Donderdag 28/05/2020

Klimaatverandering

Lange lente bezorgt planten en dieren 'relatiestress'

Beeld © Raf Vancampenhoudt

Paasbloemen in februari en vlindersoorten die uitsterven door de late herfst: er zijn steeds meer tekenen die aangeven dat de seizoenen door elkaar gaan lopen. De lente start minder heftig maar rekt zich uit. En soorten die niet mee zijn met die opwarming, komen in de problemen. 

‘De seizoenen zijn niet meer wat ze waren.’ Lang was het een nietszeggende dooddoener voor doorregende zomers. Maar vandaag is het echt zo, toont onderzoek na onderzoek.

In de Verenigde Staten ontluiken de eerste lenteblaadjes nu drie dagen eerder dan dertig jaar geleden. Aan dat tempo komt de lente tegen 2050 twee weken vroeger dan voorheen, stelt een nieuwe analyse van het United States Phenology Network. De lente sluipt letterlijk de winter in, zo stellen ook onderzoekers vast in New Hampshire, in het noordoosten van de VS. Het einde van warmere winters blijkt eigenlijk al een vertraagde inzet van de lente.

Lentesignalen in de winter

 “Doorgaans komt de lente nogal dramatisch”, zegt onderzoeker Alexandra Contosta (University of New Hampshire) in haar nieuwe studie in Global Change Biology. “Plots smelt alle ijs, is het warmer en staat alles in bloei. Dat snelle effect verdwijnt nu omdat het warmer wordt. Al in de winter zie je lentesignalen aarzelend opduiken.”

Ook in China en Europa is dat zo. Zomerse weer-en natuurpatronen komen hier tegenwoordig zo’n tien dagen eerder dan veertig jaar geleden. Toen draaide de natuur rond 10 april de knop om van winter naar zomer. Tegen 2010 was dat al op 30 maart, schrijft Christophe Cassou van het Franse onderzoeksinstituut Cerfacs in Nature.

Hittestress

Het Europees Milieuagentschap ziet dan ook al enkele jaren dat vogelnesten en -eieren, ontluikende kikkers en pollen vroeger komen en gewassen eerder bloeien of hittestress ervaren door de langere lente en zomer. 

“Het klopt dat seizoenen veranderen”, zegt Luc Debontridder van het KMI. “De recente zachte winters zijn het gevolg van een weerkundig fenomeen dat opnieuw kan keren. Maar voor de lente, zomer en herfst is er een trend die zich doorzet. De warme periode wordt langer door de klimaatverandering. Vegetatie start nu in maart al en houdt tot november stand, terwijl dat voordien altijd tussen april en oktober was.”

Libelles blijven hier

Een van de effecten die het Instituut voor Bos en Natuur (INBO) vaststelt, is dat zuidelijke libellesoorten nu langer of soms permanent hier blijven. Ook blijkt dat eiken en beuken eerder blaadjes ontwikkelen en die langer houden, en dat de piekmomenten van berkenstuifmeel steeds vroeger vallen. 

Voor de argusvlinder is de late herfst een probleem. Omdat het langer warm blijft, ontpoppen de rupsen zich al in september of oktober in plaats van in de lente en overleven ze de winter niet, ontdekte bioloog Hans Van Dyck (UCL).

Zijn collega Marcel Visser (Netherlands Institute of Ecology) heeft het over ‘relatieproblemen in de natuur.’ Visser: “Alles schuift op, maar niet tegelijk. Soorten die elkaar nodig hebben, weten niet wat met de ander aan de hand is. Zo ontstaat een mismatch. De bonte vliegenvanger, een trekvogel, die in de lente vanuit Afrika komt, weet bijvoorbeeld niet dat de lente hier al volop aan de gang is en dat er voor de jongen te weinig voedsel zal zijn omdat de rupsen al zijn ontpopt.”

Wel positief voor koolmezen

Sommige soorten kunnen zich nu wel twee keer in plaats van één keer per jaar voortplanten. “Een mismatch is dan ook niet per se een probleem”, zegt Van Dyck. Zo is bij koolmezen aangetoond dat zij die het toch goed doen veel beter overleven omdat er minder competitie is.”

Toch ziet Visser vooral negatieve effecten. “Er zijn meer soorten die nadelen ervaren dan voordelen. We onderzoeken nu of ze zich kunnen aanpassen en of de evolutie de opwarming kan bijbenen. Voorlopig lijkt het daar niet op.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234