Vrijdag 15/11/2019

Dieren

Hoelang nog voor exotische tijgermug de Belgische winters overleeft? ‘Dat moment willen we zolang mogelijk uitstellen’

Beeld Shutterstock

Zuid-Europa is in de ban van de tijgermug. De voorbije jaren was de gestreepte ziekteverwekker verantwoordelijk voor uitbraken van dengue en chikungunya, ziektes die je tot voor kort alleen in de tropen kon oplopen. Deze maand zijn aan de Azurenkust voor het eerst twee gevallen van zikakoorts gesignaleerd. Ook in ons land komt de tijgermug voor, maar overleeft hij de Belgische winters niet. Maar hoelang nog? ‘Dat moment komt, maar willen we zolang mogelijk uitstellen’, zegt Wim Van Bortel, insectendeskundige van het Instituut voor Tropische Geneeskunde.

Twee weken geleden werd een eerste geval van zikakoorts gesignaleerd in Hyères, een plaatsje tussen Toulon en Saint-Tropez aan de Azurenkust. Begin deze week werd een tweede besmetting vastgesteld in dezelfde buurt. Beide personen hadden de voorbije maanden in eigen land doorgebracht en niet in een exotisch resort in Azië of Zuid-Amerika. Verantwoordelijke voor de besmetting: de tijgermug, meteen goed voor een Europese primeur. “Toen er in 2015-2016 in Zuid-Amerika een uitbraak was van het virus, waren er ook enkele gevallen in Frankrijk, maar die waren een gevolg van seksueel contact met een besmet persoon. Het is de eerste keer dat het virus in Europa wordt overgedragen door muggen.”

Het zikavirus leidt tot zikakoorts, in het algemeen een vrij milde aandoening waar geen behandeling voor is. De twee patiënten in Frankrijk zijn inmiddels weer genezen. Drie jaar geleden was in Zuid-Amerika sprake van een epidemie en bleek de ziekte voor zwangere vrouwen alles behalve onschuldig. Ongeboren kinderen ontwikkelden als gevolg van het virus microcefalie, een te kleine schedelomvang met grote kans op een verstandelijke beperking.

In Zuid-Amerika wordt het zikavirus overgedragen door onder meer de gelekoortsmug (aedes aegypti), een tropische mug die ook dengue en chikungunya verspreidt en in Europa alleen voorkomt in het gebied rond de Zwarte Zee, meer bepaald in Turkije en Georgië en daarnaast ook op Madeira. “De mug komt elders in Europa niet voor”, verzekert Van Bortel. “De tijgermug dan weer wel: die is algemeen in het Middellandse Zeegebied, van Spanje, over Italië tot Kroatië en Griekenland.”

Scheepstransporten en autobanden

Nochtans is de tijgermug (aedes albopictus) van oorsprong een exoot. De steekmug heeft zijn naam te danken aan zijn zwarte lijf en opvallende witte strepen op de poten en komt oorspronkelijk uit Oost-Azië. In 1979 werd het insect voor het eerst in Albanië waargenomen, een gevolg van scheepstransporten uit China. Vanaf 1990 werden de eerste tijgermuggen in Italië gesignaleerd en dat had dan weer te maken met de internationale handel in tweedehands autobanden. “Een geliefde broedplaats van tijgermuggen. Ze leggen hun eitjes in het water dat in banden blijft staan”, legt Van Bortel uit. “Ook wanneer de band uitdroogt, gaan de eitjes niet kapot. Zodra het regent en er opnieuw water in de band komt, ontwikkelt het eitje zich verder. Ook door de import van geluksbamboe, in potjes met water - zijn veel tijgermuggen in Europa geraakt.”

Het gevolg is dat tijgermuggen nu ook in Europa ziektes met zich meebrengen die tot voor kort alleen maar in tropische gebieden voorkwamen. Het zikavirus was een primeur, maar in Zuid-Frankrijk zijn er al enkele jaren geïsoleerde uitbraken van dengue (knokkelkoorts) en in 2017 waren er in Italië liefst 400 gevallen van chikungunya, een ziekte die gepaard gaat met koorts en gewrichtspijnen en waarvoor geen behandeling bestaat. “In Zuid-Europa zorgt de tijgermug best voor veel stress”, zegt professor Emmanuel Bottieau van het Instituut voor Tropische Geneeskunde. “Ik vermoed dat we steeds vaker uitbraken zullen meemaken.”

Zitten er tijgermuggen in ons land? Ja, en dat al bijna twintig jaar. Sinds 2017 loopt een onderzoek naar exotische steekmuggen en dat bracht vorig jaar opvallende resultaten aan het licht. Op vijf plaatsen werden tijgermuggen aangetroffen, in de Waaslandhaven zelfs 24 volwassen muggen, acht larven en 36 eitjes, wat erop wijst dat de tijgermug zich er heeft voortgeplant. “Ook op twee snelwegparkings werden tijgermuggen gevonden. Vermoedelijk zijn de insecten gewoon met de auto meegekomen vanuit het zuiden”, zegt Van Bortel. “Tijgermuggen hebben de neiging om de mens te volgen en het is al bewezen dat ze gewoon ‘meeliften’ in auto’s.”

Het goede nieuws is dat de tijgermug (vooralsnog) onze Belgische winters niet overleeft. “In de wetenschap spreken we voor ons land van introducties, maar zijn er nog geen populaties. Maar het klopt dat de tijgermug steeds dichter komt. Er zijn bijvoorbeeld wel al populaties in Parijs en de Elzas. Vermoedelijk is het een kwestie van tijd tot dat ook in ons land gebeurt, maar dat is nog steeds niet het geval en het is ons doel om dat moment zolang mogelijk uit te stellen. Ook dit jaar hebben we tijgermuggen aangetroffen, maar van een populatie is nog steeds geen sprake.”

Kunnen we straks nog zorgeloos naar de Côte d’Azur of naar de Italiaanse Rivièra? “We moeten vooral onze voorzorgen nemen tegen de muggen an sich. Tijgermuggen zijn heel vervelende beestjes omdat ze overdag bijten en dat zijn we niet gewend. Belgische muggen slaan toe bij valavond of ’s nachts. Muggenmelk biedt in principe voldoende bescherming. Panikeren is nergens voor nodig: niet elke tijgermug brengt ziektes met zich mee en het gros van alle besmettingen gebeurt nog steeds in tropische gebieden. De voorbije maanden liepen in totaal twintig Europeanen het zikavirus op, allen hadden ze er een vakantie in Thailand opzitten. In het Westen kunnen we in principe voldoende maatregelen nemen om te voorkomen dat tropische ziekten zich op grote schaal hier verspreiden.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234