Maandag 26/08/2019

Onderwijs

Krijgen leerlingen straks les van computers? ‘Toch even opletten met dat techno-optimisme’

Beeld kiuw

Kan artificiële intelligentie een meerwaarde hebben in de klas? Technologie- en onderwijsexperts plaatsen er grote vraagtekens bij. Maar waarom investeert Elon Musk er dan 10 miljoen dollar in? En gaat het Gemeenschapsonderwijs bij ons er mee van start?

Met een smile tot ver achter hun oren staan de mensen van de start-ups Kitkit School en onebillion achter een grote cheque van 10 miljoen dollar. Tussen hen in staat Elon Musk, de multimiljonair achter de bedrijven Tesla en SpaceX en de peter van de prijs. De twee start-ups ontwikkelen software die kinderen in Tanzania leert schrijven en lezen, louter en alleen door een iPad te gebruiken, zonder leerkracht.

Ook hebben experts grote vragen bij zulke claims, toch is de technologie in opmars in het onderwijs. En daarbij is artificiële intelligentie (AI) de smaak van de maand. Het Gemeenschapsonderwijs (GO!) had de primeur voor ons land. Eind maart kondigde het GO! een samenwerking met het Britse bedrijf Century Tech aan om AI in de klas te krijgen.

Die start-up helpt het onderwijsnet bij de ontwikkeling van zijn interne leerplatform, IXZO! genaamd. Zoals de website Smartschool is het een online tool waarop leerlingen op kunnen inloggen. Maar terwijl Smartschool vooral gericht is op de communicatie tussen leerling en school, moet IXZO! een leermiddel worden. Vergelijk het met een interactief hand- of werkboek: leerkrachten kunnen lesmateriaal en oefeningen op het platform zetten en leerlingen bestuderen het daar.

AI-machine

“Een les wordt digitaal omgezet in opdrachten, die bovendien op verschillende wijzen aangeboden worden. Elke leerling kan zo de leerstijl van zijn voorkeur kiezen: volgt hij het handboek, bekijkt hij liever een filmpje, luistert hij liever naar de uitleg van de leerkracht?”, zegt Karen Fraters, directeur van het Atheneum Klein-Brabant in Bornem. Haar school was een van de elf proefscholen voor het platform.

Maar er is meer. Century Tech belooft ook dat het een AI-machine zal aanleveren. Die artificiële intelligentie maakt deel uit van de eigen software die de Britse start-up ontwikkelde. Century Tech won al awards met zijn software en zijn CEO is een graag geziene gast op techconferenties over de hele wereld. Het vier jaar oude bedrijf spendeerde een dikke 6 miljoen euro aan de ontwikkeling van zijn AI-software, die het opbouwde in samenwerking met zo’n twintig scholen uit de hele wereld.

Het GO! kwam bij de Britten terecht via een openbare aanbesteding. Nadat het een proefversie van zijn eigen platform IXZO! op punt had gezet – met lovende kritieken uit de proefscholen – zocht het een bedrijf dat kon helpen om IXZO! uit te bouwen tot een stabiel platform. Details over de aanbesteding wil noch het GO!, noch het bedrijf geven. Al staat wel vast dat scholen eenmalige instapkosten moeten betalen, gevolgd door jaarlijkse onderhoudskosten.

Leerwinsten

Tot nu toe werkte Century Tech vooral samen met individuele scholen. Het contract met het GO!, dat de software in al zijn scholen wil uitrollen, is zijn grootste tot nu toe. En daar pakt het bedrijf graag mee uit. Behalve Century Tech dong ook een Vlaams bedrijf mee naar de opdracht. “Maar Century Tech heeft ons overtuigd met zijn AI-component”, zegt Andries Valcke, hoofdadviseur van de pedagogische begeleidingsdienst van het GO!. “Zij beloven extra inzichten in de leerprocessen van elke leerling. Dat kan helpen om de doelstellingen beter te bereiken.”

En het maakt daarbij boude claims. Century Tech zegt dat zijn AI-machine leert hoe leerlingen leren. Leerkrachten kunnen daardoor zien hoe ze leerlingen het best begeleiden, wat zich vertaalt in tijdswinst. En leerlingen zouden, door het gebruik van het platform, leerwinsten boeken. Gigantische leerwinsten: tot 30 procent bij kansengroepen tussen het eerste en tweede gebruik van het platform, bijvoorbeeld.

Grenzen aan technologie

Dat cijfer doet de wenkbrauwen fronsen. “Het grootste effect dat een recente overzichtsstudie uit de Verenigde Staten terugvond, was voor toepassingen met simpele algoritmes, gebaseerd op onder andere het idee van gespreide herhaling van oefeningen. Daar vond men een positief effect tot 24,75 procent, maar dat was slechts in één specifieke deelstudie voor het leren van wiskunde. Alle andere studies zaten daar een stuk onder”, zegt pedagoog Pedro De Bruyckere (Artevelde Hogeschool/Universiteit Leiden). Zich uitspreken over de claims van Century Tech kan en wil hij niet, door gebrek aan informatie van het bedrijf.

Het is in elk geval niet zo dat technologie in de klas brengen sowieso tot leerwinst leidt. Het hangt ervan af hoe de technologie gebruikt wordt. Tot die conclusie is de onderwijswereld al een paar keer gekomen – denk maar aan de smartboards en iPad-scholen. “Vlaanderen had twee iPad-scholen, maar die zijn er relatief snel mee gestopt”, zegt technologiesocioloog Ben Caudron. “En smartboards zijn goed voor flashy zaken, maar daar bestaan disco’s voor.”

Nog extremer is het voorbeeld van de Carpe Diem-scholen in de Verenigde Staten. Die wilden leerlingen volledig via de computer les laten volgen. Maar zo’n vijf jaar na de oprichting ervan moesten ze sluiten. De gebruikte software bleek niet krachtig genoeg om een leerkracht te vervangen én de motivatie van de leerlingen verdween als sneeuw voor de zon.

Techno-optimisme

Toch zijn er ook optimisten, zoals Facebook-baas Mark Zuckerberg en Microsoft-oprichter Bill Gates, die miljoenen dollars investeren in projecten om elke leerling een virtuele leerkracht te geven. “Maar het onderzoek waar beiden naar verwezen, is een oud proefproject waarbij elke leerling een aparte leerkracht van vlees en bloed had. Als je ervan uitgaat dat je die zomaar kunt veranderen door een computer, dan ga je voorbij aan de andere zaken die je op school leert, zoals socialisatie”, zegt De Bruyckere.

Bovendien, stellen techneuten, moeten we oppassen voor zogenaamd techno-optimisme. “AI bijvoorbeeld staat veel minder ver dan we denken”, zegt computerwetenschapper Jeroen Baert. Hij wordt daarin bijgetreden door zowat alle experts. “Machines met een zelfbewustzijn zijn nog niet voor morgen. Ja, AI heeft de potentie om veel te veranderen. Maar alle hoera-berichten ten spijt zitten we op het vlak van AI zoals in de jaren 80 van het internet: in tegenstelling tot wat we toen dachten, kon het internet eigenlijk nog geen spectaculaire dingen”, zegt professor artificiële intelligentie Steven Latré (UAntwerpen/Imec).

Algemeen geldt dat artificiële intelligentie vandaag goed is in simpele taken met een hoge mate van voorspelbaarheid, zoals patroonherkenning. Denk bijvoorbeeld aan gezichtsherkenning of weerberichten opvragen: vraag je de spraakassistent op je smartphone naar het weer, dan herkent die de vraag en legt hij de link naar een grotere database zoals die van het KMI. 

“Maar vraag een spraakassistent als Siri of Alexa om de planning voor je weekend te maken met een aantal voorwaarden, zoals zaterdagmiddag op de lunch gaan met oma of voor 18 uur thuis zijn, en dat ding slaat tilt”, zegt Latré. Volgens Latré en Baert zijn verschillende van de zaken die vandaag als complexe AI worden bestempeld vaak niet meer dan simpele algoritmes.

Witte honden

De toepassingen waarvoor AI gebruikt kan worden, zijn nu nog heel gelimiteerd. “De meest geavanceerde die ik ken in het onderwijs, is Gradescope. Die kan helpen om examenvragen te beantwoorden. Maar dan nog zijn de voorwaarden strikt: je kunt op voorhand bijvoorbeeld aangeven dat woorden ‘x’ of ‘y’ genoemd moeten worden, of een bepaalde figuur gebruikt moet worden.” Verwacht dus nog geen diepgaande analyses.

Het komt er eigenlijk op neer dat AI nog erg afhankelijk is van de data waarmee de software getraind wordt. Data uit de ene taal zijn niet zomaar bruikbaar in een andere taal, bijvoorbeeld. “Zo werd enkele jaren geleden een applicatie ontwikkeld om husky’s van andere honden te onderscheiden. De machine werd getraind door ze duizenden hondenfoto’s te tonen. Maar in de reële wereld werd zowat elke witte hond als husky bestempeld. Toen bleek dat de AI zichzelf geleerd had husky’s te herkennen via de sneeuw die meestal op zo’n foto te zien was, niet aan de hand van de hond”, zegt Baert.

Methodologie

Bij het GO! zegt men wel overtuigend bewijs te hebben gezien voor de claims van Century Tech. “Century Tech heeft een aantal voorbeelden uit het buitenland aangehaald van leerwinst en winst inzake gelijke onderwijskansen. Of het 30 procent is, zal van veel factoren afhangen. Het platform is maar een van de manieren waarmee we naar leerwinst streven.” 

Gesteld dat de AI-component toch niet oplevert wat ervan verwacht wordt, kan het net wel nog terugvallen op het IXZO!-platform zoals het werd uitgewerkt met zijn eigen scholen.

Al kan het bedrijf het bewijs, dat het naar eigen zeggen opstelt in samenwerking met een Britse universiteit, nog niet vrijgeven. “We werken met het Institute of Education samen om ons onderzoek naar buiten te brengen”, klinkt het. Alison Clark-Wilson, hoofd van het EDUCATE-programma aan de universiteit, bevestigt dat het bedrijf, samen met 200 andere bedrijven, methodologische training volgde bij hen, “om de efficiëntie van zijn onderzoek te staven”.

Century Tech zegt dat zijn AI “gedurende drie jaar getraind werd met de data van tienduizenden studenten. AI speelt een cruciale rol in onze technologie, waar geavanceerde technieken van machine-learning, het processen van natural language en recommender software leerpaden helpen ontwikkelen die dynamisch worden aangepast.”

“Het gebruikelijke buzzword-lingo”, noemt Caudron dat. Hij stelt zich vragen bij de claims van het bedrijf. “Marketeers weten dat ze beate blikken opwekken met zulke grote woorden en verwijzingen naar technologische trends.”

Politieke oplossingen

Hij ziet er een mechanisme in: sectoren die te kampen hebben met moeilijkheden, krijgen vaak techneuten op hun dak die hun producten als dé oplossing verkopen. “Ik kan het weten, ik maakte ooit deel uit van die sector. Het onderwijs is momenteel een probleemkind. Maar laat ons alstublieft niet in de val van het techno-optimisme trappen. We mogen niet vergeten dat de problemen die we nu kennen sociologisch van aard zijn. Daar bestaan politieke oplossingen voor, geen technologische.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden