Maandag 14/10/2019

Interview Jelmer Mommers

‘Klimaatjongeren beseffen maar beter dat dit een strijd van lange adem is’

Hoe gaan we dit uitleggen, vraagt De Correspondent-journalist Jelmer Mommers (31) zich af in zijn klimaatboek. ‘We zitten diep in de shit. Maar de klimaatcrisis kan ook een positief verhaal worden. Daarover horen we veel te weinig, zelfs van groene politici.’

Shell en ExxonMobil gebruiken nu zonnepanelen om de energie op te wekken die nodig is om olie en gas uit de grond te halen. 
Klimaatontkenner Donald Trump liet een muur van grasbalen bouwen aan de rand van zijn Ierse golfbaan om het steeds hoger kruipende zeewater tegen te houden. In de bouwaanvraag verwijst Trumps golfbedrijf expliciet naar de stijgende zeespiegel. 
Het Deense fossiele bedrijf Dansk Olie og Naturgas is omgeturnd tot Ørsted, vandaag de grootste installateur van windmolens ter wereld.

Het zijn enkele verrassende weetjes uit het boek van Jelmer Mommers, correspondent Energie & Klimaat bij journalistiek platform De Correspondent. In Hoe gaan we dit uitleggen doet de Nederlander helder en entertainend twee toekomstscenario’s uit de doeken, gebaseerd op de huidige stand van zaken.

In het ene is de wereld in 2050 met 2,6 graden opgewarmd. De economie slabakt, dorpen lopen onder, klimaatvluchtelingen proberen over grensmuren te klimmen.

Lees ook: Wie countert de groene apocalyps?

In het tweede scenario is de landbouw gifvrij, worden steden afgekoeld door groen en is er een heffing op CO2-uitstoot waarvan de opbrengsten naar duurzame technologie gaan. 
Wel zijn er klimaatrampen “maar de opwarming is gestopt en de groene industrieën die opbloeiden, hebben wereldwijd miljoenen nieuwe banen opgeleverd”.

Dat tweede scenario, zo benadrukt Mommers, is evenzeer op feiten gebaseerd en zeker geen fata morgana. Hij specialiseert zich al vijf jaar in het thema en dat merk je. En hij pikt meteen in op de verkiezingsuitslagen bij ons. “Extreemrechts populisme hebben wij ook, maar we hebben nu wel een klimaatwet.”

Daar kunnen de Belgische groenen alleen maar van dromen.

Jelmer Mommers: “Zij voelen zich nu verweesd. Dat snap ik zeer goed. Maar in Europa hebben de groenen het erg goed gedaan. Ook de klimaatjongeren beseffen maar beter dat deze klimaatstrijd er een is van lange adem. Er zullen nog meer tegenslagen volgen. Onze opdracht is om dan toch telkens weer de weg vooruit te kiezen. En dat doen de klimaatjongeren. 

“Op 20 september komt er een wereldwijde klimaatstaking op vraag van Greta Thunberg. ‘Het is tijd dat ook de volwassenen meedoen’, zei ze. Enkele prominente activisten zoals Naomi Klein helpen de staking nu op poten zetten. Want als je even afstand neemt van aanvallen op Twitter en het de hele wereld vraagt, zoals Ørsted deed, dan zegt de grote meerderheid dat ze voor een duurzame energievoorziening zijn. In 2017 noemden burgers uit 38 landen IS en dan klimaatverandering als hun grootste zorg. Een stille meerderheid begrijpt dat er iets moet gebeuren.”

Klimaatprotest in Leuven. Beeld Thomas Sweertvaegher

Ja, maar die meerderheid valt voor de groenen in Vlaanderen nu toch wat tegen.

“Het is wel aan politici om er een aantrekkelijk verhaal van te maken. In Nederland benadrukt politicus Baudet dat we vreselijk veel comfort moeten inleveren als we inzetten op duurzaam. Dingen die we het liefst doen, zoals vliegreizen maken, in een stoere benzinewagen rijden en een lap vlees op de barbecue gooien, zouden we moeten laten. Dat verhaal blazen rechtse politici op. Als dat het enige is wat je erover hoort, begrijp ik dat je daar geen zin in hebt.”

Nu hoor je vaak dat het groene verhaal alleen de hippe bourgeoisie in de stad aantrekt en dat het voor de gewone mensen te veel opofferingen vraagt.

 “Hoe herkenbaar. Maar dat de groenen een elitaire club zouden zijn, vind ik een loos verwijt en de nadruk op de kosten vind ik misplaatst. Niets doen zal iedereen veel meer kosten.”

Zeg dat maar tegen de gele hesjes.

“Natuurlijk zijn die kwaad. Groene maatregelen zonder eerlijke lastenverdeling is onaanvaardbaar. Maar sommigen doen alsof dat onmogelijk is. We hebben algoritmes die op de beurs handelen, maar degelijke manieren om benzine uit te faseren en de lasten eerlijk te verdelen, die zouden we niet kunnen vinden? Dat is erg ongeloofwaardig. Onze economie krijgt rake klappen van het klimaat, terwijl deze crisis aanpakken economische voordelen oplevert.”

Op lange termijn. Maar op korte termijn vrezen mensen groene taksen.

“In de Canadese provincie British Columbia kwam er geen opstand tegen de CO2-belasting. Mensen waren er net blij mee. Want daar dachten politici wel goed na over hoe ze die heffing uitrolden. Alle inkomsten worden verdeeld over alle burgers. De Europese investeringsbank zit op een pot geld die groene banen kan opleveren. Er zijn ook heel wat rijke mensen. Het is eerlijker dat zij wat meer bijdragen.

“We moeten het bredere plaatje zien. Het kost ook heel veel geld als België en Nederland veel meer kustbescherming moeten voorzien, de havens minder goeie zaken doen, tuinbouwers hun kassen verliezen door hagelbuien. Die kosten rekenen we niet mee in debatten over ‘wat het gaat kosten’.”

Beeld Daniel Cohen

Maar maakt een klein land als België wel een verschil? 

“Eigenlijk kan bijna ieder land dat zeggen. De Lage Landen hebben trouwens redelijk wat industrie en een uitstoot per persoon die een pak hoger ligt dan in veel andere landen. Bovendien zou je als land ook kunnen zeggen: ‘Wij zijn vroeg met fossiele brandstof begonnen, we zijn er erg rijk van geworden en nu gaan we kijken hoe wij voortrekkers in de volgende industriële revolutie kunnen zijn. Dat kun je tenminste met trots aan je kroost vertellen. Ga je als politicus echt op je sterfbed zeggen: ‘In 2019 heb ik een klimaatmaatregel afgeblokt die ieder huishouden 13 euro zou kosten’?”

Nederland staat nu al verder dan België door die klimaatwet.

“De situatie is best vergelijkbaar. Die wet kwam er door linkse partijen en liberalen die het erover eens zijn dat er iets moet gebeuren. We gaan 95 procent minder uitstoten in 2050. De consensus is erg groot. Maar over hoe dat concreet en op korte termijn al moet, is er nog veel onenigheid.”

Hoe optimistisch bent u? Deel één van uw boek klinkt angstaanjagend, deel twee erg hoopgevend.

(lacht) “Toen ik de eerste hoofdstukken maakte over wat er allemaal mis is, schrok ik me kapot. We zitten echt in de shit. Het is jammer dat bepaalde mensen dat nog ontkennen, zoals filosoof Maarten Boudry die op tv kwam zeggen dat de aarde niet naar de knoppen gaat. Natuurlijk redt de planeet het. Dat doet gewoon niet terzake. We hebben miljoenensteden aan de kust en laaggelegen gebieden lopen nu al onder. Die ‘redelijke’ ecomodernisten zetten wie zich terecht zorgen maakt, weg als irrationeel en dat is zo aanmatigend. Ze maken van een milieu-activist iemand die morgen wil stoppen met olie en gas, een totale karikatuur dus.”

Omdat sommigen te ‘alarmistisch’ doen?

“Dat verwijt is te makkelijk. Dit probleem zit in iedere vezel van onze economie, is onomkeerbaar en hertekent onze wereld. De Noordpool verdwijnt. We verlaten het klimaat zoals de mens dat kent en een substantieel deel van wat we nu uitstoten, hangt over duizend jaar nog in de lucht. Daar moeten we gealarmeerd over zijn.

“Maar het idee dat ‘de apocalyps’ eraan komt, is ook nefast. Het klopt niet dat op enig moment het einde van de wereld komt. Klimaatontwrichting gaat geleidelijk. Ze is al bezig en de schade stapelt zich op, maar we kunnen wel nog afremmen. We moeten stoppen met doen alsof het allemaal onmogelijk is.”

Geef eens wat voorbeelden?

“De prijzen van zonne- en windenergie blijven dalen, batterijen worden steeds goedkoper, er zijn doorbraken in waterstoftechnologie en stroomverbindingen tussen regio’s die schone stroom veel realistischer maken. China investeert méér in duurzame energie dan Europa en de VS bij elkaar. Veertig procent van de stroom in Duitsland is al schoon. Tegen 2050 mikken ze op 100 procent.

“Je kunt wel niet achteroverleunen en zeggen: laat de markt maar spelen. Het is cruciaal dat overheden sturen. Maar dat kunnen ze, zoals tijdens en na de Tweede Wereldoorlog. In geen tijd werd gedaan wat nodig was.”

Wat je als burger kan doen, lijkt wel minimaal.

“Dat fatalisme zie ik veel. Maar we maken elke dag heel veel keuzes over wat we eten, bij welke bank of energieprovider we gaan. De hele dag geven we de toekomst vorm. We bepalen zelf hoe de wereld er in 2050 uitziet.”

Maar we willen toch blijven leven zoals nu?

“Toen ik stopte met vlees eten, sprak ik daar niet over. Toch zeiden vrienden soms: ‘Doe eens normaal.’ Dat was tien jaar geleden. Nu is het normaal om geen vlees te eten. Een tijd geleden was een alcoholvrij bier een flop. Nu is ook dat redelijk normaal. Veel dingen die we vrezen, zullen we gewoon gaan doen omdat ze de betere, vaak ook aangenamere keuze zijn.

“In Nederland heeft een vijfde van de huizen schimmel en vocht. Los dat op en renoveer tegelijkertijd, dan heb je schonere lucht, meer isolatie en dus minder energiekosten en meer wooncomfort. En verdeel de kosten eerlijk. Je moet mensen concrete voorbeelden en directe baten tonen. Dan vervalt die stellingenoorlog tussen links en rechts.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234