Donderdag 22/08/2019

Wetenschap

Kreeft geeft wellicht meer zicht op kanker

Een marmerkreeft. Beeld Nature

Marmerkreeften zijn allemaal klonen van één oermoeder. Net als tumoren. Interessant voor kankeronderzoek. 

Met miljoenen zijn ze inmiddels, en ze hebben zich verspreid over de halve wereld, maar ze stammen allemaal  af van één moeder die dertig jaar geleden in een aquarium belandde. Haar miljoenen nakomelingen zijn genetisch identiek, want aan de voortplanting is geen man te pas gekomen.

Marmerkreeft is de naam, en omdat de oermoeder van deze soort in een Duits aquarium leefde, hebben biologen het graag over
Marmorkrebs. Duitse onderzoekers hebben nu het hele genoom van de marmerkreeft in kaart gebracht en daarmee een evolutionaire thriller ontdekt, die ze vandaag in vakblad Nature uit de doeken doen. 

Duitse dierenwinkel

De marmerkreeft stamt van een rivierkreeft af die in Noord-Amerika leeft en die zich op de gebruikelijke manier voortplant: met man. Een van de nakomelingen, een dochter, is beland in een Duitse dierenwinkel en vandaar in een aquarium. Ze leefde daar alleen, maar bleek ook zonder mannelijke soortgenoot prima in staat zich voort te planten. 

Het vrouwtje kloonde zichzelf. Parthenogenese, heet dat officieel en het komt in de dierenwereld best veel voor, maar was voor deze diersoort nieuw. De marmerkreeft die ermee is begonnen blijkt genetisch dan ook behoorlijk af te wijken van haar oudersoort in Noord-Amerika; ze heeft, komend van twee ouders, op de een of andere manier een complete set chromosomen aan haar genetisch apparaat toegevoegd.

Dat genetisch apparaat, het genoom, is indrukwekkend: de marmerkreeft heeft er meer DNA in zitten dan de mens. Maar de Duitse genetici die exemplaren uit alle windstreken verzamelden, zagen in dat grote genoom nauwelijks genetische verschillen. De miljoenen marmerkreeften die zich over de wereld verspreiden, zijn genetisch vrijwel identiek aan hun Duitse oermoeder.

Dat is een logisch gevolg van die ongeslachtelijke voortplanting. Maar nu rijst de vraag hoe de marmerkreeft zo succesvol kan zijn. Die miljoenen identieke nakomelingen hebben zich in heel verschillende omgevingen gevestigd, van Madagaskar tot Zweden, en met zo veel kracht dat lokale soorten worden verdreven. En dat in drie decennia.

Gekloonde  dochters

Zo’n evolutionaire thriller verwacht je niet van klonen, maar eerder van soorten die zich geslachtelijk voortplanten. Want dat geeft genetische variatie en dus meer kans op overleven in verschillende leefomstandigheden. Dat voordeel is, volgens veel biologen, juist de reden dat ooit iemand met seks is begonnen. 

De marmerkreeft lijkt de plus van seks te weerleggen: haar gekloonde dochters doen het goed in allerlei omstandigheden. Dat komt, volgens de onderzoekers, door wat epigenetica wordt genoemd. Je kunt allemaal dezelfde genen hebben, maar welke daarvan aan of uit staan, kan verschillen. Dat is afhankelijk van de omstandigheden. Dát is epigenetica. En in het enorme genoom van de marmerkreeft kan dat veel verschillen geven, ook al zijn de dieren identiek.

Dat is nu wat deze Duitse onderzoekers fascineert; want ze zijn van huis uit geen kreeftexperts, maar kankeronderzoekers. En wat er bij de kreeft gebeurt, lijkt op wat zij zien in tumoren. De cellen daarvan zijn ook ‘klonen’ van een ‘moeder’, en ook die kunnen zich afhankelijk van de omstandigheden heel verschillend ontwikkelen. De marmerkreeft wordt dus een interessant model voor hun kankeronderzoek. En kreeft en kanker heten in het Duits ook nog eens hetzelfde: Krebs.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden