Zondag 16/06/2019

Klimaatdebat

Ja, vliegen heeft een negatieve impact op het klimaat. Maar toch kan u mee het verschil maken

Voor heel wat trajecten kan u de CO2-uitstoot berekenen, en die verschilt sterk van maatschappij tot maatschappij. Beeld Hollandse Hoogte / Flip Franssen

Met allerlei kleine aanpassingen in uw dagelijks leven kan u het klimaat - een beetje - redden. Zonder uw leven om te gooien of uw bankrekening te plunderen. In dit dossier zoeken we uit welke veranderingen nodig zijn om de klimaatopwarming binnen de perken te houden. Vandaag een onderwerp dat niet kon uitblijven: vliegreizen. Het slechte nieuws is dat de impact ervan op het klimaat niet meteen zal dalen. Het goede nieuws is dat u wel iets kan doen, zelfs zonder dat het u geld kost.

Aandeel in klimaatafdruk wordt enkel groter

De impact van de vliegsector op de totale klimaatafdruk bedraagt hoop en al vijf procent. Een twintigste, dus. Valt best mee, niet? Driewerf helaas. “Die vijf procent verdoezelt de impact van een vliegtrip op iemands persoonlijke klimaatafdruk", zegt klimaatexpert Pieter Boussemaere (VIVES Hogeschool). "Een retourtje New York veroorzaakt - alle opwarmingseffecten meegerekend - een uitstoot van zo'n 3 ton CO2-equivalenten. Dat is meer dan de uitstoot van een gemiddelde Vlaming die een jaar met de wagen rijdt, aankoop en onderhoud inbegrepen.”

Het aandeel van vliegreizen op de totale impact zal ook verder toenemen. “In 1970 vlogen er wereldwijd 3.700 commerciële toestellen, in 2017 dik 25.000. Doordat ook meer mensen in landen als China, Brazilië en India het vliegtuig gaan nemen, zal het aantal luchtpassagiers tegen 2036 zeker verdubbelen. In 2050 zal de luchtvaartsector minstens drie keer zoveel broeikasgassen uitstoten als vandaag.” Het aandeel in de totale klimaatafdruk kan tegen dan zelfs verviervoudigd zijn, tot twintig procent, zegt klimaatonderzoeker Sebastian Sterl (VUB). “Want andere sectoren zijn in tegenstelling tot de vliegsector sterk bezig met decarboniseren, waardoor hun aandeel wel zal afnemen.”

U kiest zelf hoe groen uw vliegtuig is

De vooruitgang staat natuurlijk niet stil. “Vliegtuigen uit 2016 zijn bijna twee keer zo efficiënt als vliegtuigen uit de jaren 60. Wereldwijd boeken ze jaarlijks een vooruitgang van 1,3 procent”, zegt Sebastian Sterl. “Het design wordt beter, de aerodynamica ook, er komen zuinigere motoren en de toestellen worden efficiënter bestuurd. Eigenlijk zijn dat vergelijkbare ontwikkelingen als bij auto's, maar omdat we meer reizen, daalt de uitstoot toch niet. Noch bij auto's, noch bij vliegtuigen. De burgerluchtvaartsector heeft zichzelf tot doel gesteld om tot en met 2050 jaarlijks twee procent efficiëntiewinst te boeken. Maar dan nog zal dat ruimschoots onvoldoende zijn om de uitstoot te beperken.”

Niet ieder vliegtuig is even slecht

De verschillen tussen de luchtvaartmaatschappijen zijn vrij groot. Op de website atmosfair.de kunt u voor heel wat trajecten de CO2-uitstoot berekenen, en die verschilt sterk van maatschappij tot maatschappij. Zo zal je bij een retourtje New York 12 procent minder CO2 uitstoten met Delta Airlines, dan met Brussels Airlines. Richting Barcelona zijn de verschillen nog groter. Ryanair doet het ruim 30 (!) procent beter dan Brussels Airlines en een kwart beter dan Vueling. Enkele minuten zoekwerk leveren dus niet alleen winst op in uw portefeuille, maar ook voor het klimaat. Ryanair daarom op een piëdestalletje plaatsen hoeft niet meteen, want net doordat het zo veel vluchten inlast en vaak spotgoedkoop is, veroorzaakt het in totaal een enorme uitstoot.

Begin vorige maand kreeg de Ierse maatschappij zelfs de twijfelachtige eer om deel uit te maken van de top tien van grootste CO2-uitstoters van Europa.

(lees verder onder de afbeelding)

Zes jaar vlees afzweren? Met een retourtje Thailand is die winst helemaal ongedaan gemaakt. De cijfers komen van Milieu Centraal en zijn Nederlandse gemiddeldes. Beeld de Volkskrant

Treinen belast, vliegtuigen niet

De luchtvaartindustrie schatte in 2011 dat vluchten van meer dan 1.500 km goed zijn voor 80% van de CO2-uitstoot van de sector. Nochtans: hoe langer de vluchten, hoe efficiënter. “Vanaf een bepaalde afstand zou het interessanter zijn voor het klimaat om het vliegtuig te nemen in plaats van de auto. Als je naar Zuid-Frankrijk wil, is de uitstoot per passagier per kilometer inderdaad ongeveer even groot als wanneer al die mensen die in het vliegtuig passen in hun eentje en met een eigen auto die afstand zouden afleggen”, aldus Sebastian Sterl. “Maar die vergelijking is onzinnig, want mensen gaan niet allemaal alleen rijden en men zou minder ver reizen zonder vliegtuigen. In die vergelijking spreken we dan alleen over de uitstoot en niet over de impact van die broeikasgassen, die op tien kilometer hoogte groter is dan op zeeniveau.”

Zinniger is om de klimaatimpact van een citytrip met het gezin naar Barcelona te berekenen, via de website ecopassenger.org. Met vier vliegen leidt tot een CO2-uitstoot die ruim vier keer zo hoog ligt als met vier in de auto. Vergeleken met de trein is het vliegtuig maar liefst vijftien keer vervuilender. Je bent weliswaar drie keer zo lang onderweg en betaalt makkelijk een veelvoud. “Luchtvaartmaatschappijen betalen geen taksen op tickets of kerosine. Mochten zij morgen dezelfde taksen als treinmaatschappijen neertellen, dan zouden de Europese overheden binnen een jaar 43 miljard euro rijker zijn”, verwijst Pieter Boussemaere naar een publicatie van Transport & Environment. “Met die 43 miljard euro kan je vliegtuigen snel op biobrandstof laten vliegen.”

Volgens onderzoekers van de Universiteit Utrecht is er zo'n 10 miljard nodig om tegen 2030 vijf procent van alle vliegtuigbrandstof in de EU te vervangen door biobrandstof.

Wachten op waterstof

Er bestaan alternatieve brandstoffen voor kerosine, maar “die zijn nog heel ver weg”, zegt Sebastian Sterl. Er zijn wel al enkele proefprojecten geweest met biobrandstoffen. In 2012 rondde voor het eerst een straalvliegtuig uit de burgerluchtvaart een vlucht op biobrandstof af. AltAir, dat biokerosine uit onder meer gebruikt frituurvet maakt, sloot al een deal met een commerciële vliegmaatschappij. “Maar we staan nog veraf van een wereldwijde doorbraak. Vraag is of we dat per se moeten willen. De planten die gebruikt worden om de brandstof te maken, nemen wel CO2 op, maar bij de verbranding stoot de motor van het vliegtuig nog steeds CO2 uit.”

Volgens Pieter Boussemaere dringen de meeste vormen van biobrandstof de CO2-uitstoot met hoogstens 60 à 80% terug. “Het is dus geen volwaardig klimaatneutraal alternatief.”

Waar moeten we dan wel ons geld op inzetten? Sterl twijfelt. “Ik zou voor elektriciteit en waterstof kiezen. Elektrisch vliegen is op papier eleganter dan biobrandstof, omdat we stroom klimaatneutraal kunnen produceren. Veel start-ups zijn die technologieën aan het ontwikkelen, maar batterijen met voldoende capaciteit zijn nog veraf. Voor waterstof zie ik ook interessante mogelijkheden. We kunnen elektriciteit uit zon of wind opwekken, en die opslaan in de vorm van waterstof, om ze voor latere momenten te gebruiken.” Het grote nadeel van waterstof is het lage rendement. “Zestig procent van de oorspronkelijke energie gaat verloren tijdens de omzettingsprocessen”, zegt Boussemaere.

Met één simpele vingerknip zullen we de klimaatverandering niet oplossen. En de huidige generaties kunnen het niet alleen doen. Al is het maar omdat we op dit moment de effecten van de uitstoot uit de jaren tachtig voelen. Wachten heeft dus echt geen zin meer. 

Wat mag er allemaal (niet) op uw bord: eetgewoontes aanpassen heeft al positief effect op klimaatverandering

Op het vlak van mobiliteit zijn voor het klimaat nog vele stappen te zetten. Dit kan u zelf doen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden