Zaterdag 14/12/2019

wetenschap

Meer bewustzijn bij comapatiënt na toedienen stroom? Nieuwe studie is niet onomstreden

Beeld Thinkstock

Franse onderzoekers wekten met elektrische stroompjes reacties op bij een comateuze patiënt. Maar de studie is niet onomstreden.

Een 35-jarige man die sinds een auto-ongeluk al vijftien jaar geen signalen van bewustzijn meer vertoont, reageert weer op zijn omgeving nadat Franse wetenschappers bij hem via een kastje in zijn borst een hersenzenuw hebben gestimuleerd. De man kan nu bijvoorbeeld een object met de ogen volgen, doet de ogen wijd open als een bezoeker dichtbij komt en glimlacht als hij zijn favoriete muziek hoort.

De techniek die de onderzoekers gebruikten, wordt al langer gehanteerd bij patiënten met onder meer epilepsie. Daarbij wordt de nervus vagus, de tiende hersenzenuw, met een elektrisch stroompje geprikkeld, waarna signalen via de zenuw naar de hersenen gaan. De extra prikkels zouden daar tot nieuwe hersenactiviteit leiden. De scans die bij het artikel zijn geplaatst, laten zien dat het energieverbruik in bepaalde hersengebieden is toegenomen. Daarmee is het bewijs geleverd, zo schrijven de onderzoekers, dat de patiënt is overgegaan van een 'vegetatieve staat' naar een situatie van minimaal bewustzijn.

Met zenuwstimulatie, schrijven de onderzoekers in vakblad Current Biology, is het mogelijk om "de aanwezigheid van patiënten in de wereld te verbeteren". Ook na heel lange tijd, als patiënten al zijn opgegeven, kunnen hersenen worden gerepareerd, concluderen ze.

Scans laten zien dat het energieverbruik in bepaalde hersengebieden is toegenomen. Boven: voor zenuwstimulatie, onder: na zenuwstimulatie. Beeld AP

Niet bij het onderzoek betrokken deskundigen zijn echter voorzichtig. "Dit is geen mirakeloplossing", reageert neuroloog Steven Laureys, hoofd van de Coma Science Group in Luik. Helemaal nieuw is de ingreep niet: de nervus vagusstimulatie wordt ook door Amerikaanse en Chinese wetenschappers bestudeerd, zegt hij. "Het is een interessante ingreep, die de diepere hersengebieden stimuleert. Ik denk dat we er zeker meer over gaan horen, maar dan pas nadat duidelijk is wat het effect is op de levenskwaliteit van patiënten. Bovendien moeten we zeker weten of de verbeteringen worden veroorzaakt door de zenuwstimulatie."

Dat alles wordt uit het onderzoeksverslag niet goed duidelijk, benadrukt Laureys. "Het vervelende is dat de analyses vooral gaan over de gebruikte techniek en er nauwelijks informatie in staat over de patiënt. Ik zie wat scores in een tabel, maar iedereen die in het vak zit, weet dat je een patiënt niet kunt reduceren tot scores op een schaal. Een cijfer kan staan voor een waaier aan klinische beelden. Ik wil gedetailleerd weten hoe de patiënt eraan toe was vóór de stimulatie en hoe de verbeteringen eruitzien. De onderzoekers schrijven bijvoorbeeld dat de glimlach van de patiënt een antwoord was op muziek maar omdat de beschrijving zo kort is, weten we dat niet zeker."

Mocht na verder onderzoek blijken dat de zenuwstimulatie bij meer patiënten effect heeft, dan is te overwegen de behandeling standaard toe te passen, zegt klinisch neuropsycholoog Henk Eilander. Maar dan pas nadat eerst op andere, minder ingrijpende manieren is geprobeerd het bewustzijn te vergroten, bijvoorbeeld door het stimuleren van zintuigen. "Er is wel een operatie nodig om het kastje in de borst te plaatsen."

Als het inderdaad mogelijk blijkt om patiënten met het niet-responsief waaksyndroom (de nieuwe, minder denigrerende term voor vegetatieve toestand) een trede hoger te brengen, naar een toestand van minimaal bewustzijn, dan is een langdurige vervolgbehandeling noodzakelijk. Intensieve revalidatie kan hun herstel bestendigen en soms zelfs versterken. Maar dat is in Nederland een probleem: patiënten in die toestand hebben vrijwel geen recht op activerende behandelingen. "Het zou wel erg onethisch zijn om bij patiënten eerst het bewustzijn te verbeteren", zegt Eilander, "en ze daarna geen enkele behandeling meer aan te bieden."

Daarom is het, ondanks de kritiek, toch goed dat er met dit onderzoek aandacht voor de groep komt, zegt Laureys. "Het is een dogma dat dit hopeloze patiënten zijn die wachten op sterven. We moeten geen valse hoop bieden. Maar valse wanhoop is net zo erg."

Lees ook: implantaat brengt vegetatieve man na vijftien jaar bij bewustzijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234