Donderdag 02/04/2020

Sociale achterstelling

Meer mensen dan verwacht in precaire situatie, en toch kunnen ook zij perfect tevreden zijn

Beeld Sven Franzen

Bijna 8 procent van de Belgen scoort slecht op het vlak van gezondheid, onderwijs én huisvesting. Toch blijkt die groep mensen vaak gelukkiger te zijn dan diegenen die het hoogst scoren in het onderzoek

Hoe is het gesteld met het individuele welzijn van de Belgische bevolking? Dat probeerden onderzoekers van verschillende universiteiten in ons land te achterhalen aan de hand van een grote enquête. Hun bevindingen staan nu gepubliceerd in het boek Wat heet dan gelukkig zijn?

In totaal werden 3.404 volwassenen van 2.098 willekeurig gekozen gezinnen uit heel België ondervraagd. De respondenten kregen een enorme waaier aan vragen voorgeschoteld. Over hun gezondheid, leefomgeving of tijdsindeling, maar ook over hun huisvesting of hoe gelukkig ze zijn. Bovendien werd ook gepeild naar het belang dat ze zelf hechten aan die verschillende levensdimensies.

“Er bestaan veel gelijkaardige onderzoeken, maar daar wordt telkens op één dimensie gefocust”, zegt Bram De Rock, specialist gezinseconomie (ULB) en een van de onderzoekers die meewerkten aan het boek. “En dan weet je pakweg hoeveel Belgen een slechte gezondheid hebben. Of hoeveel Belgen laag geschoold zijn. Het voordeel van deze studie is dat we al deze aspecten tegelijk hebben bevraagd.”

Opgestapelde achterstand

Dat levert alvast één opmerkelijke conclusie op. Zo blijkt dat bijna 8 procent  van de Belgen, 7,7 procent om precies te zijn, slecht scoort op het vlak van gezondheid, onderwijs én huisvesting. “Dat is dubbel zoveel als verwacht”, zegt De Rock. “Want als je naar alle aspecten apart kijkt, zou je vermoeden dat het om amper 3,7 procent zou gaan.” Vaak gaat het om laaggeschoolde of werkloze alleenstaande vrouwen. 

Beeld Sven Franzen

In de wetenschappelijke literatuur wordt naar deze groep verwezen als mensen met een ‘opgestapelde achterstand’. Mensen met de laagste inkomens hebben dus ook vaak de slechtste gezondheid en de minst aantrekkelijke huisvesting. “Eigenlijk heeft het dus niet zoveel zin om naar die dimensies apart te kijken”, zegt De Rock, “net omdat ze zo samenhangen. En de achterstand in de ene dimensie wordt opgestapeld en verzwaard door de achterstand in de andere. Willen we een goed beeld van de werkelijke welzijnsverschillen, dan moeten we met al die factoren rekening houden.”

Meteen ook een tip voor de politici in ons land. Nu hebben we een hele collectie ministers en staatssecretarissen die bevoegd zijn voor Volksgezondheid, Wonen, Armoedebestrijding, Arbeid... “Die politici moeten de koppen samensteken als ze deze groep willen bereiken”, benadrukt De Rock. “We hebben nood aan een geïntegreerde politiek. Het heeft weinig zin om je gewoon af te vragen hoe we pakweg laaggeschoolden aan de unief kunnen krijgen of hoe we mensen die in een krot wonen aan een beter huis kunnen helpen. Het is pas als je de problematieken koppelt dat je een verschil kunt maken.”

Tevredenheid 

Daarnaast hebben de onderzoekers ook de link gemaakt met ‘geluk’. “Net omdat we merken dat er een trend is om daarop te focussen”, zegt De Rock. Gaat het over het ‘algemeen welzijn’ van de Belg, dan wordt vaak verwezen naar allerlei grote geluksonderzoeken. Het idee daarachter: wie van zichzelf aangeeft gelukkig te zijn, zal wellicht ook een hoge mate van welzijn ervaren. 

De realiteit blijkt een pak complexer dan dat, zo leert de studie. Belgen met een behoorlijk inkomen, een goede gezondheid en een mooi huis zijn gemiddeld gelukkiger dan anderen. Toch betekent dat niet dat naarmate mensen stijgen op de de ladder, ook hun geluksniveau toeneemt. 

Net die groep mensen met ‘opgestapelde achterstand’ geven vaak aan gelukkiger te zijn dan diegenen die het hoogst scoren op de drie dimensies gezondheid, inkomen en huisvesting. Bijna 9 procent van de Belgen die in de meest precaire situatie zitten, zijn heel erg tevreden met hun huidige levenssituatie en geven zichzelf daarvoor een 9 of zelfs 10 op 10. 

Beeld Sven Franzen

Dat komt omdat geluk en tevredenheid ook enorm bepaald worden door de persoonlijkheidskenmerken van mensen. In welke mate kunnen mensen zich aanpassen aan hun levenssituatie? Welke verwachtingen koesteren ze voor de toekomst? In het boek geven de onderzoekers het voorbeeld van een huisvrouw met een miserabel leven die zich goed heeft aangepast aan haar uitzichtloze situatie en lage verwachtingen koestert voor de toekomst. Dat net deze vrouw zichzelf een hoge ‘geluksscore’ geeft, betekent daarom nog niet dat haar situatie wenselijk is. 

“Het illustreert hoe ‘geluk’ een te subjectieve indicator is om welzijn te meten”, zegt De Rock. “Het zegt eigenlijk weinig over de reële omstandigheden waarin mensen leven. Als je als overheid enkel ‘geluk’ gaat bevragen om te weten hoe het met je bevolking is gesteld, dan kom je er dus niet.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234