Zaterdag 04/12/2021

Technologie

Iedereen lijdt aan digibesitas

null Beeld RV
Beeld RV

De smartphone plakt de klok rond aan de hand. Veel Vlamingen, zeker twintigers en dertigers, worstelen steeds meer met hun mediagebruik. En het wordt almaar erger, concludeert UGent.

"Ik draai mijn smartphone om als ik hem op tafel leg. En als ik een boek lees, zet ik hem op vliegtuigmodus en leg ik hem aan de andere kant van het huis. Want je weet dat je met dat ding alles kunt doen. Je leest een paar zinnen, je denkt: ik zoek daar even iets over op, en hup, je bent weer vertrokken."

Aan het woord is StuBru-stem Linde Merckpoel, die enkele weken geleden in Humo sprak over haar haat-liefderelatie met haar smartphone en hoe ze merkt dat zij niet de enige is die met dat ding worstelt.

Merckpoel is lang geen uitzondering, zegt Lieven De Marez, professor media & innovatie aan iMinds-UGent. Voor de achtste keer organiseerde hij de Digimeter, een onderzoek waarbij 2.000 Vlamingen gevraagd werd naar hun mediagebruik. En verschillende data uit dat onderzoek wijzen volgens De Marez op het ontstaan van digibesitas, omdat we steeds meer gebruikmaken van digitale media.

"We zien dat een sterk stijgend aantal Vlamingen aangeeft dat deze activiteiten heel erg tijdrovend en soms zelfs verslavend zijn."

Vooral twintigers en jonge dertigers blijken daarmee te kampen: tijdens hun tiener- of studentenjaren hadden ze alle tijd om de nieuwe media en toepassingen te ontdekken, maar nu ze werken en vaak ook een gezin hebben, blijkt het opeens onmogelijk alles te blijven combineren.

Stijging met 11 procent

De cijfers waarop De Marez zich baseert gaan onder meer over het gebruik van de smartphone. Waar de tablet de voorbije jaren de bovenhand haalde, lijkt het gebruik ervan nu te stagneren. Het aantal Vlamingen dat een smartphone heeft, stijgt met 11 procent: net geen zeven op de tien Vlamingen heeft er eentje. En die smartphone wordt voor bijna alles gebruikt: sociale media, opzoeken van informatie, als afleiding tijdens het tv kijken, om online te bankieren,...

Wat die verknochtheid aan de smartphone kan doen, blijkt ook uit ander onderzoek van de Gentse Universiteit waarbij via software het gebruik van de smartphone tot op de seconde werd gemonitord. Eén Whatsapp-berichtje zorgt ervoor dat je gemiddeld vier minuten op je smartphone tokkelt.

En soms duurt het nog veel langer, toont De Marez het voorbeeld van iemand die na één berichtje vertrokken was voor achttien minuten. "Je vertrekt van een berichtje, pingpongt wat en ondertussen ga je naar Facebook, naar Messenger,... Als je dat in de les doet, ben je de draad helemaal kwijt."

De smartphone is niet het enige waar we met zijn allen meer tijd aan besteden. Terwijl we evenveel televisie blijven kijken als vroeger, komt daarbovenop nog de tijd die we nu aan bijvoorbeeld Netflix besteden. Op basis van de Digimeter-studie schat De Marez dat er ongeveer 120.000 à 150.000 betalende abonnementen zijn in Vlaanderen.

Daarnaast streamen velen nog films of tv-series via het internet, al dan niet legaal. Een kwart van de Vlamingen zegt regelmatig zo te kijken. Ook bij muziek zien we eenzelfde tendens, waar ook vaker gestreamd wordt. Een kwart van de respondenten zegt via Spotify muziek te luisteren, en van die groep zegt opnieuw een kwart een betalend abonnement te hebben.

Onze (digitale) mediatijd neemt dus toe, en dat zorgt voor kopbrekens, zegt De Marez. "Men worstelt veel meer met die afhankelijkheid dan met privacy. Ze weten wel dat er iets niet pluis is met de privacyregels van bijvoorbeeld Facebook, maar dat vinden ze niet zo erg. Laat staatssecretaris Bart Tommelein (Open Vld, JDB) die strijd maar voeren. Maar dat ze zo vaak aan een scherm gekluisterd zitten, vinden ze wel erg. Men voelt dat het te veel wordt."

Slaap-waakmechanisme

Klopt, zegt dokter Peter Swinnen, die nu werkt als bedrijfsconsultant in stressmanagement. "In mijn praktijk zijn mensen met zo'n afhankelijkheid mijn grootste groep die een burn-out heeft. De smartphone heeft hetzelfde psychologische effect als een andere verslaving. Je creëert een afhankelijkheid en je telefoon krijgt altijd voorrang.

"Ook voor je lichaam is het niet goed. Multitasken is slecht voor het brein en het scherm verstoort je slaap-waakmechanisme: je hersenen blijven daarna langer actief waardoor je slechter slaapt. Terwijl slaap net een reinigingsfunctie heeft voor je hersenen, die dan krimpen."

Blijft de vraag wat je eraan kunt doen om niet meer zo afhankelijk te zijn van de smartphone, en bij uitbreiding alle (digitale) media, tablets en laptops. "We kunnen niet zonder en het is niet aangewezen de smartphone opeens te bannen", zegt Swinnen. "Maar ik probeer dat te beperken tot twee keer een halfuur per dag. En eigenlijk zouden kinderen op school moeten leren hoe ze daar verstandig mee omgaan. Een patiënt van me had zijn smartphone op vakantie thuis gelaten en dat gaf hem een bevrijd gevoel. Hij sliep voor het eerst sinds lang ook weer normaal."

Uit Digimeter blijkt dat 1,5 procent van de respondenten vorig jaar zijn smartphone ruilde voor een gewone gsm, net om die afhankelijkheid te verminderen. Voor veel mensen zou dat een brug te ver zijn, zegt De Marez. "We zien dat de meerderheid nu al aan zelfregulering doet: men legt schermregels op voor de kinderen, ze leggen de gsm achteraan in de auto zodat ze er zeker niet aankunnen tijdens het rijden, men gaat stacken(het op elkaar stapelen van smartphones tijdens een etentje, JDB),... Het belangrijkste is om een gezond evenwicht te vinden."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234