Dinsdag 21/05/2019

gezondheid

Kanker krijgt weer klappen

Beeld THINKSTOCK

Een veelbelovend vaccin maakt ons afweersysteem nog krachtiger tegen kanker. Onderzoekers van de Universiteit Antwerpen forceren zo een nieuwe doorbraak in de immuuntherapie, de toekomst voor kankerbehandelingen. 'Een universeel vaccin, dat is hét doel.'

Een grotere overlevingskans en een kleiner risico op herval. Dat zijn de beloftevolle resultaten van het Antwerpse experiment bij dertig volwassen leukemiepatiënten. Alle dertig kwamen ze niet langer in aanmerking voor de klassieke therapieën, waaronder chemo en stamceltransplantatie. Want chemo kan niet na herval, en de stamcelbehandeling is uitgesloten na 60 à 65 jaar.

"Acht op de tien volwassen leukemiepatiënten hervallen na de chemo. Zij zijn dan eigenlijk ten dode opgeschreven", duidt Sébastien Anguille (UAntwerpen), die zijn doctoraat aan de immuuntherapie wijdde. Hij woont momenteel een congres bij in het Japanse Kyoto, waar zijn studie vandaag het grote scherm haalt. "Wij hebben die patiënten gevaccineerd in de hoop herval tegen te houden. In bijna de helft van de gevallen konden we dat herval uitstellen of helemaal tegengaan. Dat is veel, zeker als je weet dat die patiënten anders uitbehandeld zijn."

Naast de drie grote klassiekers - chemo, bestraling en chirurgie - is immuuntherapie al langer in opgang. In 2013 riep het gerenommeerde vakblad Science de experimentele kankerbehandeling zelfs uit tot "doorbraak van het jaar".

Twee jaar later mikken steeds meer labo's, ziekenhuizen en farmabedrijven op immuuntherapie. Anguille: "Het is een vlag die een brede lading dekt. Er zijn verschillende methodes en strategieën. Maar ze komen allemaal hierop neer: iedere mens heeft een afweersysteem, een leger dat kankercellen kan herkennen en vernietigen. Bij immuuntherapie wakker je die natuurlijke afweer aan, om zo tot de aanval over te gaan."

Het grote voordeel tegenover chemo, zo duidt Anguille, is dit: "Het is minder toxisch, dus de nevenwerkingen zijn kleiner. Bij chemo schieten de soldaten in je lijf in het wilde weg. Bij immuuntherapie is de aanval doelgericht, zodat de gezonde cellen zo veel mogelijk buiten schot blijven. Want alle kankercellen lopen in het vizier. Ze verklikken zichzelf doordat ze een bepaald antigen dragen, een eiwit."

'Bevelhebbende cellen'

In een notendop kwam het in het Antwerpse labo hierop neer: onderzoekers prikten eerst bloedcellen weg uit het lichaam van de patiënt. Via genetische manipulatie maakten ze hier 'generaals' van, 'bevelhebbende cellen' die weten welk eiwit de kanker verraadt. Die slimme cellen worden in een vaccin verwerkt, dat de patiënt nadien ingespoten krijgt. Eenmaal in het bloed delen de bevelhebbers commando's uit aan hun soldaten, de witte bloedcellen. Ze geven hen de opdracht het bewuste eiwit op te sporen en de kanker te vernietigen. De 'soldaten' zullen zich op de leukemiecel vastklampen of tot de tumor doordringen. En opgeruimd staat netjes.

Erg arbeidsintensief voor de vorsers, die nu telkens een vaccin op maat moeten maken. Maar het concept is veelbelovend, ook voor andere vormen van kanker. Zo is er nu al een vervolgstudie aan de gang, waarbij het vaccin ook wordt uitgetest bij borst-, hersen- en longvlieskanker. "Immuuntherapie is de toekomst. En dat is dé ultieme bedoeling: een universeel kankervaccin maken."

Alleszins, op immuuntherapie staat geen leeftijd. Dat bleek begin deze maand nog, toen het Britse babymeisje Layla Richards als bij wonder haar bloedkanker overwon. Ze was drie maanden oud toen de artsen leukemie vaststelden bij haar. De chemo en beenmergtransplantatie sloegen niet aan. Eén dag voor haar eerste verjaardag plakten dokters haar het label 'opgegeven' op. Maar twee weken na de immuunbehandeling knapte het meisje op. "We vroegen ons af: wat gaat dit kleine beetje vloeistof uithalen?", liet vader Ashleigh al optekenen. "Nadat zakken en zakken chemotherapie niet werkten?" Nu, drie maanden later, lijkt Layla volledig genezen.

Ook in eigen land is er aandacht voor de kleinste patiënten. Zo gaat morgen in het UZ Gent een klinische studie van start voor kinderen en jongeren met leukemie. Een internationaal onderzoek bij 60 patiënten, onder wie 2 of 3 Belgen. Geen vaccin in dit geval, wel een therapie met baxter, duidt kinderarts Barbara De Moerloose (UZ Gent).

"Wij zullen bij onze patiënten witte bloedcellen afnemen, die dan verzonden worden naar een centraal labo in de VS. Daar worden ze bewerkt tot cellen met een specifieke aanvalsfunctie."

Ook hier komen voorlopig enkel kinderen en jongvolwassenen in aanmerking bij wie de nood het hoogst is. De Moerloose: "Het gaat om patiënten die niks te verliezen hebben. Het is niet zo dat we nu al de ideale behandeling hebben gevonden. Die bewerkte aanvalscellen zijn hevig en kunnen in het slechtste scenario een shock veroorzaken. Maar als de klassieke chemo machteloos staat, dan is dit wel de manier om kanker anders te gaan bestrijden."

Beeld De Morgen
Beeld De Morgen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.