Donderdag 22/10/2020

Coronavirus

Hoe ver staan we vandaag nog af van een vaccin? Een stand van zaken

Illustratiebeeld.Beeld Photo News

Johnson & Johnson, een farmabedrijf dat in de spits loopt bij de ontwikkeling van een vaccin tegen Covid-19, schort zijn fase 3-onderzoek tijdelijk op. Eén van de proefpersonen heeft ‘onverklaarbare medische klachten’ en daar moet eerst meer duidelijkheid over komen. Eerder overkwam dit ook AstraZeneca al. Van andere - Chinese en Russische vaccins - weten we nauwelijks iets. Hoever staan we half oktober nog af van een vaccin? Een stand van zaken.

Even ter herinnering. Het ontwikkelen van een vaccin verloopt in verschillende fasen. Eerst testen wetenschappers het op cellen en vervolgens bij dieren om te zien of het een immuunrespons veroorzaakt. Dat zijn de zogenaamde preklinische testen. Nadien vinden de klinische testen op mensen plaats. Daar worden drie fasen onderscheiden. Vanwege de haast lopen die soms parallel. In de derde en laatste fase geven wetenschappers het vaccin aan duizenden vrijwilligers en kijken ze hoeveel er besmet raken, vergeleken met anderen die een placebo kregen. Deze onderzoeken bepalen dus of en in welke mate het vaccin beschermt. Bovendien kunnen hier nog relatief zeldzame bijwerkingen aan het licht komen. Wanneer fase 3 doorlopen is, is het aan de regelgevende instanties van elk land om de onderzoeksresultaten te beoordelen en te beslissen of ze het vaccin al dan niet goedkeuren. Wereldwijd zitten elf vaccins nu in de derde en laatste fase. Ze gebruiken uiteenlopende technologieën. Dit zijn de allerlaatste ontwikkelingen.

BioNTech-Pfizer-Fosun Pharma: de beste kaarten

Lijkt nu de beste kaarten te hebben. Sinds 27 juli in fase 2 en 3, met 30.000 vrijwilligers in de Verenigde Staten en enkele andere landen. Op 12 september is de Amerikaanse proef uitgebreid tot 43.000 deelnemers. De regering-Trump tekende een contract van 1,9 miljard dollar (1,61 miljard euro) voor 100 miljoen doses tegen december en een optie op 500 miljoen extra doses. Japan heeft een deal voor 120 miljoen doses, de Europese Unie voor 200 miljoen. Pfizer-CEO Albert Bourla zegt dat ze “eind oktober” weten of het vaccin werkt. Indien goedgekeurd, verwacht Pfizer tegen het einde van 2021 wereldwijd meer dan 1,3 miljard doses te produceren.

Moderna: testen op 30.000 mensen

De fase 3-testen zijn ook op 27 juli begonnen, op 30.000 gezonde mensen op ongeveer 89 locaties in de Verenigde Staten. De helft kreeg het vaccin, de andere helft een placebo. Op 17 september deelde Moderna het protocol waarmee het bepaalt of het vaccin veilig en effectief is. Het zal tot eind 2020 of begin 2021 duren eer dit onderzoek afgerond is.

AstraZeneca en de Universiteit van Oxford: weldra versnelde evaluatie

Lange tijd de favoriet wegens met voorsprong begonnen. In augustus bereikte de Europese Unie een overeenkomst met AstraZeneca om 400 miljoen doses te leveren. Daarvan zijn er 7,5 miljoen bestemd voor België. Omdat een dubbele dosis vereist is, zouden hiermee dus ‘slechts’ 3,75 miljoen landgenoten geholpen kunnen worden. Het bedrijf zegt dat de totale productiecapaciteit voor het vaccin, indien goedgekeurd, twee miljard doses bedraagt. Op 6 september moest AstraZeneca de wereldwijde proeven met het vaccin stoppen, omdat één van de 30.000 vrijwilligers een ontsteking van het ruggenmerg ontwikkelde. Een week later werden de tests hervat. Althans toch in het Verenigd Koninkrijk, Zuid-Afrika, India en Brazilië. De Amerikaanse autoriteiten hebben daar nog geen toestemming voor gegeven. Begin deze maand meldde “een ingewijde” aan persbureau Bloomberg dat het Europees Geneesmiddelenagentschap (EMA) “binnen korte tijd” aan een versnelde evaluatie van het potentiële coronavaccin zou beginnen. AstraZeneca gaf geen commentaar.

Johnson & Johnson: onverklaarbare medische klachten

Johnson & Johnson begon in juli met fase 1/2-onderzoeken en startte eind september met de online rekrutering van 60.000 deelnemers voor fase 3 van zijn klinische testen. Die gebeurden in 200 verschillende sites in de VS, Argentinië, Brazilië, Chili, Colombia, Mexico, Peru en Zuid-Afrika. Ook bij het UZ Gent werd het vaccin getest. J & J was daarmee het tiende farmabedrijf wereldwijd en het vierde in de VS dat met fase 3 begon. In tegenstelling tot andere vaccins is er hier slechts één dosis nodig in plaats van twee.

In augustus was de VS bereid 1 miljard dollar (848 miljoen euro) te betalen voor 100 miljoen doses, op voorwaarde dat het vaccin wordt goedgekeurd. De Europese Unie bereikte op 8 oktober een soortgelijke deal voor 200 miljoen doses. Het bedrijf streeft naar een productie van minstens één miljard doses in de loop van 2021. Eergisteren kondigde Johnson & Johnson aan dat het proces tijdelijk stopgezet wordt. Bij één van de proefpersonen doken onverklaarbare medische klachten op. Ook het UZ Gent besliste daarop om het onderzoek tijdelijk on hold te zetten. Een onafhankelijke medische commissie buigt zich over de zaak.

Novavax: testresultaten begin 2021

Buitenbeentje dat fors doorzet in de laatste rechte lijn. Novavax uit Maryland (VS) startte in mei met proeven voor een Covid-19-vaccin. In augustus begon een fase 2- studie in Zuid-Afrika. Vorige maand lanceerde Novavax een fase 3- studie met 10.000 vrijwilligers in het Verenigd Koninkrijk.

Die zou tegen het begin van 2021 resultaten kunnen opleveren. Een grotere fase 3-studie start nog deze maand in de VS. Bij goedkeuring zegt Novavax in het eerste kwartaal van 2021 100 miljoen doses klaar te hebben voor gebruik in de VS. In september bereikte Novavax een overeenkomst met het Serum Institute of India. Dat zou hen in staat stellen nadien 2 miljard doses per jaar te produceren.

CanSino Biologics en de Chinese Academie voor Militaire Medische Wetenschappen: al toegediend aan soldaten

Het Chinese bedrijf CanSino Biologics meldde in mei veelbelovende resultaten van een fase 1 en in juli van hun fase 2: “Sterke immuunrespons.” Het Chinese leger keurde het vaccin op 25 juni goed voor een jaar. CanSino en de Chinezen willen niet zeggen of vaccinatie verplicht of optioneel is voor de soldaten. Vanaf augustus is CanSino begonnen met het uitvoeren van fase 3-onderzoeken op 40.000 vrijwilligers in onder meer Saudi-Arabië, Pakistan en Rusland.

Gamaleya Research Institute: goedkeuring Poetin ingetrokken

Het Gamaleya Research Institute, onderdeel van het Russische ministerie van Volksgezondheid, startte in juni klinische proeven met een vaccin dat ze Gam-Covid-Vac noemden. Alias Spoetnik V. Begin september werd fase 3 opgestart. Die onderzoeken gebeuren met 40.000 vrijwilligers. De “goedkeuring” door president Poetin begin augustus is ondertussen ingetrokken. Brazilië, Mexico en India zijn geïnteresseerd.

Sinopharm - Wuhan Institute of Biological Products: al goedgekeurd voor medisch personeel

In juli startten fase 3-onderzoeken in de Verenigde Arabische Emiraten, een maand later in Peru en Marokko. Op 14 september gaven de Verenigde Arabische Emiraten goedkeuring voor het gebruik van het vaccin van Sinopharm bij gezondheidswerkers.

Sinopharm - Beijing Institute of Biological Products: al goedgekeurd voor medisch personeel

Een tweede vaccin van Sinopharm legt een vrijwel identiek parcours af. Fase 3-onderzoeken in de Verenigde Arabische Emiraten en Argentinië. Noodgoedkeuring voor het vaccin voor gebruik bij gezondheidswerkers in de Verenigde Arabische Emiraten. Volgens een topambtenaar van het Chinese Center for Disease Control and Prevention (CCDC) zouden de vaccins in november en december “klaar” zijn.

Sinovac: noodgoedkeuring voor beperkt gebruik

Sinovac startte in juli een fase 3-studie in Brazilië, gevolgd door Indonesië en Turkije. De Chinese regering heeft het Sinovac-vaccin een noodgoedkeuring gegeven voor beperkt gebruik. Vorige maand zei Yin Weidong, de CEO van Sinovac, dat het bedrijf van plan is om het vaccin begin 2021 wereldwijd te lanceren, inclusief in de Verenigde Staten.

Murdoch Children's Research Institute: test met middel tegen TBC

Het Bacillus Calmette-Guerin-vaccin werd begin 1900 ontwikkeld als bescherming tegen tuberculose. Het Murdoch Children's Research Institute in Australië voert een fase 3-studie uit om te zien of het vaccin beschermt tegen het coronavirus.

Verder zitten nog 14 vaccins in fase 2, 29 in fase 1 en minstens 92 in de pre-klinische fase.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234