Dinsdag 23/07/2019

Wetenschap

Kunnen dik en gezond samengaan? Of moet de Kerstman afvallen?

Beeld GETTY

Hij zit vaak dronken achter het stuur van zijn arrenslee en hij draagt hoog in de lucht nooit een veiligheidsgordel - nee, de Kerstman is geen toonbeeld van verkeersveilig gedrag. En dan zijn gezondheid: Santa is best fit, want hij legt heel wat kilometers af in de kerstnacht, maar hij is met zijn enorme buik ook veel te zwaar. Kan dat samengaan, dik en gezond? Of moet de Kerstman nodig afvallen?

Het is een onderwerp waarover Amerikaanse artsen zich al jaren serieus bezorgd maken. Een Kerstman met obesitas, wat voor voorbeeld is dat voor kinderen? Een hoogleraar geneeskunde riep Santa Claus een paar jaar geleden in een brief in de Huffington Post op af te vallen. Tv-zender Fox News noemde hem 'een wandelende hartaanval'. En een Australische arts schreef in een humoristisch essay in vakblad The BMJ dat de Kerstman de boodschap verspreidt dat obesitas gelijk staat aan jovialiteit en gezelligheid. De zin 'Santa moet op dieet' scoort op internet 57 miljoen hits.

Toch kan dik en gezond best samengaan, zegt Jaap Seidell, hoogleraar voeding en gezondheid (VU). Zoals er verstokte rokers zijn die geen longkanker krijgen en zware drinkers zonder leverproblemen, zo zijn er ook zwaarlijvige mensen met een puike bloeddruk en een goede suikerstofwisseling. Seidell: 'Obesitas is een risicofactor voor veel ziektes maar dat risico is natuurlijk geen 100 procent.'

In Nederland heeft 5 tot 10 procent van de obese mannen en 18 tot 23 procent van de zwaarlijvige vrouwen een gezonde stofwisseling, zo blijkt uit recent Europees onderzoek. Dat vrouwen het beter doen, heeft te maken met de vetverdeling, legt Seidell uit: het mannelijke appelmodel (vet in de buik, tussen organen) is ongezonder dan het vrouwelijke peermodel (vet op de heupen).

Het maakt verder nogal uit waar de extra kilo's vandaan komen, vertelt Seidell. Wie een mediterraan eetpatroon volgt, maar doorslaat en erg veel noten en olijfolie nuttigt, wordt ook te dik, maar dat is wel gezonder dan overgewicht door te veel frisdrank en koek. 'De onderliggende leefstijl bepaalt hoe groot het risico is.' Vandaar dat ook dagelijkse lichaamsbeweging dikke mensen gezond kan houden. Fitheid, vat Seidell samen, kan de ongezonde kant van obesitas compenseren. Alleen, dikke mensen die veel bewegen, daarvan zijn er niet zo veel. Het zijn mensen met een uitmuntend gestel, denkt Seidell, zoals professionele kogelslingeraars en worstelaars. Overgewicht leidt immers vaak tot kortademigheid en artrose, waardoor bewegen lastiger wordt.

De Kerstman werd dik door toedoen van de Amerikaanse cartoonist Thomas Nast, illustrator van Harper's Weekly, die hem aan het einde van de 19de eeuw afbeeldde conform de tijdgeest. Dik was toen een teken van overvloed en gezondheid, dun werd geassocieerd met armoede en chagrijn. Coca Cola introduceerde de dikbuikige Kerstman in 1931 in een populaire advertentiecampagne die ruim dertig jaar zou bestaan. Seidell: 'Zo ontstond de mythe van de jolly fat man, de dikke, gemoedelijke man.'

Een mythe inderdaad, want de jonge, gezonde obees mag dan bestaan, die gezondheid is van tijdelijke aard, zegt Seidell. Gaandeweg krijgen de risico's van al die extra kilo's toch de overhand. Zodra wetenschappers gezonde zwaarlijvigen meer dan 10 jaar volgen, zien ze hun gezondheid achteruit gaan. Bijzonder zijn de studies bij American football-spelers en sumoworstelaars die na hun sportieve pensionering vaak diabetes krijgen. Zolang ze actief zijn, zit het lichaamsvet vooral onder hun huid, maar als ze stoppen met bewegen, verplaatst het vet zich naar hun buik, een gevaarlijkere zone.

Santa een gezonde dikkerd? Die kans lijkt gering. Afvallen moet-ie en vaker bewegen. Amerikaanse artsen komen in kranten en vakbladen al jaren met tips: als de Kerstman nog generaties mee wil gaan en het goede voorbeeld wil geven, moet hij drank en koekjes laten staan en de slee verruilen voor de fiets. Seidell is sceptisch. Voor de man zelf is dat vast gezonder, concludeert hij, maar of hij dan opeens een beter rolmodel wordt? 'Geloof je echt dat kinderen net zo dik willen worden als de Kerstman? Dat betwijfel ik.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden