Vrijdag 30/09/2022

Achtergrond

‘Je denkt: het kan toch niet waar zijn dat dat hele kleine stipje mij aan het steken is? En ja hoor, dat is hem dan’

Knijten duiken ineens op in grote zwermen en maken je zomeravond in de tuin of op het terras een hel.  Beeld Getty Images
Knijten duiken ineens op in grote zwermen en maken je zomeravond in de tuin of op het terras een hel.Beeld Getty Images

Ze zijn amper te zien, maar in de buurt van grote rivieren vallen ze bij valavond soms met honderden uit de lucht om in groepsverband aan te vallen. Bewoners van Schellebelle en Kastel kunnen bij dit mooie weer soms amper in hun tuin of op het terras zitten omdat knijten, minuscule steekmugjes, hen massaal aanvallen. Wat zijn dat voor beestjes, en wat kan je eraan doen?

Hans van der Beek

Bij ons worden ze knijten genoemd, in Nederland spreekt men van knutten. De knijt is een steekvliegje van 1 tot 4 millimeter groot. Daar komt overigens ook de uitdrukking ‘geen knijt’ vandaan: de muggetjes zijn zo klein dat je ze amper kunt zien, maar toch kunnen ze een volwassen mens in een fractie van een seconde doen vluchten.

De knijt komt immers nooit alleen (dan was het probleem nog wel te overzien), maar altijd en masse. Ze vallen aan in groepsverband, in een wolk, en steken dan tegelijkertijd. Als na een startschot.

De knijt is een steekvliegje van 1 tot 4 millimeter groot. Ze worden overigens ook wel kriebelmugjes genoemd, maar die naam is toch echt te lieflijk voor een beest dat een volwassen mens in een fractie van een seconde doet vluchten.

De knijt komt nooit alleen (dan was het probleem wel te overzien), maar altijd en masse. Ze vallen aan in groepsverband, in een wolk, en steken dan tegelijkertijd. Als na een startschot.

Stadsbioloog Remco Daalder, die vaak aan het werk is in moerasachtige gebieden, kan daarover meepraten. “Knijten zijn echte griezels. Het kan inbeelding zijn, maar ze gaan eerst met zijn allen op je hoofd zitten, en in je oren en je neus, en dan: een, twee, drie – allemaal tegelijk steken. Dus eerst heb je niks in de gaten en ineens word je van alle kanten lek gestoken. Dit is pure veldervaring.”

Scandinavië is berucht. Op sommige plekken zijn knijten zo overweldigend veel aanwezig, dat het een – letterlijke – sluier over de vakantie veroorzaakt.

Vooral Schotland staat bekend als de knijtenhel op aarde, ze heten daar midges. In het vochtige en warme hoogveen kunnen knijten echt plagen worden. In sommige streken van Schotland is het dan zelfs niet meer mogelijk om buiten te werken.

Huilen geblazen

Maar ook in België en Nederland is de knijt in opkomst. “Het is lastig te zeggen in welke aantallen ze toenemen, maar we zien wel een toename van het aantal klachten, vergeleken met een paar jaar geleden”, zegt Bastiaan Meerburg, tot voor kort directeur bij Stichting Kennis- & Adviescentrum Dierplagen (KAD).

Knijten vestigen zich in een vochtige omgeving. Ze houden van moeras en veen. “Als het avond wordt en de wind valt weg, is het echt huilen geblazen, dan kun je in zo’n omgeving niet meer met je kop koffie voor de tent zitten. Dan moet je die tent invluchten, en moet je ook nog heel nauw gaas hebben, want ze komen overal doorheen.”

Knijten komen in actie aan het einde van de dag, zo tussen mei en augustus. Bij voorkeur op een schaduwrijke plek, want knijten houden niet van de volle zon. En ook plekken met weinig wind, want net als de motmug is de knijt een matige vlieger.

Ook bij de knijt is het alleen het vrouwtje dat steekt. Na die bloedmaaltijd zet het vrouwtjes eitjes af in het water. De mannetjes leven van nectar, maar dat maakt voor de overlast weinig uit; er zijn ruim voldoende vrouwtjes.

Het is die massaliteit die de knijt zo angstaanjagend maakt. En dat ze zo klein zijn. Daalder: “Je kan ze ook nauwelijks zien. Dan voel je dat iets steekt, je kijkt en je denkt: dat kan toch niet waar zijn dat dat hele kleine stipje mij aan het steken is? En ja hoor, dat is hem dan.”

"Je denkt: dat kan niet dat dat hele kleine stipje mij aan het steken is? Maar ja hoor, dat is een knijt.”Beeld Shutterstock / Cassandra Madsen

Het is nog een gemene steek ook. Muggen steken ook, maar met wat zeep is dat na een uurtje wel voorbij. Maar knijten geven een gemene bult, die dagen, soms maanden aan kan houden. Daar kun je dagen, zo niet weken last van hebben.

Iets positief

Wat valt er eigenlijk tegen te doen? Meerburg: “Eigenlijk niet zo heel veel. Behalve de huid bedekken en in beweging blijven. Maar als je op het terras zit, is in beweging blijven niet zo prettig.”

Daalder: “Dus mensen die denken: ik koop een buitenhuisje in landelijk gebied en dan kan ik de hele dag voor dat huis gaan zitten: dat kan nog aardig tegenvallen. Veenmoerassen zijn goed in enge beesten. Ze zijn ondiep, het water warmt snel op en er zijn veel rottende plantendelen, daar houden die kleine knijtjes ook van.”

Toch weet bioloog en schrijver Geert-Jan Roebers ook over de knijt nog iets positiefs te bedenken. “Vogels broeden op de toendra, omdat daar zoveel insecten zitten. Die jonge vogels leven allemaal van insecten. Dus zonder knijten en al die andere insecten op de toendra, hadden wij in Nederland een heleboel prachtige vogels en ganzen niet gehad.” Een schrale troost voor wie door de overvloed aan knijten een barbecue moet afbreken.

Wat valt er aan te doen?

  • Heel erg weinig.
  • Ga in het centrum van de stad wonen, ver weg van moeras- of veengebied. Of aan de kust. Door de wind zitten daar ook geen knijten.
  • Ga in de zomer niet op vakantie naar Schotland.
  • Trek zoveel mogelijk, bedekkende kleding aan.
  • Blijf in beweging. Tijdens een aanval: lopen, lopen, lopen en hopen dat het gaat waaien.
  • Muggengaas is zinloos, daar komen knijten doorheen. Alleen heel fijn muskietengaas houdt de knijt tegen, of beter meteen een dichte doek.
  • Ook smeersels als deet of ander anti-muggenspul hebben geen zin.
  • Een flinke ventilator kan wel werken. Knijten houden niet van wind.
  • Knijten houden niet van rook, dus een kampvuur kan allicht helpen. Tip tijdens het kamperen: zet je tent niet te dicht bij water of veengebied.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234