Maandag 17/01/2022

Interview

"Mensen waren altijd bang voor nieuwe technologie"

Genevieve Bell is antropologe. 'Je moet weten hoe mensen in elkaar zitten voor je de technologie van de toekomst kunt uittekenen.' Beeld © FRANKY VERDICKT
Genevieve Bell is antropologe. 'Je moet weten hoe mensen in elkaar zitten voor je de technologie van de toekomst kunt uittekenen.'Beeld © FRANKY VERDICKT

Stephen Hawking, Steve Wozniak (Apple), Elon Musk (Tesla) en duizend belangrijke robotica-onderzoekers maken zich in een open brief zorgen over de opkomst van autonome wapens. Terecht? Niet echt, zegt Genevieve Bell, gerenommeerd antropologe bij techreus Intel. 'We staan voor technologisch opwindende tijden.'

DOMINIQUE SOENENS

Een doordeweekse dag in in Beaverton, nabij Portland. In de grootste Intel-vestiging ter wereld gonst het van de drukte, mensen lopen af en aan. Via een doolhof van gangen, kantoren en open ruimtes leidt Genevieve Bell ons naar een rustige plaats. Al is rustig in dit geval relatief. Bell barst om de haverklap in een schaterlach uit en begroet luidruchtig collega's die voorbij komen gewandeld.

De directeur user interaction and experience bij Intel Labs, zoals het op haar visitekaartje staat, studeerde af als antropologe aan Stanford University, maar groeide op bij de Aboriginals in noordelijk Australië. "Ik ging als kind mee op jacht met hen. Ze leerden me te overleven in de bush. Ik leerde hoe je water knijpt uit een kikkersoort die water ophoudt om in de woestijn te overleven. A one-way ticket for the frog to 'nonfrogness' (grijnst)."

Bell doceerde tot eind de jaren 90 antropologie aan Stanford University. Een prestigieuze job, die ze liet zitten voor een al bij al onzekere opdracht bij technologiegigant Intel. Een bevriende entrepreneur spoorde haar aan om bij de Amerikaanse chipmaker te solliciteren. Waarom wou een antropologe opeens naar de technologiewereld overstappen? En wat wou uitgerekend een chipmaker met een antropologe aanvangen? "Ik ben vertrokken bij Stanford omdat ik dacht dat de digitale revolutie de dingen als nooit tevoren zou veranderen. En ik wilde niet dat alleen ingenieurs alles zouden beslissen. Het bedrijf had toen een handvol sociale wetenschappers, maar ze zochten een antropoloog die onderzoek wou doen naar hoe mensen technologie gebruiken bij hen thuis en in het dagelijkse leven.

"Je moet weten hoe mensen in elkaar zitten, vooraleer je de technologie van de toekomst kunt uittekenen. Veel ingenieurs bekijken dat anders. Mensen zijn voor hen bijna een virus waar ze rond moeten proberen te fietsen. Ze willen problemen oplossen, zonder zich de vraag te stellen waarom. Dat Intel dat wilde veranderen, was heel moedig. En intussen hebben andere technologiebedrijven dat voorbeeld gevolgd."

'Ik kwam hier werken omdat ik wist dat de digitale revolutie de dingen ging veranderen', zegt Bell. Beeld © FRANKY VERDICKT
'Ik kwam hier werken omdat ik wist dat de digitale revolutie de dingen ging veranderen', zegt Bell.Beeld © FRANKY VERDICKT

Kunstmatige intelligentie

Bell gelooft in technologie. En in de meerwaarde ervan. "We staan voor technologisch opwindende tijden", zegt ze. Maar steeds meer mensen waarschuwen voor de gevaren ervan. Zo lieten Stephen Hawking, Elon Musk, Steve Wozniak en duizend toonaangevende robotica-onderzoekers deze week weten zich zorgen te maken over de opmars van autonome wapens, die onafhankelijk van de mens zelf beslissen wie hun doelwit wordt. "Kunstmatige intelligentie heeft een punt bereikt waarop het denkbaar is dat autonome wapens binnen jaren in plaats van decennia in gebruik zullen worden genomen", zo schreven ze in een open brief. Ze vrezen dat de gerobotiseerde wapenwedloop het einde van de mensheid kan betekenen. Het sluit aan bij een eerdere noodkreet van Stephen Hawking en anderen, waarin ze waarschuwden voor de enorme groei van technologie. Technologie dreigt ons boven het hoofd te groeien, tot we er de controle over verliezen.

Genevieve Bell gelooft er niet in. Ze lacht er zelfs om. Al heeft ze het niet over militaire technologie, voor alle duidelijkheid. "Vandaag maken we ons druk of technologie ons niet dom, gemakzuchtig of dik maakt. Grappig, want dat zijn precies dezelfde vragen die we ons stelden toen televisie er voor het eerst kwam. Toen ik opgroeide, werd er druk gediscussieerd vanaf hoe laat er tv mocht gekeken worden, hoever je van het scherm moest zitten enzovoort. Ook de discussie over privacy en veiligheid is niets nieuws. Daar zijn we al altijd over bezig geweest. Wat we nu delen met anderen, vonden we dertig jaar geleden abnormaal. Dat verandert. Maar wat niet verandert, is onze bezorgdheid over reputatie. Onze ideeën over privacy, veiligheid en vertrouwen zijn altijd complex en onstabiel geweest. Over vijf jaar zullen mobiele apparaten misschien veel minder blits en sexy zijn, omdat we er intussen zo vertrouwd mee zullen zijn. Of zullen ze andere dingen doen. Goeie technologie maakt betere mensen van ons, daar ben ik van overtuigd."

Toch neemt ze af en toe ook graag afstand van technologie. Net omdat ze zo'n alomtegenwoordige rol speelt in ons leven. "Weet je wat één van mijn favoriete momenten van de week is? Mijn zwempartij. Ik hou van zwemmen, maar een andere reden is dat ik op dat moment voor niets of niemand bereikbaar ben. Het is een van de zeldzame momenten in mijn leven waarin dat zo is. Heerlijk. En eigenlijk is dat ook niets nieuws. In elke religie heb je een moment waarop je uitrust en niets doet. Of het nu de zondag, sabbat, ramadan of meditatie heet, je moet een moment van rust vinden. Dat is iets wat we nu ook ondervinden."

Bell houdt er graag dwarse meningen op na. In haar werk daagt ze collega's graag uit. Ze heeft het van haar moeder, die behalve antropologe een alleenstaande moeder was. "Mijn jongere broer en ik groeiden in zéér, zéér arme omstandigheden op. Mijn moeder werkte haar middelbare school af nadat ik geboren was. Daarna deed ze nog universiteit, terwijl ze ons opvoedde. We gingen mee op haar excursies. We kregen een notaboekje in onze handen en moesten noteren wat we zagen. We werden getraind om te memoriseren en te analyseren." Haar moeder duwde haar zo zachtjes de richting van wetenschap en antropologie uit. "Elke dag vroeg ze me: 'Wat heeft je vandaag verrast en waarom?' Soms vond ik dat vervelend. 'Laat me met rust, mam', zei ik. Maar het heeft me wel geleerd verwonderd te blijven over dingen. 'Wat heeft je verrast?' is een heel krachtige vraag. Het betekent dat je nog de mogelijkheid hebt om verrast te blijven en te beseffen dat je nog lang niet alles weet. En dat je je eigen veronderstellingen in vraag stelt. Dat gezegd zijnde: mijn moeder was niet blij toen ik haar zei dat ik antropologie zou gaan studeren. 'Waarom zou je dat gaan doen. Eén antropoloog in de familie is al meer dan genoeg'" (lacht)

Bell werkt in Beaverton, de grootste Intel-vestiging ter wereld. Beeld © FRANKY VERDICKT
Bell werkt in Beaverton, de grootste Intel-vestiging ter wereld.Beeld © FRANKY VERDICKT

Wat ligt er in de auto?

Haar overstap naar Intel heeft ze zich nog niet beklaagd. Bij het technologiebedrijf kreeg Bell meteen de grote middelen tot haar beschikking. Voor haar eerste opdracht mocht ze naar Europa. Ze trok mee op in huishoudens in Duitsland, Frankrijk, Verenigd Koninkrijk, Spanje en Italië. Mee aankopen doen met haar gastgezinnen, mee gaan naar musea en voetbalwedstrijden, mee televisie kijken, mee discussiëren aan tafel. Allemaal om te weten hoe ze met technologie omgaan en welke rol technologie in hun leven speelt. Vergaand? Jawel, maar zo gaat het wel vaker.

In opdracht van een automerk waar Intel voor werkt, trok ze de wereld rond en vroeg ze in verschillende werelddelen wat mensen zoal in hun auto hadden liggen. Ze stalden de inboedel uit op een deken en fotografeerden dat. Bizar? Zo klinkt het, maar het heeft een duidelijke reden.

"Als je wil weten hoe mensen omgaan met spullen en wat ze hoe gebruiken, moet je meer doen dan ze het alleen maar vragen. Er is vaak een groot verschil tussen wat mensen doen en wat ze zeggen dat ze doen. Heel verhelderend. Het is ook typerend voor onze manier van werken: we gaan echt te werk als sociale wetenschappers. De eerste vraag moet zijn: 'wie ben je?' En pas doen komt de vraag 'Wat doe je met technologie?'. Wat we aantroffen, verschilde enorm van land tot land. In sommige landen lagen er alleen functionele spullen, zoals een gps en een gevarendriehoek, in andere waren de auto's volgestouwd met persoonlijke voorwerpen. We vonden iPods, cd's, rekenmachines, afstandbedieningen voor dvd-spelers in de auto, tankkaarten, plastic boeddha's, golf clubs, kredietkaarten, regenschermen, noodkledij. En we leerden dat sommige technologie niet functioneerde.

"Eén voorbeeld: de stemgestuurde technologie die automakers graag gebruiken om er voor te zorgen dat chauffeurs zo weinig mogelijk afgeleid worden. In de file grijpen mensen toch liever zelf naar hun apparaten om ze te bedienen. Veel ingebouwde technologie wordt gewoon niet gebruikt. Fabrikanten denken meer aan wat er technologisch allemaal kan dan aan wat er in de praktijk werkt. Zij hebben vaak een geïdealiseerde, technologiegedreven visie op de toekomst. Ik ga daar tegenin. Dat doe ik hier vaak: ik stel de ideeën van mensen in vraag."

Dat doet Bell niet alleen vaak, maar ook graag. Dwarsliggen is haar van kindsaf aan aangeleerd, door haar moeder. "Herinner je nog de tijd waarin mensen dachten dat er in de toekomst vliegende auto's en dat soort futuristische bedenksels zouden zijn? Dat is onzin. De toekomst is geen rechte lijn van hier naar daar. Nee, het zijn verschillende scenario's die elkaar deels overlappen en deels niet. Wat wij doen, is de rode draad daaruit distilleren. En een van die rode draden is dat wij allemaal bij een gemeenschap willen horen die onze interesses en bezorgdheden deelt.

'Wearables'

"Nog een rode draad: we willen een goed verhaal horen. We luisteren graag naar verhalen en we appreciëren goeie verhalenvertellers: James Cameron, Ridley Scott, maar evenzeer Rupert Murdoch. Het zijn totaal andere verhalenvertellers dan honderd jaar geleden, maar de kern van wat ze doen, is hetzelfde. We doen hetzelfde met de spullen die we bij ons dragen. Daarom moet technologie zo persoonlijk mogelijk zijn. Apparaten moeten ons de mogelijkheid bieden betere mensen te worden. Dat is wat alle goeie technologie doet."

Bell was jaren geleden een van de eersten om de trend naar mobiele apparaten op te merken. Visionair, maar Intel, dat zich vooral op desktops toelegde, pikte er niet op in. Jammer, maar gefrustreerd is ze er niet door. "Het is het bedrijf dat de strategie uittekent, niet ik." Vandaag probeert Intel de schade wel in te halen en kijkt Bell met grote nieuwsgierigheid naar wearables. Een markt die al lang een grote toekomst toegeschreven wordt, maar nog altijd in de kinderschoenen staat. "Het is wachten tot iemand een nieuw platform vindt dat maakt dat wearables iets worden dat steekt houdt. Laptops werden ook maar succesvol op het moment dat ze niet langer probeerden desktopcomputers te zijn. Eén ding is zeker: het lichaam is een geweldige uitdaging voor technologie. De twee integreren kan fantastische dingen opleveren. Alleen moeten we nog iets vinden dat het speciaal maakt. Zoals een smartphone speciaal is omdat je er mee kunt internetten, sms'en, spelletjes spelen en gps gebruiken.

"Bij Intel zijn we bezig geweest met hardware die mensen herkent aan de manieren waarop ze lopen. Klinkt vreemd, maar het is wellicht een effectieve manier om je identiteit te controleren. Net als je handpalmen, die ook uniek zijn. Je lichaam kan op verschillende manieren als identificatie gebruikt worden. Wearables zijn op zich niets nieuws. Denk aan brillen of zwaarden, waarmee we onze fysieke capaciteiten vergroten. Het interessante is nu dat de technologie met andere dingen verbonden is."

Over haar favoriete stukje technologie moet Bell niet lang nadenken: haar e-reader Kindle. Ze straalt. "Veel mensen zijn wild van Apple, maar ik ben een Amazon-meisje. Honderd procent. Logisch, ik heb een leesverslaving. Mijn moeder lachte me daar al mee uit toen ik klein was. Ik kon niet van de boeken af blijven. Toen ik vroeger van de VS naar Australië terugging, had ik twee rugzakken: een met mijn gewone spullen en een met mijn boeken. Toen Amazon aankondigde dat het de Kindle op de markt bracht, was ik de allereerste om een 'pre-pre-order' te doen. Ik wild er tien in één keer. Terwijl die dingen toen echt afzichtelijk lomp en lelijk waren. Maar voor mij waren ze fantastisch. Al mijn boeken in één apparaat: heerlijk."

Welke boeken leest ze dan zoal, vraag ik haar. "Ik verslind alles. En ik bedoel écht alles. Boeken over technologie, kunst, romans die ik op de luchthaven koop. Ik ben op dit moment bezig in een boek over stuxnet (schadelijk computerprogramma, DSO), de geschiedenis van de heiligencultus, een boek over de Nederlandse filosoof Spinoza en een nieuw boek over strategie. En ik hou ook van kookboeken. Echt, ik stop niet met lezen. Ik wil zo veel mogelijk weten over de wereld. Er zijn steeds maar nieuwe dingen die me verrassen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234