Donderdag 12/12/2019

Interview

Jean-Pascal van Ypersele: "Voor klimaat heerst ook noodtoestand"

Van Ypersele werd, ondanks zijn favorietenrol, toch geen voorzitter van IPCC. "Iedereen wilde mij. Maar de beslissing is de beslissing." Beeld Tim Dirven

Hij was favoriet voor dé internationale topjob: voorzitter van het VN-klimaatpanel. Maar in oktober werd Jean-Pascal van Ypersele (UCL) geklopt door een Koreaan die stemmen ronselde met cadeautjes. Vandaag, aan de vooravond van de VN-Klimaattop, veert de minzame klimaatexpert weer recht. "Ik kan opnieuw mijn gedacht zeggen."

Het lijkt wel of hij altijd een halve meter dossiers onder de arm meezeult. En steevast prijken er pins en buttons op zijn nette kostuum. Dit keer de pin van het VN-klimaatpanel (IPCC) dat de wereld laat zien hoezeer de aarde koorts heeft en daar in 2007 de Nobelprijs voor de Vrede voor kreeg. Daaronder een sticker met het Eiffeltoren-symbool dat sinds 13 november in zwang is. En een prachtdas: wit met een duif van Picasso. Een vredesduif. "Ja, ik moet die das nu echt dragen, ik kan niet anders", zegt Jean-Pascal van Ypersele (58) terwijl hij door de gangen van 'zijn' George Lemaître Centre for Earth and Climate Research aan de Université Catholique de Louvain-La Neuve beent.

Volgende week begint de wereldwijd gerespecteerde klimaatwetenschapper aan de negentiende klimaatconferentie in zijn carrière. Maar dus niet als voorzitter van het internationaal klimaatpanel, een job die hij in oktober tegen alle verwachtingen in niet in de wacht sleepte.

Hoe voelt het om na zeven jaar enkel als adviseur en niet meer als vicevoorzitter van dat klimaatpanel aan zo'n top deel te nemen?
"Ach, ik heb net nadat ik de verkiezing voor de voorzitter van het panel verloor een tweet verstuurd met 'Je suis zen'. Op het moment zelf was ik zo verbluft en aan de grond genageld dat dat ook klopte. Maar ik geef toe dat ik de weken daarna een klop van formaat gekregen heb. Het was pijnlijk. Ondertussen zijn we anderhalve maand verder en voel ik me opnieuw zen. Dat is toch een beetje mijn natuur. Ik werk nu weer aan de universiteit en ik krijg zoveel aanvragen voor lezingen, er is zoveel expertenwerk in de hele wereld dat ik hoe dan ook geen tijd heb om lang te blijven hangen in frustratie."

Jean-Pascal van Ypersele

• Geboren in 1957
• Studeerde natuurkunde aan de UCL en is daar professor klimaatwetenschap
• Gespecialiseerd in klimaatmodellen en de effecten van menselijke activiteit
• Hoofd van de werkgroep Energie en Klimaat van de Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling
• Sinds 1995 wetenschapper bij VN-klimaatpanel IPCC
• Werd in 2008 vicevoorzitter van dat panel
• Internationaal bekend en dikwijls gelauwerd om zijn onderzoek en inzet om zo helder mogelijk te communiceren over de klimaatontwrichting
• Deed in oktober een gooi naar het voorzitterschap van het VN-klimaatpanel, moest het onverwacht afleggen tegen Hoesung Lee
• Auteur van Une vie au coeur des turbulences climatiques (De Boeck, 2015, nog niet vertaald)

Maar u hebt wel een kater na anderhalf jaar lobbyen voor een topjob en dan bot te vangen - hoewel u favoriet was?
"Het is heel zwaar geweest om te doen en te incasseren. Ik heb in anderhalf jaar tijd zestig landen bezocht om mijn programma voor te stellen. En ja, ik heb al die uitstoot van die vliegreizen gecompenseerd (lacht). Op de voorzittersverkiezing in Dubrovnik kreeg ik van werkelijk iedereen te horen dat mijn presentatie de beste was en die van de man die het nipt van mij haalde, Hoesung Lee - die ook al 70 is - uit Zuid-Korea, de slechtste. Na de eerste ronde, waarin ik het op een na hoogste aantal stemmen haalde, dacht de Belgische delegatie echt dat de buit binnen was. Ik was en bleef duidelijk de favoriet. En dan toch niet. Ik stond paf."

Wat is er gebeurd?
"Diplomaten laten niet in hun kaarten kijken. Dus ik kan me inbeelden dat ze misschien beleefd enthousiast waren maar dat mijn voorstellen toch te progressief waren voor alle landen samen, voor de internationale gemeenschap. Bijvoorbeeld veel Afrikaanse landen hadden me hun stem beloofd, maar van alle 53 landen uit Afrika daagden er maar 32 op. Ik heb de indruk dat zeker niet alle landen hun belofte naar mij zijn nagekomen.

"Daarnaast heb ik van de Koreanen gezien wat de belangrijkste tactieken zijn. Vorig jaar waren ze op bijeenkomsten plots met uitzonderlijk grote delegaties. Dat begreep ik eerst niet. Nu pas heb ik door dat ze dat deden om hun mensen te trainen in de klimaatdiplomatie, om iedereen erg goed te leren kennen en om in gespreide slagorde alle landen te bewerken.

"En ze hebben er erg veel middelen tegenaan gegooid. Er doen geruchten de ronde, maar ik beperk me tot de feiten. Zo hebben de Koreanen net voor de verkiezing nog een heel chic diner gegeven voor de landendelegaties en ze hebben de kleine eilanden in de Stille Oceaan contracten voor ontwikkelingshulp aangeboden, onder meer aan Tonga. De dag voor die contracten ondertekend werden, was Lee nog op Tonga. Dat stond op Twitter te lezen. Het gaat om deals met meteorologische diensten, die vaak een stem hebben in het IPCC. Tja, dat wist ik niet. Had ik het maar geweten, dan was ik wel eens bij Reynders en De Croo gaan aankloppen, hoor."

Wat kunt u zeggen over de kwaliteiten van Lee?
"We moeten hem zijn kans geven."

Hoe bent u uit het dal geklommen?
"Ik heb heel veel lezingen gegeven over de klimaattop en over mijn nieuwe boek over de klimaatonderhandelingen. Dat heeft zeker geholpen. En de werken aan mijn huis, dat ik nog meer energiezuinig aan het maken ben. Met de werf zijn we tien dagen na de verkiezingen begonnen. Was ik verkozen, dan was dat werk allemaal voor mijn vrouw geweest. Zo is het beter.

"Ik heb ook heel veel steun uit de hele wereld gekregen. Iedereen wilde mij. Maar goed, de beslissing is de beslissing en ik vind het vooral pijnlijk voor mijn ploeg, twee wetenschappers en een secretaresse die betaald werd door de FOD Wetenschapsbeleid en de UCL. Zij hebben dat hele lobbyproces fantastisch voor me georganiseerd en zitten nu zonder werk. Zelf wil ik niet te veel tijd verspillen met frustratie. Dat is zoals de eeuwige vraag of ik optimistisch of pessimistisch ben over de klimaatontwrichting. Tijd verspillen met jammeren is niet aan mij besteed. Er moet aan de toekomst gewerkt worden."

Klimaattoppen zijn altijd frustrerend, maar wordt het nu niet nog erger? Dit is de belangrijkste sinds die van Kopenhagen in 2009 en de terroristen gaan met de aandacht lopen.
"Er gaat uiteraard veel aandacht naar veiligheid. Toch ben ik niet pessimistisch over het effect van de aanslagen. De voorbereidingen zijn zo lang en diepgaand geweest en de Fransen duwen en trekken zo hard om een goeie groene deal te sluiten, dat de onderhandelingen zelf volgens mij zeker niet negatief beïnvloed zullen worden. De ngo's organiseren zich in de hele wereld op andere plekken en vinden er zéker een manier op om hun boodschap toch binnen te koppen bij de leiders in Parijs.

"Bovendien mag ik hopen dat toch sommige deelnemers aan deze marathononderhandelingen inzien dat de klimaatontwrichting absoluut ook een aanslag is die de veiligheid van mensen wereldwijd in gevaar brengt en die we maar beter preventief aanpakken in plaats van te wachten tot het te laat is. Ook over deze aanslag krijgen we al jaren signalen dat hij eraan komt, dat het een zeer groot probleem is waar we de ogen niet voor mogen sluiten. En dat het ons heel veel ellende zou besparen mochten we aan preventie doen. We hebben het hier eveneens over een noodtoestand. De militairen nu op straat zijn vergelijkbaar met zeer dure lastminute-ingrepen wanneer het water ons letterlijk aan de lippen zal staan: paniekerig oplapwerk voor iets wat we veel eerder veel ingrijpender hadden moeten aanpakken."

Sommige insiders zijn nu optimistischer dan anders, omdat China en de VS een deal sloten en omdat de uitstootbeloftes die nu op tafel liggen 'positief' zouden zijn. Wat denkt u?
"Het resultaat van Parijs kennen we al, namelijk een overeenkomst om de uitstoot te verminderen die onvoldoende zal zijn om de opwarming onder de riskante twee graden te houden. De details zijn nu beter dan anders bekend. Wat China en de VS betreft, is het belangrijk dat de twee grootste uitstoters vorig jaar samen stevige groene beloftes hebben aangekondigd. Maar het is wel nog altijd niet genoeg willen we onder de riskante twee en liefst anderhalve graden opwarming blijven."

"Het optimisme over de beloftes die zo'n 160 landen nu, net voor de top, al bekendmaken deel ik niet. De VN zegt dat die beloftes ervoor kunnen zorgen dat het tegen 2100 2,7 graden en niet zowat 4 graden zal opwarmen - wat zou gebeuren zonder extra inspanningen. Dat is echt niet geloofwaardig. Het is onmogelijk om zo'n berekening zo precies te doen, want de beloftes gaan niet verder dan 2030. Maar hoezeer het tegen 2100 opwarmt, hangt heel erg af van wat er in de zeventig jaar daarna gebeurt.

"Ook over het andere doorslaggevende aspect in de onderhandeling, de financiering voor klimaataanpassing in ontwikkelingslanden, ben ik bezorgd. Er is afgesproken dat de industrielanden tegen 2020 elk jaar honderd miljard dollar in het Green Climate Fund zouden stoppen om ontwikkelingslanden, die de opwarming veel minder veroorzaken maar er de zwaarste prijs voor betalen, te helpen. In Lima vorig jaar was iedereen blij dat er na drie jaar tien miljard in dat fonds zat. Nu pusht het Franse voorzitterschap enorm en het schijnt dat daardoor meer centen op tafel komen. Maar dan nog lijkt het niet genoeg en is het zeer de vraag welke centen dat zijn."

U bent adviseur voor de Belgische delegatie. Ons land doet het na Oostenrijk het slechtst in de EU en we trekken zonder interne politieke eensgezindheid naar Parijs.
"Het kan dat er toch nog net op het nippertje een akkoord komt over de verdeling van de klimaatlasten en -lusten in dit land. Maar goed, het zou inderdaad veel beter zijn mochten we één positie hebben. In verband met al die ministers kan ik alleen maar zeggen dat het vooral de ambtenaren en diplomaten zijn die het grote werk doen, die de voorstellen formuleren en de compromissen met de anderen sluiten. En dat gebeurt in een perfecte samenwerking tussen experten van de gewesten en federale ministeries. Wat dat betreft heeft België wél een ijzersterke reputatie."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234