Maandag 05/12/2022

AchtergrondNatuur

Mensen gaan ervoor op de vlucht, maar natuurbranden zijn niet alleen maar slecht

Een bosbrand in Klamath National Forest, Californië, een week geleden. Beeld AP
Een bosbrand in Klamath National Forest, Californië, een week geleden.Beeld AP

De Somalisch-Belgische atleet Bashir Abdi won op het WK brons op de marathon. Hij liep gemiddeld ongeveer 20 kilometer per uur. Een bosbrand is sneller. Voor de vlammenzee uit rennen, moet je dus vooral niet doen. Maar ook blussen blijkt, op langere termijn, niet altijd de beste oplossing.

Hans Nijenhuis

Zijn er meer natuurbranden of horen we er gewoon vaker over? “We horen er meer over omdat er op meer plekken mensen zijn met een camera in hun mobiele telefoon”, zegt Guido van der Werf, fysisch geograaf aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

Sterker, we horen eigenlijk alléén over branden die in de buurt van mensen zijn. “Een bosbrand in de buurt van een camping, dan word ik gebeld”, zegt Cathelijne Stoof, expert natuurbranden aan Wageningen University. “Op dit moment zijn de meeste natuurbranden in Afrika en in Alaska, daar hoor je niets over.”

Yosemite

Een brand hoeft niet groot of intens te zijn om het nieuws te halen, weet Stoof uit ervaring. De branden die momenteel woeden in het zuiden van Europa zijn eigenlijk niet zo uitzonderlijk. Maar mensen die daar in het holst van de nacht hun camping moeten verlaten, zijn dat natuurlijk wel. Een bijzondere plek telt ook. Zoals nu de branden in het Yosemite National Park in Californië. “Die gaan de wereld rond omdat daar heel oude, zeldzame bomen staan. Maar er zijn in de VS veel grotere branden.”

Mensen die op de vlucht slaan, dat wekt de indruk dat natuurbranden ‘slecht’ zijn. Maar dat klopt volgens de experts niet helemaal. “Meteen blussen! Dat is nu de reflex”, zegt Van der Werf. Terwijl een natuurbrand van oudsher, het woord zegt het, onderdeel van de natuur is. Sterker: kleine brandjes zijn best goed. Een bosbrand zorgt dat er ruimte ontstaat op de grond, het bos kan zichzelf zo vernieuwen, zegt Stoof. Plus: “Als je geen brand toestaat in het landschap, kan het landschap zichzelf ook niet opruimen.”

En dan ontstaat er juist een voedingsbodem voor grotere branden. Als houtresten op de grond zich maar blijven opstapelen, als planten kunnen voortwoekeren, tegen de boomstammen op, dan ontstaan er natuurlijke ladders waarlangs vlammen razendsnel naar boven kunnen kruipen, zeggen beide deskundigen. “De meeste branden woeden op de grond en doven uit zodra ze op een natuurlijke barrière stuiten, zoals een rivier, een open stuk land of een weg”, zegt Van der Werf. “Maar als het bladerdak vuur vat, springen de vonken alle kanten op. Ook over die natuurlijke barrières heen.”

Brandgang

En die grote branden zien we dus vaker. Het verschilt per jaar, maar de trend is onmiskenbaar, zegt Van der Werf. Naast het soms dus overhaaste bluswerk is klimaatverandering een oorzaak. “Als het warmer en droger is, zijn de omstandigheden beter voor vuur”, zegt Van der Werf. Want dan is een van de drie voorwaarden voor een stevige brand al vervuld. De tweede voorwaarde is voldoende brandstof. Daar zorgt, onbedoeld, het moderne landschapsbeheer voor. En de derde is een vonk. En daar zorgt steeds vaker de mens voor.

Denk er dus aan om geen sigarettenpeuken uit het autoraam te gooien, zegt Van der Werf. Laat ook geen glas achter in de natuur: dat werkt als een vergrootglas en ieder die vroeger met een loep, een schoenveter en de zon heeft geëxperimenteerd, weet hoe snel je dan een vlam krijgt. En beter ook niet vlak voor je ergens gaat wandelen de auto in hoog gras parkeren, de katalysator eronder is gloeiend heet.

Cathelijne Stoof wijst op het belang van een beter landschapsbeheer. Brandbaar materiaal weghalen uit bossen op strategische plekken is “ongelooflijk belangrijk”, zegt zij. Zo kun je brand­gangen maken. Vlak bij huizen of campings kan groen worden weggehaald, zodat het vuur daar niet kan komen. Daarom vindt ze het ook zo jammer dat in de VS en Australië bij elke bosbrand meteen blusvliegtuigen worden ingezet. “Dan denken andere landen: die moet ik ook hebben.” Terwijl je dat geld ook minder fotogeniek, maar wel slimmer kunt besteden.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234