Zondag 28/11/2021

aardbeving Nepal

"Kathmandu-vallei wordt steen voor steen herbouwd"

De iconische Dharahara-toren in de Nepalese hoofdstad Kathmandu, voor en na de aardbeving. 'Van de zeven toonaangevende monumentensites in de Kathmandu-vallei werden er minstens vier vernield.' Beeld BELGA
De iconische Dharahara-toren in de Nepalese hoofdstad Kathmandu, voor en na de aardbeving. 'Van de zeven toonaangevende monumentensites in de Kathmandu-vallei werden er minstens vier vernield.'Beeld BELGA

De aardbeving in Nepal is niet alleen een humanitaire maar ook een economische en culturele ramp. Meer dan een miljoen Nepalezen leven van het toerisme. Nu het werelderfgoed van de Kathmandu-vallei grotendeels is vernield en de Himalaya-bergpaden voor trekkers onderbroken zijn, oogt de toekomst alles behalve rooskleurig.

"De prioriteit gaat nu naar het redden van mensen onder het puin maar eenmaal de humanitaire noodfase achter de rug is, staan we klaar om met ons technisch expertenteam de schade op te meten en de vernielde tempels steen voor steen weer op te bouwen."

Kishore Rao, directeur van het Werelderfgoedcentrum van Unesco, de VN-organisatie voor onderwijs, wetenschap en cultuur, was gistermiddag al druk in de weer met de voorbereidingen om zijn erfgoedexperts naar Nepal te sturen. "De volledige vallei van Kathmandu is werelderfgoed", vertelt hij ons vanuit Parijs. "Van de zeven toonaangevende monumentensites werden er minstens vier vernield."

Het gaat onder meer om de beroemde durbar-pleinen van de hoofdstad Kathmandu, waar de Maju Deval-tempel instortte, en de historische stad Bhaktapur. Ook de iconische Dharahara-toren werd tot een ruïne herleid.

Voor Nepal is hun vernieling rampzalig. De historische gebouwen van soms meer dan duizend jaar oud vervullen voor de bewoners een belangrijke religieuze en culturele functie. Een bezoek aan de tempels is voor de Nepalezen zowel een spiritueel als een sociaal gebeuren. Voor de buitenlandse toeristen zijn deze gebouwen van dieprode baksteen met eeuwenoud houtsnijwerk en prachtige bronzen beelden naast de natuurpracht van de Himalaya de voornaamste trekpleister.

De architecturale hoogstandjes weerspiegelen de identiteit van de multi-etnische bevolking in de Kathmandu-vallei, de Newars genoemd, die boeddhisme, hindoeïsme en tantrisme in hun unieke beschaving lieten samensmelten. Met de ingestorte tempels dreigen hun culturele bakens nu verloren te gaan.

Unesco-directeur Rao wil het niet zo ver laten komen. "We moeten als internationale gemeenschap de Nepalezen bijstaan om de monumenten zo goed als mogelijk in hun authentieke staat te herstellen. Er zijn precedenten dat het kan. Onlangs vernielde mausolea in Timboektoe, Mali, bouwen we nu weer op. Na de aardbeving die de Iraanse stad Bam vernielde (43.000 doden in 2003, MR) herstelden we historische gebouwen, net zoals de brug in Mostar na de Balkan-oorlog. In het voordeel van Nepal speelt dat de sites in de Kathmandu-vallei uitzonderlijk goed gedocumenteerd zijn."

Bovendien zijn de Nepalezen zelf niet aan hun proefstuk toe. De tempels werden ook na de aardbevingen van 1833 en 1934 al eens gerestaureerd.

Een snelle, kwaliteitsvolle heropbouw wordt vitaal om het toerisme draaiende te houden - een van de grootste inkomstenbronnen van het straatarme land dat volgens het Internationaal Monetair Fonds inzake koopkracht in Azië alleen Afghanistan achter zich laat. Volgens de World Travel and Tourism Council genereerde toerisme in Nepal ongeveer 8,2 procent van het bruto binnenlands product (bbp) en meer dan 7 procent van alle jobs, of liefst 1,1 miljoen voltijdse banen (waarvan een half miljoen directe in de hotel- en reisindustrie).

Het tijdelijk verdwijnen van deze inkomens kan een fatale klap worden voor een natie waarvan het bbp, in tegenstelling tot zijn buurlanden, de voorbije jaren al dalende was. De werkloosheid bedraagt er meer dan 40 procent. Naast toerisme en landbouw is de economie erg afhankelijk van de diaspora, die werk vond in het buitenland. Geldverzendingen naar het moederland stonden in 2013 in voor 29 procent van het bbp.

Bevolkingsexplosie

Een groot deel van de economische problemen, die ook de heropbouw van de Kathmandu-vallei parten zullen spelen, wortelt in een indrukwekkende bevolkingsexplosie.

"De bevolking in de Kathmandu-vallei verdubbelde in de voorbije tien jaar. Naast een natuurlijke groei van minstens 100.000 mensen per jaar kwam er tijdens en na de burgeroorlog (1996-2006, een maoïstische revolte die eindigde met de afschaffing van de monarchie, MR) een plattelandsvlucht naar het enige grootstedelijke gebied op gang. Officieel wonen er 2,5 miljoen mensen in de Kathmandu-vallei, in realiteit mogelijk al 5 van de 28 miljoen Nepalezen", zegt Chris Sowton van de Brits-Nepalese onderwijs-ngo Global Action Nepal.

"Men zal tijdens de heropbouwfase niet enkel aandacht moeten hebben voor de kwaliteit van de nieuwe huizen maar ook voor stadsplanning in het vooruitzicht van nieuwe aardbevingen."

Alleen de modernste gebouwen, vooral kantoortorens, worden nu opgetrokken met verstevigde fundamenten en speciale rebar-staaldraad waardoor ze een aardschok kunnen doorstaan. Oudere gebouwen en goedkope nieuwbouw ontberen deze bescherming. Sowton: "Illustratief is hoe veel schoolgebouwen zaterdag zijn ingestort. Gelukkig vond de ramp niet op een schooldag plaats."

Sowton waarschuwt ook voor de nood aan meer open ruimtes, cruciaal om bij een aardbeving een veilig onderkomen te zoeken. "Toen ik in 1996 aanvloog op Kathmandu lag er onder me een stadslandschap met rijstvelden en veel groene ruimtes. Nu lijkt Kathmandu wel Bangkok. Er zijn bijna overal huizen, op één enorm park na waar nu veel ontheemden hun toevlucht zochten."

Vernielde huizen bewust niet heropbouwen in Kathmandu maar elders om de vallei weer meer ademruimte te geven is dus een optie, maar moeilijk door de bevolkingsdruk. Door het dominante Himalaya-hooggebergte en het gebrek aan economische vooruitzichten zijn de uitwijkmogelijkheden naar andere valleien beperkt.

De tempel van Maju Deval voor de aardbeving. Beeld rv
De tempel van Maju Deval voor de aardbeving.Beeld rv

Spreiding van hulp

De internationale gemeenschap doet er volgens Sowton goed aan om haar hulp voor de heropbouw wel geografisch te spreiden. Omdat het epicentrum van de aardbeving in de bergen lag, tussen Kathmandu en Pokhara, zijn ook veel dorpen zwaar getroffen. Er is nog weinig nieuws over omdat ze door talrijke vernielde wegen en bruggen onbereikbaar zijn over land.
Sowton: "Er heerst vooral bezorgdheid over het district Lamjung, vlak bij het epicentrum. Op de eerste luchtbeelden ziet de schade er verschrikkelijk uit."

Voor de leefbaarheid van de Kathmandu-vallei zelf is snelle hulp aan deze gebieden belangrijk. Sowton vreest anders nieuwe rurale ontvolking door het aanzuigeffect op buitenlandse hulp in de hoofdstad. Sowton: "Als alle hulp nu geconcentreerd wordt in Kathmandu dreigen veel ontheemden van het platteland naar Kathmandu te trekken, wat de overbevolking en de problemen nog groter zal maken. Deze interne migratie tegengaan met evenwichtige hulp voor het hele getroffen gebied wordt een grote uitdaging."

Nog een argument om de getroffen agrarische gebieden snel te helpen is dat ze vitaal zijn voor het overleven van de stad. De landbouw en veestapels in valleien, en de terrasbouw van rijstvelden in de heuvels van het Himalaya-hooggebergte, zijn van wezenlijk belang voor de voedselproductie voor de Kathmandu-vallei. De agrarische sector telt daarom mee voor 33,7 procent van het Nepalese bbp en vormt de voornaamste inkomstenbron voor zeven op de tien Nepalezen. Ook is het bergtoerisme, zowel voor trekkers als alpinisten, een steeds belangrijker inkomen in beschermde natuurgebieden zoals de Everest- en Annapurna-bergketens.

Bij de reconstructie zal ook aandacht moeten gaan naar de rivieren. Het smeltwater vanuit de Himalaya-bergen vormt een levensader voor Kathmandu, zowel voor energie als drinkwater. Voor zijn elektriciteit is de vallei afhankelijk van grote waterkrachtcentrales bij de stuwdammen van Kaligandaki en Chilime. Beide zouden zijn beschadigd. Hulporganisaties maken zich ook grote zorgen over het drinkwater, dat beschermd moet worden tegen besmettingen van vernielde riolen die epidemieën zoals cholera kunnen veroorzaken.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234