Zondag 26/06/2022

TrendAnaloge fotografie

Meer en meer jongeren zwichten voor de charme van de donkere kamer: ‘Analoge fotografie maakt me creatiever’

null Beeld Floris Dox
Beeld Floris Dox

Nu we met onze smartphone constant een camera op zak hebben en we amper nog een foto zonder filter posten, komt er stilaan een tegenbeweging op gang. We kropen de donkere kamer in, ontdekten de charme van analoge fotografie en spraken met jonge en minder jonge liefhebbers.

Michaël De Moor

We kunnen het ons nauwe­lijks voorstellen, maar amper twee decennia geleden moest je nog heel goed nadenken voor je een foto nam. Om de eenvoudige reden dat een filmrolletje maximaal 36 negatieven bevat en je dus behoorlijk beperkt was in je mogelijkheden. Oneindig fotograferen tot je het perfecte beeld had? Vergeet het.

Fast forward naar 2022, waarin zowat iedereen over een smart­phone met camera beschikt die ons fotografische oog geen moment rust gunt. En waarin zowat elke amateur­fotograaf de foto, voorzien van een passend filtertje, op sociale media post. Niks mis mee, maar steeds meer jongeren stellen zich vragen bij die aanpak. In die mate zelfs dat de analoge fotografie aan een heuse comeback toe is. En dat terwijl het er lange tijd niet goed uitzag. Toen Kodak, de grootste producent van fotografische film, in 2012 het faillissement aanvroeg, leek alles wat analoog was dood en begraven.

Mindfulness

Maar zie, de jongste tijd is er een opmerkelijke comeback aan de gang. Tik op Instagram de hashtag filmisnotdead in en je krijgt meer dan twintig miljoen van oorsprong analoge foto’s te zien. Tamara Berghmans, curator bij het Antwerpse FOMU, ziet analoge foto­grafie als een vorm van therapie of zelfs mindfulness omdat ze ons bewuster doet kijken. “Het past in de digitale detox en de zoektocht naar authen­ticiteit bij millennials. Je kan fotoprints ook vastpakken en door fotoalbums bladeren in plaats van alles op sociale media te bekijken. Veel jonge mensen hebben nooit het filmrolletje gekend: voor hen is het een nieuw concept dat aansluit bij hun interesse om naar de bron te gaan. We leven in een tijd met meer fotografen dan ooit tevoren. Iedereen fotografeert met de gsm en overal zie je beelden online… Maar wat met de kwaliteit? Een foto nemen is niets bijzonders meer, het is fastfood geworden. Analoge fotografie daarentegen is een uitdaging, een vertraging en een bewustwording: je kan maar 36 foto’s nemen, dus ga je sowieso een stuk aandachtiger observeren. In plaats van alles te fotograferen, gaat het om het selecteren: je moet bewuster nadenken over de essentie van de compositie, want je krijgt maar één kans om het vast te leggen.”

Fotografe Marleen Daniëls werkt bijna uitsluitend analoog omdat ze dat naar eigen zeggen veel leuker vindt. “Ik heb net een dik boek uit en zowat alles daarin is analoog gefotografeerd. Digitaal blijf je maar schieten en op je camera kijken, analoog heb ik na zestien beelden wat ik wil. Het is ook veel spannender om naar het labo te fietsen en daarna de foto’s te scannen in plaats van de ganse tijd achter de computer te zitten.”

Analoog zelfportret van Emmy, 16 jaar. Beeld Emmy Cocquyt
Analoog zelfportret van Emmy, 16 jaar.Beeld Emmy Cocquyt

Ook kunstenaar Bruno Roels werkt uitsluitend analoog. In 2000 kocht hij met de opbrengst van een loterijlotje een digitale camera. Toen hij nadien in avondschool fotografie volgde, leerde hij met de donkere kamer te werken. En toen gebeurde het: “Ineens had ik door dat het resultaat van het analoge proces me meer ligt en dat het artefact dat overblijft veel interessanter is dan een scherm. Alles zelf kunnen bepalen in de donkere kamer is zeer dankbaar. Uiteraard heb ik er niet zoveel controle als met Photoshop, maar het toeval en fouten roep ik bewust op in mijn praktijk als fotograaf.”

Fotografe Eva Verbeeck werkt negentig procent van haar tijd analoog en ziet hoe de mensen die ze fotografeert zich automatisch anders gaan gedragen. “Authentieker, de maskers vallen af. Mensen zijn het gewend dat het snel moet gaan, maar wanneer er voor een portret de tijd wordt genomen, vinden ze dat heel aangenaam.”

Blijver of hype?

En niet alleen professionele fotografen (her)ontdekken de analoge fotografie. Ook jongeren laten hun smartphone of digitale camera steeds vaker links liggen en kiezen resoluut voor negatieven. Dave Van den Keybus (35) opende Oldcam Store in Antwerpen, een winkel gespecialiseerd in ­analoge toestellen. Hij ziet een grote interesse onder jongeren. “Tot twee jaar geleden verkochten we 90 procent van onze toestellen aan vijftigplussers, maar sinds een dik jaar bestaat ons doelpubliek vooral uit mensen van onder de veertig. In het geval van filmrolletjes is onze hoofddoelgroep zelfs jonger dan dertig. Jongeren vertellen me dat op sociale media alle foto’s hetzelfde lijken, en dus gaan ze op zoek naar authenticiteit. Ze willen zelf hun instellingen bepalen. Aanvankelijk dacht ik dat ze zich verveelden in coronatijden en dat het een tijdelijke trend zou zijn, maar nu heb ik het gevoel dat het iets blijvends is. Het tussensegment van de gewone digitale amateurcamera zal volgens mij verdwijnen omdat de smart­phonetechnologie zo goed is. Ofwel kiest men daarvoor, ofwel voor de beleving van het analoge. Men wil het ambacht voelen, weg van de eenheidsworst.”

Maar is analoge fotografie echt een blijver, of toch een hype? Tamara Berghmans: “Ik heb niet het gevoel dat het een hype is, eerder een golf die soms feller en soms minder fel aanwezig is. Er zal altijd interesse zijn in het ambacht van fotografie. De magie is zoveel meer aanwezig bij analoge fotografie en zeker jongeren ontdekken dat. In de geschiedenis hebben nieuwe generaties steeds interesse gehad in oudere technieken. Millennials leren zo dat Instagram-filters een oorsprong hebben in de oude analoge procedés.” Wat een decennium geleden nog officieel dood werd verklaard, is in ieder geval weer springlevend.

null Beeld Zina Kenens
Beeld Zina Kenens

Zina Kenens (21): ‘Sfeer en emotie’

Zina is studente audiovisuele technieken en viel als een blok voor de onvoorspelbaarheid van analoge fotografie. “Het sprak me zo aan dat ik op eBay een kleine camera heb gekocht. Je weet nooit hoe de kleuren gaan zijn, welke lichtvlekken er te zien zullen zijn… Net dat vind ik leuk. Analoge foto’s bevatten veel meer sfeer en emotie dan digitale. Natuurlijk kost analoge fotografie ook meer, maar dat is niet het belangrijkste voor mij. Je moet het omarmen en dan krijg je heel mooie resultaten. Ik ben heel blij dat het nog bestaat.”

null Beeld Arthur Van Damme
Beeld Arthur Van Damme

Arthur Vandamme (24): ‘Knopjes en hendeltjes’

Arthur is gek op alles wat analoog is. Hij begon analoog te fotograferen omdat hij de overvloed aan digitale foto’s een beetje storend vond. “Die bleven op mijn SD-kaart en op mijn harde schijf staan, het frustreerde me dat er niets mee gebeurde. Analoog werken daarentegen vergt traagheid en bovendien ga je twee keer nadenken voor je een foto neemt. Het maakt me creatiever. Al die knopjes en hendeltjes intrigeren me, de hele mechaniek. Ik fotografeer nog weleens digitaal, maar ik heb van mijn digitale camera een soort analoog toestel gemaakt. Ik heb mijn SD-kaart volgezet met films zodat ik maximaal 36 foto’s kan maken en het scherm heb ik met tape afgeplakt. Zo dwing ik mezelf om anders te werken. Mensen spreken me geregeld aan omdat ze mijn analoge camera zo tof vinden. Heel fijn!”

null Beeld Floris Dox
Beeld Floris Dox

Floris Dox (30): ‘Een beleving op zich’

Floris ontdekte het als kind al. “Ik heb met mijn spaarcentjes een analoge camera gekocht, toen is de fascinatie begonnen. Hoe het licht op die foto’s wordt weergegeven vind ik prachtig. Zo’n camera heeft een hoger dynamisch bereik dan een digitaal exemplaar, waardoor je een mooier resultaat krijgt. Een analoge camera in de hand houden is al een beleving op zich. Ik ontwikkel alles zelf in mijn donkere kamer en schrik er nog vaak van hoezeer je het beeld kan manipuleren – zoals je dat met Photoshop zou doen. Ook mooi: de tastbare foto’s die ik van mijn dochtertje neem, kan ik binnen honderd jaar nog steeds makkelijk bekijken. Met digitale beelden die ergens op een harde schijf staan is dat toch minder evident.”

null Beeld Gheerwijn Clicque
Beeld Gheerwijn Clicque

Gheerwijn Clicque (26): ‘250 camera’s, allemaal in gebruik’

Webontwikkelaar Gheerwijn vond jaren geleden een Rolleiflex bij een familielid op zolder. “Ik was totaal niet bezig met fotografie, maar toen is de bal wel aan het rollen gegaan. Na anderhalf jaar had ik een tiental analoge camera’s, intussen staat de teller op meer dan 250. (lacht) En die gebruik ik allemaal. Ik heb behoorlijk wat Leica’s en Hasselblads. Velen houden van het feit dat je analoog trager werkt, maar zelf ben ik vooral aangetrokken door de mechaniek, de geschiedenis en het design.”

null Beeld Emmy Cocquyt
Beeld Emmy Cocquyt

Emmy Cocquyt (16): ‘Kwaliteit boven kwantiteit’

Emmy’s interesse raakte aangewakkerd toen ze een camera mocht lenen van een oom die professioneel fotograaf is. “Analoog is leuker omdat je meer met je handen kan werken. Neem nu het afdrukken van de negatieven: dat is echt iets magisch, je ziet je beelden letterlijk verschijnen. Ik vergeet vaak waarvan ik foto’s heb genomen, tot ik ze in de donkere kamer afdruk. De kwaliteit telt, niet de kwantiteit of de filter die je erop zet. Robert Capa is voor mij een groot voorbeeld. Hij was als fotograaf aanwezig bij de landing in Normandië, echt zot. Als ik een analoge foto maak, duurt dat vijf minuten, maar bij hem moest het ontzettend snel gaan. En toch zijn zijn foto’s ongelooflijk goed. Ik draai mijn analoge camera na het fotograferen weleens om, om naar het schermpje te kijken, maar dan zie ik natuurlijk niets. (lacht) Het blijft wennen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234