Dinsdag 09/08/2022

AchtergrondWetenschap

Met een varkenshart een marathon lopen? In theorie mogelijk, maar nog lang geen realiteit

Het chirurgisch team van de Universiteit van Maryland toont het varkenshart dat later in een mens wordt geplaatst. Beeld AP
Het chirurgisch team van de Universiteit van Maryland toont het varkenshart dat later in een mens wordt geplaatst.Beeld AP

Amerikaanse chirurgen transplanteerden voor het eerst in de geschiedenis een varkenshart in een mensenlichaam. Met succes, voorlopig: het hart klopt en het lichaam van de man stoot het orgaan nog niet af. Betekent deze eerste transplantatie van een dierenhart het begin van het einde van het eeuwige donortekort?

Wies de Gruijter

Toen David Bennett zijn kinderen vertelde dat de artsen van het academisch ziekenhuis van de Universiteit van Maryland zijn verzwakte hart binnenkort zouden vervangen door dat van een varken, dacht zijn zoon dat hij aan een delirium leed. Maar de 57-jarige wist precies waarover hij het had. Vorige week kreeg hij als eerste mens ter wereld een donorhart van een genetisch gemodificeerd varken.

Bennett leed aan ernstige hartritmestoornissen en kwam niet meer in aanmerking voor een menselijk donorhart. De experimentele transplantatie was zijn enige optie. De zeven uur durende operatie verliep vlot en de patiënt kwam de eerste twee cruciale dagen na de transplantatie goed door; Bennetts lichaam stoot het varkenshart – voorlopig – niet af.

Ziektekiemvrije modder

Het is voor het eerst dat artsen een genetisch gemodificeerd varkenshart naar een mens transplanteren. Met xenotransplantatie, het plaatsen van organen, weefsel of cellen van dieren in een mensenlichaam, wordt al langer geëxperimenteerd.

Het varken wordt geïdentificeerd als het “meest ideale dier”, zegt Ian Alwayn, hoogleraar transplantatiechirurgie aan het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) in Nederland. “Het formaat van de organen van het dier komt overeen met dat van menselijke organen. Daarbij zijn varkens makkelijk te fokken en maatschappelijk redelijk geaccepteerd als dier waarvan wij als mens gebruikmaken.”

Vorig jaar koppelden New Yorkse artsen al een nier van een varken aan de bloedsomloop van een hersendode patiënt, puur om te kijken of het mogelijk was, en of de nier naar behoren zou functioneren. Na 54 uur werd de nier weer verwijderd. De eerste tekenen in de operatiekamer waren hoopvol: de nier begon urine aan te maken en scheidde het juiste afvalproduct af.

Normaliter maakt een menselijk lichaam antistoffen aan tegen alles wat het als vreemd beschouwt. Om te voorkomen dat het lichaam van een patiënt een vreemd hart afstoot, is het varken waarvan het hart afkomstig is genetisch gemodificeerd. Op sommige plekken in het genoom van het dier zijn stukjes gen weggeknipt en op andere plekken voegden wetenschappers menselijke genen toe. Eenmaal geboren mag het gemodificeerde varken onder geen beding virussen oplopen. Dat betekent in de praktijk: in ziektekiemvrije modder wroeten.

In het academisch ziekenhuis van de Universiteit van Maryland plaatsen artsen een varkenshart bij een mens. Beeld Reuters
In het academisch ziekenhuis van de Universiteit van Maryland plaatsen artsen een varkenshart bij een mens.Beeld Reuters

Zo wordt de kans op infecties ingedamd. Het blijft slechts risicovermindering, zegt Alwayn. De komende tijd moet blijken of het hart van de Amerikaan het houdt en of zijn immuunsysteem zich niet alsnog tegen het vreemde hart keert. Daarna moeten er meer casussen volgen. Pas dan kunnen wetenschappers een goed beeld vormen van de risico’s. “Maar stel dat het in de toekomst allemaal blijkt te werken”, zegt Alwayn, “dan kun je in theorie zelfs een marathon rennen met een varkenshart.”

Gereedschapskist met reserveorganen

Is een marathon een varkensleven waard? Nee, vindt Bernice Bovenkerk, universitair hoofddocent dierenethiek aan de Wageningen Universiteit. De ontwikkeling op orgaangebied werpt allereerst de vraag op: hoe ver moeten we gaan om mensen in leven te houden? Bovenkerk: “We kunnen er ook voor kiezen te accepteren dat iemand sterft, en dat proces goed begeleiden. Dat is sowieso iets wat we in overweging moeten nemen, aangezien we een beperkt zorgbudget hebben.”

Vanuit de dierenethiek zijn er twee bezwaren. Ten eerste tast xenotransplantatie onherroepelijk het welzijn van dieren aan; varkens zijn niet gemaakt om onder steriele omstandigheden te leven. Belangrijker nog: de technologie stuurt onze blik op de werkelijkheid. Bovenkerk: “Doordat we kunnen ingrijpen in de genetica, gaan we het varken zien als een soort gereedschapskist met reserveorganen. We gaan het dier zien als een ding en maken er in zekere zin zelfs een ding van. Zo creëren we zelf een ethisch dilemma, waarbij je iemand voor een keuze stelt die diegene eigenlijk niet zou willen maken. Als mijn kind een orgaan nodig had en een varkenshart was de enige optie, dan zou ik die keuze eigenlijk niet willen maken. Waarom moeten dieren onze problemen oplossen?”

Diervriendelijke alternatieven

Ook transplantatiechirurg Alwayn geeft de voorkeur aan de diervriendelijker alternatieven. Zo is de verwachting dat de nieuwe donorwet, die bepaalt dat iedere volwassene donor is, tenzij die zich uit het register uitschrijft, tot meer orgaandonoren leidt.

Toch zal dat niet genoeg zijn om het gehele tekort op te lossen. Andere kunstmatige technieken moeten soelaas bieden. Een kunstorgaan, bijvoorbeeld. Vorig jaar maten Nederlandse artsen een patiënt voor het eerst een kunsthart aan: twee motortjes, draaiende gehouden door vier batterijen in de buikwand van de patiënt, pompen het bloed rond.

Een andere oplossing schuilt in de organen die nu worden afgekeurd. Als die aan een nauwkeuriger beoordeling worden onderworpen, zou een deel tóch kunnen worden goedgekeurd. En dan is er nog regeneratieve geneeskunde, dat erop gericht is om organen met behulp van stamcellen te herstellen.

Xenotransplantatie is het verstgevorderd, maar het zal nog lang duren voordat dat wordt geïmplementeerd. Alwayn: “De tussentijd moeten we gebruiken om alle alternatieven te onderzoeken, zodat op den duur niemand op de wachtlijst meer overlijdt.”

- Beeld -
-Beeld -
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234