Vrijdag 07/10/2022

AchtergrondGezondheid

Kamelenkak een beproefd middel tegen diarree? Helaas blijkt dat verhaal een broodje aap

Duitse soldaten in Noord-Afrika met een herder en een groepje dromedarissen.  Beeld Foto Getty
Duitse soldaten in Noord-Afrika met een herder en een groepje dromedarissen.Beeld Foto Getty

Het is een smeuïg verhaal dat maar blijft opduiken, op populair wetenschappelijke websites maar ook in internationale vakbladen: tijdens de Tweede Wereldoorlog zouden Duitse soldaten in Noord-Afrika kamelenstront hebben gegeten om van hun ernstige diarree af te komen.

Ellen de Visser

Amsterdamse wetenschappers halen dat verhaal na tientallen jaren onderuit. Zij concluderen in het tijdschrift PLOS ONE dat het om een mythe gaat: de bron is dubieus en voor een heilzaam effect van kamelenkak bestaat helemaal geen bewijs.

Stronttransplantaties worden sinds een paar jaar met succes gebruikt bij patiënten met ernstige darminfecties. Bepaalde bacteriën uit de (gezonde) ontlasting van donoren kunnen het evenwicht in de darmen van patiënten herstellen. In de vele wetenschappelijke publicaties over die techniek wordt vaak stilgestaan bij de geschiedenis van stronttransplantatie en dan volgt steevast het verhaal over de Duitsers en de kamelenkak. De soldaten zouden die doe-het-zelfbehandeling hebben afgekeken van de bedoeïenen. De effectiviteit zou te danken zijn aan de grote hoeveelheid Bacillus subtilis in kamelenkak.

Universitair docent Jurgen Seppen, die aan het Amsterdam UMC onderzoek doet naar die subtilis-bacterie bij darmaandoeningen, twijfelde al langer aan het kamelenverhaal, zegt hij. De enige twee degelijke studies die bij mensen zijn gedaan, laten een bescheiden effect zien van de betrokken bacterie bij diarree en dan alleen als die in een enorme hoeveelheid wordt toegediend. Hoeveel bacteriën zouden er dan wel niet in de uitwerpselen van kamelen moeten zitten?

Een of twee bulten

Artis kon niet helpen, daar lopen alleen tweebultige kamelen, vertelt Seppen, terwijl de Duitsers in Noord-Afrika met eenbultige dromedarissen te maken hebben gehad. Een bevriende hoogleraar microbiologie nam van zijn vakantie in Egypte in steriele buizen keutels van twee dromedarissen mee. Samen met collega’s van de Universiteit van Amsterdam analyseerde Seppen de samenstelling. De hoeveelheid van de Bacillus subtilis in 1 gram stront bleek 100.000 keer lager dan de therapeutische dosis die werd gebruikt in de klinische studies (en die ook al niet veel opleverde). Veel te weinig, concluderen de Amsterdamse wetenschappers, om mensen van hun diarree af te helpen. De enige microbiële analyse van dromedarisstront die ze in de wetenschappelijke literatuur vonden, bevestigde hun bevindingen.

Hun zoektocht naar de bron van het soldatenverhaal leidde naar één wetenschappelijk artikel van een Amerikaanse bioloog, met daarin een alinea over de effectiviteit van kamelenkak die volgens hem was ‘bevestigd’ door Duitse soldaten. Die bioloog baseerde zich op een tekst van een Duitse microbioloog op een website die inmiddels offline is. De Amsterdammers vroegen de microbioloog om opheldering, maar hij reageerde niet.

Kennelijk hebben wetenschappers de afgelopen tientallen jaren steeds het verhaal overgenomen van hun voorgangers, concludeert Seppen, in de veronderstelling dat het klopte.

Bewijzen dat iets niet waar is, blijkt altijd lastiger dan het omgekeerde, benadrukt Seppen. Het kan dus nog altijd zo zijn dat Duitse soldaten toch kamelenkak hebben gebruikt omdat ze dat de plaatselijke bevolking zagen doen, erkent hij. Daarvoor bestaat alleen geen enkele deugdelijke bron, en de stront zal de soldaten vermoedelijk ook niet van hun diarree hebben afgeholpen. “Daarmee is het verhaal zo twijfelachtig geworden dat het niet langer thuishoort in de wetenschappelijke literatuur.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234