Dinsdag 23/07/2019

Wetenschap

Japanner en Amerikaan krijgen Nobelprijs voor revolutionaire doorbraak in de strijd tegen kanker

Tasuku Honjo en James P. Allison. Beeld REUTERS

Allebei spoorden ze een rem op die van immuuncellen kan worden gehaald zodat ze kankercellen kunnen aanvallen. Voor deze doorbraak krijgen James Allison (VS) en de Japanner Tasuku Honjo de Nobelprijs.

Twee wetenschappers die een vorm van immuuntherapie tegen kanker ontdekten, hebben daarvoor maandag de Nobelprijs voor de geneeskunde gekregen. De Amerikaan James Allison en de Japanner Tasuku Honjo winnen de beroemde erepenning en 1 miljoen euro voor hun ontdekking hoe de rem van immuuncellen kan worden gehaald zodat ze kankercellen aanvallen.

Volgens het Nobelcomité heeft de zogeheten checkpoint-therapie, die de twee wetenschappers ontwikkelden, de behandeling van kanker "revolutionair veranderd".

"Deze prijs hing al heel lang boven de markt", zegt hoogleraar moleculaire genetica Hans Clevers in een eerste reactie. "Dit is echt dé oncologische doorbraak van de laatste twintig jaar." Een meer dan terechte prijs, zegt ook Ton Schumacher, hoogleraar immunotechnologie: "Immuuntherapie was lange tijd beloftevol maar succes bleef uit. Deze ontdekking heeft de behandeling op de kaart gezet."

T-cellen

De twee Nobelprijswinnaars ontdekten hoe kankercellen erin slagen om onder de radar van het immuunsysteem te blijven. Tumorcellen misbruiken de rem die de immuuncellen (zogenoemde T-cellen) van nature in zich dragen. T-cellen hebben een ingebouwd remsysteem, schakelaars aan de buitenkant, die actief worden zodra er geen gevaar (meer) dreigt en ze zich moeten terugtrekken. Kankercellen hebben eiwitten aan de buitenkant, een soort voetjes die op de rem van die T-cellen drukken, zodat de immuuncellen niet in actie kunnen komen.

James Allison (1948), hoogleraar aan de universiteit van Texas, was de eerste die via muizenproeven de rol van een van die remmen blootlegde, vertelt Schumacher, die een tijdlang deel uitmaakte van het internationale Kanker Immunotherapie Dream Team dat door Allison werd geleid. Tasuku Honjo (1942), hoogleraar aan de universiteit van Kyoto, spoorde een tweede rem op, die van groot belang werd voor de ontwikkeling van medicijnen.

Goldrush

Ruim drie jaar geleden kwam een eerste medicijn op de markt, een middel dat voorkomt dat de voetjes op de kankercel de rem op de T-cellen kunnen intrappen. Daardoor kunnen de immuuncellen alsnog hun werk doen en de tumor bestrijden. "Wereldwijd hebben farmaceuten er meer dan duizend onderzoeken naar lopen, het is een goldrush geworden", zegt Schumacher.

Aanvankelijk werkten de medicijnen alleen bij patiënten met een melanoom, maar ze blijken nu ook zeer effectief bij een deel van de patiënten met tumoren in longen, blaas of nieren. Bij sommige patiënten verlengen de medicijnen het leven met maanden tot soms jaren. Het woord 'genezing' durft Schumacher nog niet in de mond te nemen: "Onduidelijk is of het immuunsysteem de tumor onder de duim houdt of daadwerkelijk heeft weten te verwijderen", zegt hij.

De medicijnen zijn prijzig, maar wetenschappers ontdekken beetje bij beetje welke patiënten er baat bij hebben, zegt Schumacher. "Het gaat om kankercellen met veel DNA-schade. Die wekken een sterke afweerreactie op, en daarom is het verwijderen van de remmen juist daar zo effectief."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden