Vrijdag 10/07/2020

Wetenschap

"Mag ik alstublieft even uitpraten?": onderbreken is een kunst

Beeld Shutterstock

Mannen doen het veel vaker dan vrouwen, en we vinden het allemaal super­hinderlijk: iemand in de rede vallen. Toch hebben die interrupties hun nut: "Als we zouden wachten tot iemand is uitgesproken, zou een gesprek houterig verlopen."

Het gebeurt ons allemaal wel eens. Midden in je betoog of geestige anekdote begint er opeens iemand dwars door je heen te praten. Met een onbenullige opmerking. Of erger nog: iemand gebruikt een detail uit jouw verhaal als een haakje om over een heel ander thema te beginnen. De kans dat je alsnog je punt kunt maken, is verkeken.

Volgens communicatiedeskundigen staat ‘inter­rumperen’ met stip op één in de top tien van irritante luister­gewoonten. We hebben liever dat iemand ons niet aankijkt of ons het gevoel geeft dat we zijn tijd zitten te verdoen dan dat hij ons onderbreekt.

In een recent onderzoek liet de Amerikaanse taal­onderzoeker Katherine Hilton vijfduizend landgenoten luisteren naar geluids­fragmenten van conversaties. Hilton, die aan de Universiteit van Stanford onderzoek doet naar inter­rupties in alle soorten en maten, ontdekte dat extreem praat­grage types het niet als een probleem ervaren als gespreks­partners tegelijk praten. Zwijgzame types vonden dat juist onbeleefd. De meesten zitten ergens in het midden. Maar wat beide luister­types gemeen hebben, is dat een interruptie altijd als storend wordt ervaren als de spreker zijn stem verheft of op een ander gespreks­onderwerp overspringt.

Hillary Clinton zag zich 51 keer onderbroken door Donald Trump tijdens hun eerste verkiezingsdebat.Beeld AFP

Interrupties gelden als onbeleefd: agressief zelfs. En het zouden vooral mannen zijn die het doen, om hun macht te doen gelden. Als ultiem voorbeeld geldt het eerste verkiezingsdebat tussen presidentskandidaten Donald Trump en Hillary Clinton: Trump onderbrak Clinton 51 keer, volgens de nieuwssite Vox. Omgekeerd was dat 19 keer. The New York Times turfde 39 interrupties, waarvan 30 door Trump.

Maar het is onjuist om alle inter­rupties over één kam te scheren, vinden moderne conversatie­analisten zoals Tessa van Charldorp van de Universiteit Utrecht. Want in het dagelijks leven praten we voortdurend door elkaar heen, meestal zonder dat we dat hinderlijk vinden. “Als we elke keer zouden wachten tot iemand is uitgesproken, zou het gesprek heel houterig verlopen. Het fascinerende van hoe wij converseren, is juist de snelheid waarmee we elkaar begrijpen. Vaak weten we al aan het begin van een zin – door de grammatica, woordkeuze of intonatie – waar die heen gaat en beginnen we ook al meteen met het formuleren van een reactie. Het is dus niet zo gek dat onze reactie vaak begint voordat de ander helemaal is uitgesproken.”

Áls er al een stilte valt tussen gespreks­partners, duurt die – in de meeste culturen – gemiddeld 100 milli­seconden. Als het langer dan een seconde stil is, valt het op en gaan we ons al ongemakkelijk voelen.

Door elkaar heen praten is dus eerder regel dan uitzondering. Het is zelfs voor veel mensen het smeermiddel voor een goed gesprek – mits de onderbrekingen coöperatief (bedoeld) zijn. Van Charldorp: “Stel dat de chirurg vraagt hoe je je voelt en jij vertelt dat je koorts hebt terwijl de arts eigenlijk wil weten hoe je je geestelijk voelt, dan zal hij je onderbreken en zijn vraag verduidelijken. Dat vindt niemand hinderlijk. Integendeel, dat is heel nuttig.”

En als we onze gesprekspartner begrijpen en het hartgrondig met hem eens zijn, hebben we niet alleen de neiging instemmend te knikken, maar dat ook verbaal te laten merken – voordat het verhaal afgerond is. Ook dat ervaren we als prettig, als aanmoediging en steun.

Complexe vaardigheid

Converseren is een complexe vaardigheid en er zijn geen expliciete regels waarop we kunnen terugvallen. Taalonderzoeker Katherine Hilton vroeg zich als kind al af, tijdens chaotische familie­bijeenkomsten waarop iedereen door elkaar heen praatte, waarom de een wel zijn verhaal kon doen en de ander niet. Volgens Hilton spelen interrupties een sturende rol in onze communicatie.

Dat is ook de ervaring van voormalig wereldkampioen debatteren Lars Duursma. Verkeerd geplaatste inter­rupties kunnen dodelijk zijn, al zijn ze nog zo goed bedoeld. “Ik train onder meer advocaten. Die hebben de neiging om cliënten te onderbreken met gedetailleerde vragen als: was dat voor of na 1 mei 2018? Dat kan juridisch heel interessant zijn, maar als je net iets aan het vertellen bent dat heel traumatisch is geweest, is zo’n vraag heel onprettig.” Niet bevorderlijk dus voor het contact tussen advocaat en cliënt.

Sowieso is het onplezierig als er te veel vragen worden gesteld. Dat voelt als een kruisverhoor en staat eveneens hoog in de top tien van irritante luister­gewoonten die de communicatie-experts Kittie Watson en Larry Barker beschrijven in hun boek Listen Up. Een andere klassieke, irritante onderbreking: ongevraagd advies geven.

En wat iedereen herkent, zijn de associatieve luisteraars. Duursma: “Dat zijn mensen die, als ze een gespreks­flard opvangen, meteen moeten denken aan iets wat ze zelf hebben meegemaakt en enthousiast beginnen te vertellen: ‘O ja, ik was laatst óók in Italië.” Voor je het weet gaat het gesprek over de Italië-reis van de ander en is jouw verhaal van tafel geveegd.” Prima voor in de bar, maar vreselijk als je gehoord wilt worden.

Een man die het gesprek overneemt van een vrouw, daar hebben ze in het Engels een woordspeling voor: ‘manterrupting’.Beeld Shutterstock

We vinden een interruptie vooral onsympathiek als het een vrouw is die het doet, concludeert taal­wetenschapper Hilton op basis van haar onderzoek – waarvan de details overigens nog niet gepubliceerd zijn. Haar bevinding sluit naadloos aan bij het bestaande onderzoek, waaruit blijkt dat mannen hun gespreks­partner veel vaker onderbreken dan vrouwen. Van mannen zijn we het dus gewend. Er is zelfs een woord­speling in het Engels voor bedacht: manterrupting, een man die het gesprek overneemt van een vrouw.

De eerste studie waarin werd geturfd dat mannen verreweg de meeste (lees: vrijwel álle) interrupties plegen, dateert uit het Amerika van de jaren 70 en is regelmatig bevestigd. Toch wordt het onderzoek met een korreltje zout genomen, omdat er lange tijd door taalkundigen geen onderscheid werd gemaakt tussen echte interrupties en door elkaar heen praten. Bovendien bekleden mannen vaak hogere functies en past het interrumperen bij hun (machts)positie.

Overvallen met vragen

Om al die ruis weg te filteren turfde Tonja Jacobi, hoogleraar in de rechts­geleerdheid in Chicago, het aantal keer dat de mannelijke en vrou­welijke rechters van het Amerikaanse Hoog­gerechtshof elkaar onderbraken tussen 2004 en 2015. Hoewel een kwart van de rechters in die periode vrouw was, pleegden ze samen slechts 4 procent van de interrupties. Tegelijker­tijd hadden ze een drie keer grotere kans om geïnterrumpeerd te worden dan hun mannelijke collega’s.

Dat is een beter bewijs voor manterrupting dan het verkiezings­debat tussen Trump en Clinton. Want Trump onderbreekt altijd iedereen, ook mannen. Bovendien hebben interrupties in de politieke arena een ander doel dan in natuurlijke conversaties.

Duursma: “In een politiek debat richt je je met een interruptie niet tot je tegen­speler, maar tot de kijker. En wil je niet zozeer je tegenspeler beter begrijpen, maar vooral je eigen partij op de kaart zetten. Interrupties zijn de momenten in het debat die de media halen. En dus worden die goed voorbereid, vaak al dagen van tevoren geoefend in de fractie. Ze hebben dan ook weinig van doen met wat er in het debat door anderen wordt gezegd.”

In de politiek is het de kunst de interruptie kort te houden, weet Duursma. “Iemand overvallen met slechts één vraag, dat werkt heel goed. Kom niet met een lijstje van vijf punten, want dan geef je de ander bedenktijd en de kans om jouw zwakste puntje te pareren. Als je één vraag stelt, is er geen bedenktijd en kan de ander er lastig omheen draaien.”

5 tips om aan het woord te blijven

1. Zeg vriendelijk maar beslist dat je even wilt uitpraten. Benadruk dat er veel kanten zitten aan de kwestie, maar dat je het probleem eerst globaal uit de doeken wilt doen en dat je daarna graag op de details wilt ingaan. Word vooral niet boos, zeg met een glimlach dat je het enthousiasme van de inspreker waardeert.

2. Blijf gewoon doorpraten op dezelfde snelheid, vol zelf­vertrouwen. Grote kans dat je je tegenstander ontwapent, als je maar laat merken dat je hoe dan ook niet zult stoppen met praten. Het kan helpen iets zachter te gaan praten, zodat je tegen­speler stopt met praten omdat hij je anders niet meer kan horen. Iets harder gaan praten kan ook effectief zijn om te onderstrepen hoe vastberaden je bent.

3. Schakel hulp in van andere toehoorders, bijvoorbeeld door te zeggen: “We hebben nu het standpunt van X gehoord. Hoe kijken anderen in het gezelschap er tegenaan?”

4. Ben je misschien zelf de oorzaak van het probleem? Als je vaak onderbroken wordt, is dat misschien een teken dat je het publiek zit te vervelen met een onsamen­hangend of ongeïnspireerd verhaal.

5. Lok geen interrupties uit door pauzes te laten vallen of mensen in het publiek nadrukkelijk aan te kijken. Ook het optrekken van de wenkbrauwen kan opgevat worden als een aanmoediging van het publiek om mee te doen.

Bron: Psychology Today.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234