Dinsdag 12/11/2019

Gezondheid

Kankerscreenings redden tienduizend levens

Beeld THINKSTOCK

De kankerscreenings van de Vlaamse overheid redden de komende twintig jaar 10.700 levens. Kostenplaatje van dat alles? 125 miljoen euro. "Dat is veel, maar meer dan gerechtvaardigd", zeggen professoren.

Afhankelijk van uw leeftijd kreeg u er misschien al eentje in de bus: een uitnodiging voor een kankerscreening. In Vlaanderen bestaan er zo drie: voor borstkanker, voor baarmoederhalskanker en voor darmkanker. Dat van borstkanker is het bekendste, omdat dat het oudste is. Het bestaat sinds 2001 en is bedoeld voor vrouwen tussen 50 en 69 jaar. Screeningsmethode: een mammografie, om de twee jaar.

De twee andere screenings dateren van veel recenter: alle twee van 2013. In het geval van darmkanker gaat het om een tweejaarlijks onderzoek van de stoelgang, bij 56 tot 74-jarigen. De screening van baarmoederhalskanker tot slot is er voor vrouwen van 25 tot 64 jaar. Methode: een uitstrijkje, om de drie jaar.

10.700 levens worden de komende 20 jaar gered dankzij de screenings. Op die manier worden 69.000 gezonde levensjaren gewonnen.

Berekeningen

De Vlaamse overheid kon vermoeden dat die screenings mensenlevens redden. Maar absolute cijfers bestonden daar niet over. Zelfs niet van borstkankerscreening, ook al bestaat dat onderzoek al bijna vijftien jaar. De UGent en de VUB leveren die cijfers nu wel.

Professoren Lieven Annemans (UGent) en Koen Putman (VUB) bekeken welke kankers hoe vaak voorkwamen de afgelopen jaren, zetten daar het sterftecijfer naast en maakten twee berekeningen, rekening houdend met de bevolkingssamenstelling en de evolutie van de specifieke kankers. Hoe ziet de wereld er over twintig jaar uit als we op dezelfde manier blijven screenen? En hoe ziet de wereld eruit als we niet screenen? Het verschil is immens.

"Als we blijven screenen, zullen we daar de komende twintig jaar naar schatting 10.700 overlijdens ten gevolge van kanker mee voorkomen", zegt Annemans. Verhoudingsgewijs zullen de meeste levens worden gered in de groep van de darmkanker: daar zullen 6.300 overlijdens worden vermeden. Voor baarmoederhalskanker zijn er dat 3.100, voor borstkanker 1.300.

Er sterven dus 10.700 mensen minder en allemaal samen zullen die door het voorkomen van hun kankers 69.000 gezonde levensjaren winnen. Hoe dat cijfer wordt gevormd? Door een complexe berekening. "Veel van de overlijdens die door screenings worden voorkomen, doen zich voor op jonge leeftijd", zegt Annemans. "En dan doe je dus algauw een grote levenswinst. Ontdek je kanker bij iemand van 82, dan is dat anders. Die was misschien sowieso op zijn 84ste gestorven. Iemand die door een screening nog 10 jaar extra te leven krijgt aan een gemiddelde gezondheidskwaliteit van 70 procent - want hij kan misschien andere ziektes tegenkomen en uiteindelijk sterft hij ergens aan - is dus goed voor een winst van 7 gezonde levensjaren."

Als de Vlaamse overheid onverminderd verder gaat met de screenings, dan zal dat de staatskas de komende twintig jaar 125 miljoen euro kosten. Het onderzoek van de twee universiteiten was besteld door Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin Jo Vandeurzen (CD&V). Die wilde weleens weten of de immense investeringskosten gepaard met de screenings wel te rechtvaardigen is als je daar de gezondheidswinst tegenover zet. Het antwoord is ja.

Kosten-batenanalyse

De Wereldgezondheidsorganisatie zegt, als internationaal aanvaardbare grens, dat een gewonnen levensjaar aan screeningskosten maximaal 35.000 euro mag kosten. Wordt dat meer, dan moet je de effectiviteit van de screening in vraag stellen. Maar zowel voor de darmkankerscreening, de baarmoederhalsscreening en de borstscreening blijven de kosten per gewonnen levensjaar ruim onder die 35.000 euro. Het dichtst in de buurt komt borstkanker met 23.000 euro. Darmkanker doet veruit het best, met kosten van slechts 3.000 euro per gewonnen gezond levensjaar.

"Als je dat vergelijkt met de innovatieve geneesmiddelen die worden gebruikt voor de behandeling van kanker, dan zou je veel meer kwijt zijn", zegt Annemans. "Om met een kankerbehandeling één extra gezond levensjaar te bekomen, ben je algauw tussen de 35.000 en 40.000 euro kwijt."

De onderzoekers maakten de kosten-batenanalyse bovendien zo volledig mogelijk. Soms geeft een screening een vals resultaat: de kosten die daar dan uit voortvloeien werden meegenomen in de studie. Ook de kosten wegens productiviteitsverlies op de werkvloer telden ze mee: mammografieën bijvoorbeeld worden vaak tijdens de werkuren uitgevoerd.

Vlaams minister Vandeurzen is blij met de resultaten. "Het is de eerste keer dat we dit in Vlaanderen op deze manier onderzoeken. De uitkomst van dit onderzoek creëert een overtuigend draagvlak voor een voortzetting van de bevolkingsonderzoeken."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234