Maandag 06/04/2020

Epidemie

Is het Chinese coronavirus ontstaan in slangen?

De inmiddels gesloten vismarkt van Wuhan.Beeld REUTERS

De eerste resultaten van Chinees onderzoek van het nieuwe Wuhanvirus wijzen toch naar de vismarkt in de stad Wuhan. Daar wordt niet alleen vis verhandeld, maar ook levende dieren, waaronder slangen. En die zijn de meest waarschijnlijke bron van het virus dat inmiddels zeventien levens heeft geëist, klinkt het. Westerse wetenschappers zijn echter kritisch.

Chinese virologen hebben in het Journal of Medical Virology de eerste resultaten gemeld van hun genetische analyse van het coronavirus, dat in december in Wuhan opdook, en daarnaar vernoemd werd. Er zijn tal van coronavirussen, die gebruikmaken van verschillende gastheren in het dierenrijk, en die kunnen evolueren in nieuwe soorten.

Dat is hier ook gebeurd, schrijven de Chinese onderzoekers. Hun analyse van het genetisch materiaal van het virus laat zien dat het is voortgekomen uit een coronavirus dat voorkomt bij vleermuizen en een tweede virus, waarvan de herkomst niet bekend is. Die twee hebben genetisch materiaal uitgewisseld waardoor een nieuwe variant is ontstaan. En volgens de onderzoekers moet dat zijn gebeurd in slangen.

DNA van de gastheer

Coronavirussen hebben zelf geen DNA maar alleen RNA. Dieren en mensen hebben beide. En RNA is weliswaar het genetische werkpaard van het leven, maar in zijn eentje niet in staat tot vermeerdering en voortplanting. Daarvoor heeft het DNA nodig. Omdat coronavirussen zelf geen DNA hebben, maken ze gebruik van het DNA van hun gastheer. 

De virussen zoeken daarvoor een gastheer wiens DNA het best bij hun past. Van die wetenschappen hebben de Chinezen gebruikgemaakt: ze hebben gekeken naar gelijkenissen tussen het DNA van allerlei verdachte diersoorten en dit nieuwe coronavirus. Twee slangensoorten die in China leven, kwamen als meest waarschijnlijke gastheer uit de bus. 

Daarmee zijn de onderzoekers terug op de markt van Wuhan, waar ook levende slangen worden verhandeld. In de eerste berichten over het nieuwe coronavirus werd ook naar die markt gewezen. Later werden die verdenkingen genuanceerd omdat velen van de inmiddels honderden patiënten nooit in de buurt van die markt zijn geweest.

Genetische verandering

De onderzoekers weten dat het nieuwe virus is ontstaan doordat twee oudervirussen, in een slangenlijf, genetisch materiaal hebben uitgewisseld. En dat niet alleen; ze weten ook welk genetisch materiaal. Het gaat om genen die verantwoordelijk zijn voor de aanmaak van glycoproteïnen, eiwitten op de mantel van virussen. Die genetische verandering heeft het voor het virus waarschijnlijker gemakkelijker gemaakt om van slangen over te gaan naar andere soorten, waaronder de mens, vermoeden de onderzoekers. 

Maar ze gaan ervan uit dat het virus niet zo snel en hard zal toeslaan als SARS, een ander niet-verwant coronavirus, achttien jaar geleden deed. De onderzoekers putten enige hoop uit het feit dat dit nieuwe virus thuis is in slangen, koudbloedige dieren. In de warmbloedige mens zal het waarschijnlijk verzwakken, concluderen de Chinese virologen.

Westerse wetenschappers zijn echter kritisch. “Je verwacht van zo’n virus dat het eerder overgaat van een zoogdier op de mens, dan van een reptiel”, zegt moleculair viroloog Raoul de Groot (Universiteit Utrecht). “Dat een coronavirus zoiets doet, heb ik nog niet eerder gezien.”

“Ik heb flinke twijfels”, zegt ook hoogleraar moleculaire virologie Eric Snijder (LUMC). Zo zouden er in het erfelijk materiaal van het virus, het rna, duidelijkere breuken zichtbaar moeten zijn als er opeens een stuk slangenvirus tussenin was gekomen, stelt hij. Het rna vertoont wel tekenen van verandering, zegt De Groot, maar vooral tussen vleermuizenvirussen.

De Britse viroloog David Robertson van de Universiteit van Glasgow is net zo stellig. Op een technische discussiesite voor wetenschappers wijst hij erop dat het nieuwe virus in een familiestamboom ‘wel clustert met vleermuizenvirussen maar niet met slangen. Er is dus geen bewijs dat slangen ermee te maken hebben’, noteert hij, terwijl het slangennieuws de wereld rondgaat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234