Maandag 21/10/2019

Stephen Hawking

Met vallen en opstaan, dát is ware wetenschap

Gustaaf C. Cornelis, professor wetenschapsethiek (VUB EN UA). Beeld kos

Gustaaf C. Cornelis is wetenschapsfilosoof aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB) en de Universiteit Antwerpen (UA).

Een zevental jaren geleden schreef Stephen Hawking dat de filosofie de wetenschap altijd achterna holt en al zeker de moderne natuurkunde niet kan bijhouden. Nochtans had hij eerder beweerd zelf aan speculatie te doen en te houden van intuïtief denken. 

Wil ik Hawking plat pakken op inconsequenties? Allesbehalve. Ik breng de wendingen in zijn denken even voor het voetlicht, omdat ze juist kenmerkend zijn voor het ware wetenschappelijke denken, om vooral jonge wetenschapsmensen te tonen dat kennis mensenwerk is en falen normaal, zodat er hoegenaamd geen reden is om te sjoemelen om het toch allemaal te doen kloppen. 

Doe zoals Hawking: amuseer je, bedenk wat, laat het daarna meermaals empirisch toetsen. En klopt het niet: keer dan je kar. Geen schande.

Theoretisch klappen massieve sterren (afhankelijk van allerhande factoren) in tot singulariteiten. De aantrekkingskracht van dergelijke singulariteiten is gigantisch, zelfs licht kan eraan niet ontsnappen: zwarte gaten. 

Per definitie kun je ze niet zien. Niets raakt weg uit zwarte gaten en dus zullen ze niet krimpen, redeneerde Hawking. Hij beperkte zich evenwel tot niet-roterende zwarte gaten. Collega’s toonden aan dat roterende zwarte gaten wél zouden kunnen krimpen. 

Vandaar ging Hawking op zoek naar een mechanisme. Dat vond hij. Volgens de kwantummechanica krioelt het in het heelal van virtuele deeltjes: spontaan ontstane koppeltjes van positieve en negatieve deeltjes die elkaar opheffen nog voor ze opgemerkt worden. 

Tegenzin

Als in de nabijheid van een zwart gat één van de twee in het zwarte gat verdwijnt, dan is het denkbaar dat het andere deeltje zich vrij door het universum gaat bewegen en misschien wel ooit wordt opgevangen door een detector. Tot op heden is die 'Hawking-straling' nog niet waargenomen.

Meer dan eens veranderde Hawking het geweer van schouder; precies dat wil ik hier illustreren. Niet krimpen, wel krimpen; geen straling, wel straling. Niet dat hij zichzelf tegensprak, maar wel van idee veranderde in een nieuwe context. 

Niet dat hij steeds meteen ridderlijk toegaf dat er wat mis was met zijn opvatting van het moment – dat gebeurde weleens met tegenzin. Wetenschap is geen verhaal van opeenvolgende successen, maar een aaneenschakeling van mislukkingen. Vallen en opstaan: dat maakt het allemaal zo menselijk en mooi.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234