Zondag 21/07/2019

In memoriam

Marsjeep Opportunity (2004 - 2019), het ‘golfkarretje’ dat blik gunde op spectaculaire vlakten rode planeet

Tekening van Marsjeep Opportunity op het oppervlak van Mars. Beeld Nasa

Vijftien jaar lang betoverde hij de mensheid met ongekend scherpe beelden van onze buurplaneet Mars. Daarmee hield hij het veel langer vol dan tweelingbroer Spirit, die in 2011 de geest gaf. Toch viel woensdagavond ook het doek voor robotwagen Opportunity. Een stofstorm maakte een einde aan een leven in dienst van de wetenschap.

Meer dan 835 keer stuurde Nasa hem een bericht, sinds Nasa’s Marsjeep Opportunity op 10 juni 2018 terechtkwam in een stofstorm van historische proporties. Maar de wagen gaf geen reactie. Daarom verklaarde de ruimtevaartorganisatie het wagentje woensdagavond op een persconferentie officieel dood. Dat markeerde het einde van vijftien jaar trouwe dienst op de rode planeet.

Opportunity — grofweg zo groot als een golfkar — was bij het grote publiek vooral bekend door de spectaculaire panoramafoto’s die hij van het Marsoppervlak maakte. Haarscherpe beelden die de kijker even transporteerden naar een andere planeet. Op die manier gaf Opportunity u het gevoel dat de verkenning van de ruimte, in sciencefictionseries als Star Trek en boekenreeksen als Perry Rhodan al decennialang de normaalste zaak van de wereld, nu eindelijk voor de deur stond.

Toch was de wagen veel meer dan een excuus om eens fijn weg te dromen. Opportunity bewees tijdens zijn leven onder meer dat Mars niet altijd een droge stofklomp was, gekenmerkt door zijn woestijnachtige vergezichten. In het verleden leek de planeet vermoedelijk veel meer op de aarde: het was er ooit warm en nat.

(Lees verder onder de video)

Het is slechts één van de nieuwe inzichten die Opportunity en zijn in 2011 overleden tweelingbroer Spirit aan de wetenschappelijke wereld schonken. De wagen bleef braaf metingen verrichten totdat vorig jaar juni de verwoestende storm opstak. Die hield drie maanden lang huis op het oppervlak van Mars en bedolf de wagen onder een dikke, dwarrelende stoflaag. Dat stof blokkeerde vermoedelijk het zonlicht, zodat de zonnepanelen op de wagen hem niet langer van energie konden voorzien. 

Ook toen de storm afgelopen september eindelijk ging liggen, reageerde Opportunity niet op de berichten die Nasa hem zond. Uiteindelijk kon niemand nog om de pijnlijke conclusie heen: de machine had de geest gegeven.

Beterschapswensen

Dat Opportunity voor het grote publiek meer was dan een zielloze verzameling metaal en sensoren, blijkt wel uit de ruim 13.000 beterschapswensen die fans hem via Nasa’s website stuurden terwijl de wagen in coma lag. “Het is al vier maanden sinds je ging slapen en je hebt een hoop gemist. Je team bij Nasa mist je. Phone home, Oppy”, schrijft Lisa (15). “Word wakker! Alsjeblieft! Ik kijk al naar je sinds 2005, toen ik tien was. Nu ik 23 ben, hoop ik dat je mijn kinderen de waarde van wetenschap kan leren”, schrijft een ander. “Iedereen op aarde is trots op je en houdt van je. Be safe.”

Met zijn vijftien jaar was de wagen vlak voor het noodlot toesloeg overigens al hoogbejaard. Bewegen — vooral sturen — ging steeds moeilijker en een deel van zijn interne geheugen had het begeven. Toch overtrof de taaie Marsjeep met zijn lange tocht over de rode planeet alle verwachtingen. Oorspronkelijk stond zijn missie ingetekend voor drie maanden, waarin hij een kleine kilometer over het Marsoppervlak moest toeren. Het werd uiteindelijk vijftien jaar en 45 kilometer.

Tweelingbroer Spirit, die enkele weken vóór Opportunity op de andere kant van Mars landde, had de verwachtingen overigens ook overtroffen. De negentig Marsdagen die hij moest rondrijden, werden er uiteindelijk 2.269. Ruimtemissies overtreffen wel vaker de geplande levensduur. Niemand wil dat een duur ruimte-apparaat het slechter doet dan gedacht. Daarom schatten instanties als Nasa de levensduur van hun apparaten vaak wat conservatief in.

Overigens blijft Mars ook na het overlijden van Opportunity nog altijd de enige uitsluitend door robots bevolkte planeet in het zonnestelsel. De vorig jaar gelande ‘robotseismoloog’ InSight doet onderzoek naar het binnenste van de planeet. En Opportunity-opvolger Curiosity (geland in 2012) rijdt nog altijd nog rondjes over het oppervlak. Binnenkort krijgen zij nieuw gezelschap. Volgend jaar lanceert ESA de Marsrobot Rosalind Franklin, en stuurt ook Nasa een nieuw toestel naar de rode planeet. Beide robots zullen daar op zoek gaan naar aanwijzingen dat Mars in zijn natte periode microscopisch leven huisvestte.

De schaduw van Opportunity glijdt in 2004 over het buitenaardse landschap van Mars. Beeld Nasa
Cape St. Vincent, één van de vele uitstekende stukken steen in de Victoria-krater. Het zijn dit soort foto's waarmee Opportunity de rode planeet tastbaar maakte. Alsof je er morgen naar op vakantie kan gaan. Beeld Nasa
Opportunity neemt een kijkje bij de locatie waar zijn hitteschild tijdens de landing terecht kwam. Beeld Nasa
Op deze ingekleurde foto is de rotsformatie ‘Gagarin’ te zien. Het rode gedeelte is de plek waar Opportunity met zijn instrumenten de grond opende om te zien wat er onder het oppervlak zit. Beeld Nasa
Deze foto van de Erebuskrater op Mars werd samengesteld uit verschillende foto’s die Opportunity in 2005 schoot op de rand van de krater. Beeld Nasa
Dit is geen golvende zee. Deze foto toont duinen op de bodem van de zogeheten Endurance-krater. Beeld Nasa
De Lunokhod 2-krater op Mars. Deze krater is grofweg 6 meter breed. Beeld Nasa
Wharton Ridge, deel van de zuidelijke muur van Marathon Valley, aan de westelijke rand van de Endeavour Crater. Beeld Nasa
Panoramafoto van de Orionkrater, gemaakt in 2017. Beeld Nasa
Panoramafoto van Perseverance Valley Beeld Nasa
De Erebuskrater in 2005. Op de onderkant van de foto zijn de zonnepanelen van Opportunity zichtbaar. Beeld Nasa
De Framkrater, genomen in 2004. Beeld Nasa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden