begon. Voor het boek Mona Lisa: The People and the Painting wilden kunsthistoricus Martin Kemp en zijn Italiaanse collega Giusseppe Pallianti in de eerste plaats begrijpen hoe het schilderij tot stand kwam.

Waarschijnlijk was het de vader van Leonardo, een succesvolle Florentijnse advocaat, die de schilder in contact bracht met Francesco del Giocondo, de echtgenoot van Lisa. Francesco moet een erg kleurrijk figuur geweest zijn, zo blijkt uit de archiefdocumenten die de kunsthistorici bestudeerden. Hij was een zakenman en geldschieter, die in allerlei winstgevende zaken handel dreef, van zijde tot slaven. Lisa trouwde met hem op haar zestiende, nadat zijn eerste vrouw in het kraambed was gestorven. Francesco was toen dertig.

"Het was heel normaal voor vrouwen om op die leeftijd te trouwen, meestal via een gearrangeerd huwelijk", zegt Kemp. Hoewel haar echtgenoot volgens Kemp een gewiekste zakenman was, die zelfs haar vader onder druk zette om een grote lening aan hem terug te betalen, was Lisa vooral een vrome vrouw. Ze onderhield goede banden met het klooster Sint Ursula, waar ze twee dochters naartoe stuurde. Na de dood van haar echtgenoot, trok ze zich daar ook terug.

"Pallanti, mijn coauteur, ontdekte dat ze daar ook begraven is", zegt Kemp. "Dat is verrassend, want haar echtgenoot had veel moeite gedaan om een grafkapel voor zijn familie te bouwen in een andere kerk. Mogelijk duidt dat erop dat er spanningen waren tussen Lisa en de familie del Giocondo op het einde van haar leven."

Riskant bedankje

Een bepaald verhaal over het huwelijk van Lisa en Francesco springt in het oog. Volgens een gerucht dat de oudste zoon van Francesco ter ore kwam, wilden mannen uit de machtige families de Medici en Strozzi met haar naar bed, maar heeft zij hen afgewezen. Aangezien de twee families in Firenze toen de plak zwaaiden, was dat een riskante zet.

"Francesco zou zich daarom zorgen gemaakt hebben om zijn relaties met de families", vertelt Kemp, die het verhaal afdoet als geroddel. "De documenten tonen enkel aan dat zij een goede vrouw was voor haar echtgenoot. Waarschijnlijk was ze zelfs te goed voor hem."

Wat wel vaststaat, is dat de twee niet om geld verlegen zaten. Al behoorde Lisa tot een adellijke familie die ietwat aan lager wal was geraakt, door haar huwelijk met Francesco was haar broodje gebakken. "Het is een klassiek geval van een dame uit de oude aristocratie die met een erg succesvolle zakenman trouwt", vertelt Kemp. "Haar portret was waarschijnlijk bestemd voor een van de twee huizen van del Giocondo. Hij had een aardig optrekje buiten Firenze met zicht op de stad, alsook een groot huis binnen de muren."

Met hun research naar de mensen achter het schilderij, willen de historici tot een beter begrip komen van de artistieke waarde van het werk. "Door hun verhalen uit te spitten, komen zowel de personen als het schilderij weer tot leven", vertelt Kemp. "Als je naar de Mona Lisa kijkt, vraag je je toch onmiddellijk af hoe die vrouw in werkelijkheid moet geweest zijn?"

En zo kom je tot de constatatie dat het verhaal achter het schilderij er een is van gewone mensen, zegt Kemp, die ondanks hun gebreken zo goed mogelijk probeerden te leven. "De vader van Leonardo, bijvoorbeeld. Hij was een belangrijke advocaat, maar hij heeft ook buitenechtelijke kinderen verwekt. De eerste van hen: Leonardo zelf."

Maar gewoon is het portret allerminst. Waarom weidde Da Vinci er anders tien jaar van zijn leven aan? En waarom bekijkt ze je met een - voor die periode - gewaagde glimlach?

"Da Vinci heeft een statement gemaakt", zegt Kemp. "Hij verwerkte al zijn kennis over wetenschap in de Mona Lisa om haar waarachtig neer te zetten. Maar je moet haar zien in relatie tot Petrarca's Laura of Dante's Beatrice. Eigenlijk heeft hij haar, door haar realistisch af te beelden, volledig geïdealiseerd."

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234