Donderdag 28/05/2020

Global Warming

Klimaat verandert al volop, ook in Europa

Bosbrand in Spanje. De voorspelling is dat Zuid- en Zuidoost-Europa een hotspot van klimaatverandering zullen worden.Beeld AP

Het Europees Milieuagentschap (EMA) publiceert vandaag zijn vierjaarlijkse klimaatrapport. Deze krant kon de studie - vierhonderd pagina's gebaseerd op de recentste gegevens - exclusief inkijken. Hieronder de vier belangrijkste vaststellingen.

1. De ontwrichting is bezig

Wanneer u aan klimaatverandering denkt, roept dat misschien de spektakelscène uit de scifithriller The Day after Tomorrow op. New York wordt plots overspoeld door een tsunami, waarna een arctische storm passeert die wolkenkrabbers, wegen en mensen in een paar seconden doet bevriezen.

Die scène is beangstigend maar geeft ook een vals gevoel van veiligheid: 'de klimaatverandering begint pas straks, op een blauwe maandag'. In werkelijkheid zullen we nooit plots wakker worden in een nieuwe ijstijd. De verandering verloopt geleidelijk, maar daarom zijn de gevolgen ervan niet minder zwaar. Europa wordt al geconfronteerd met een stijgende zeespiegel en extremer weer.

Bekijk hier ook de opvallendste cijfers uit het alarmerende rapport in interactieve grafieken

Neerslagpatronen veranderen, waardoor natte regio's in Europa (zoals België) alleen maar natter worden en droge regio's droger. Tegelijk nemen de risico's op zogenaamde 'klimaatgerelateerde extremen' zoals stormen, overstromingen, hittegolven, droogtes en bosbranden alleen maar toe. De laatste jaren is er een duidelijke stijging van het aantal extreme weerfenomenen in Europa.

De klimaatimpact per regio (klik op het icoontje van het fototoestel voor een grotere versie).Beeld De Morgen

2. West- en Zuid-Europa hardst getroffen

De klimaatverandering gebeurt niet alleen ten koste van tropische eilandjes of boeren in Afrika. Europa mag dan van gematigde weersomstandigheden genieten, ook ons continent is kwetsbaar.

De voorspelling is dat Zuid- en Zuidoost-Europa een hotspot van klimaatverandering zullen worden. In landen zoals Spanje, Italië, maar ook Bulgarije of Griekenland zijn nu al veel meer hittegolven en neemt het waterpeil van rivieren af, waardoor het risico op droogtes, mislukte oogsten en bosbranden stijgt. En de gezondheid van de mensen daalt, onder meer door de opkomst van ziektes gedragen door muggen.

Ook kustgebieden en waterrijke gebieden in West-Europa zoals België, Nederland en delen van Noord-Frankrijk worden beschouwd als hotspots. Zij hebben te kampen met een verhoogd risico op overstromingen als gevolg van de stijgende zeespiegel en meer stormvloeden. De zee voor hun kusten is ondertussen in ijltempo aan het opwarmen en aan het verzuren, wat het water onleefbaar maakt voor vis.

Niet alles is negatief: zo wordt er tijdens de warmere winters minder energie verbruikt in West-Europa. Maar anderzijds zorgen de hete zomers er dan weer voor dat meer mensen airco nodig hebben. In Noord-Europa komen er landbouwgronden bij door het mildere klimaat. Maar in Zuid-Europa gaan grote lappen verloren. Algemeen gezien wegen de vaak kleine winsten niet op tegen de verliezen.

3. Kost boven 400 miljard

Als er één statistiek uit het klimaatrapport springt, dan is het misschien deze: sinds de jaren 80 worden de economische verliezen omwille van de klimaatopwarming geschat op meer dan 400 miljard euro. Een gigantisch bedrag dat wellicht nog maar het topje van de ijsberg is. Het gaat namelijk alleen om de schade door uitzonderlijke extreme weersomstandigheden zoals overstromingen en stormen. Allerlei geleidelijke verliezen, bijvoorbeeld het verlies door moeilijke oogsten, tellen niet mee in deze schatting.

De menselijke kost van de klimaatverandering is ook aanzienlijk volgens het Milieuagentschap. Miljoenen Europeanen zijn de afgelopen tien jaar getroffen door overstromingen in rivier- en kustgebieden. Er worden tienduizenden voortijdige sterfgevallen toegeschreven aan lange hittegolven. De verwachting is dat dit cijfer in de nabije toekomst alleen maar verder zal stijgen. Zeker in Zuid-Europa.

Door het warmere en vochtigere weer verspreiden zich teken- en muggensoorten over Europa. Om een concreet voorbeeld te geven: vandaag komt het Westnijlvirus, een door muggen overgebrachte ziekte waar dieren en mensen in het slechtste geval aan sterven, amper voor in Europa. Maar tegen 2025 zal dat virus zich allicht verspreid hebben in heel Zuid- en Midden-Europa. Tot aan de grens van België.

4. Dringend aanpassen

De strijd tegen de klimaatverandering focust nu vaak op de vermindering van schadelijke broeikasgassen. Terecht ook: de opwarming van de aarde moet zoveel mogelijk afgeremd worden. Maar het Europees Milieuagentschap pleit ervoor dat landen zich daarnaast zoveel mogelijk aanpassen aan 'het nieuwe normaal'. Zoals gezegd: het continent warmt op en dat heeft vandaag al serieuze gevolgen.

"De klimaatverandering zal sowieso nog vele decennia voortduren. De omvang van de klimaatverandering en de gevolgen ervan in de toekomst zullen afhangen van de doeltreffendheid waarmee we wereldwijde klimaatakkoorden uitvoeren", zegt Hans Bruyninckx, de Belgische directeur van het Europees Milieuagentschap. "Maar dit zal ook afhankelijk zijn van de juiste aanpassingsstrategieën om de schade te verminderen."

Voor België verwijst Bruyninckx onder meer naar de aanleg van wachtbekkens en dijken tegen overstromingen. Ook het aanpakken van de ruimtelijke verrommeling is belangrijk.

Wat met klimaatscepticus Trump?

De Verenigde Staten worden sinds enkele dagen bestuurd door Donald Trump, een president die de opwarming van de aarde afdoet als een complot van de Chinezen tegen de Amerikaanse economie. Trump wil uit het klimaatakkoord van Parijs stappen en de vuile steenkoolcentrales in de VS heropstarten.

Wat moet Europa met een klimaatscepticus als hem aanvangen? Hans Bruyninckx, de Belgische directeur van het Europees Milieuagentschap: “Onlangs heeft een Europarlementslid me gevraagd of ik wel in de klimaatverandering geloof. Mijn antwoord was ‘nee’. De klimaatverandering is geen kwestie van geloven, het is wetenschap. Ons nieuwe rapport steunt op het werk van het klimaatpanel van de VN en talloze wetenschappelijke studies. We hebben steeds meer data en kunnen die steeds beter interpreteren. We staan op vaste grond. Klimaatsceptici stellen ons model wel in vraag, maar ze hebben zelf geen alternatief.”

Blijft de vraag: kan de strijd tegen de klimaatverandering ook verder zonder de VS? “Nee”, antwoordt Bruyninckx. “Om het met een Amerikaans spreekwoord te zeggen: there is not a snowball’s chance in hell.” Maar Bruyninckx lijkt niet wanhopig. “Je ziet dat staten zoals Californië intussen een heel ambitieus klimaatbeleid uitzetten. Bovendien is er de economische realiteit. Steenkoolcentrales heropstarten is heel duur. Ook in de VS wordt er getwijfeld of dit wel een verstandige zet is.” 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234