Zondag 20/10/2019

Technologie

Hoe robots de Japanse vergrijzing moeten opvangen

Hirofumi Tamai met een robot van zijn bedrijf. Beeld Reylia Slaby

De vergrijzing slaat hard toe in Japan. Wie gaat er straks de vakken vullen, de ouderen verzorgen of de kinderen opvangen? Robots?

Oranje trui, zwarte leren broek en een hippe bril. Nee, de 67-jarige president van het bedrijf Muscle Corporation voldoet niet aan het gebruikelijke beeld in deze keurige zakenwijk van Osaka. Hirofumi Tamai en zijn assistente Tomoko Kitajima, roze broek en shirt met panterprint, presenteren zich meer als creatieve types.

Tamai ontwerpt robots, zoals de tilrobot voor in ziekenhuizen en verzorgingshuizen. Die zorgt ervoor dat patiënten gemakkelijk en comfortabel vanuit hun bed in een rolstoel terechtkomen, en weer terug. Niet met een systeem waarbij de patiënt in een soort zak hangt, zoals bij tilrobots van andere bedrijven. Deze robot tilt echt, met twee armen onder de knieën en de rug. Precies zoals een verpleegkundige dat zou doen, het voelt veilig en betrouwbaar.

Mannequinrobot

Het tekent de menselijkheid van de robots die Muscle wil maken. Bij de ingang worden we al begroet door een vriendelijk hoofd op een vaas-achtig onderstel, dat goedendag zegt en vraagt wie we zijn en voor wie we komen. Opvallende exemplaren zijn de klimrobot, die veilig en vrij soepel omhoog klautert langs stellages en de elegante mannequinrobot – in feite een bewegende en reagerende paspop. Die is hier in Japan al populair bij warenhuizen.

“Dertig jaar geleden, in 1988, ben ik dit bedrijf begonnen”, vertelt Tamai. “Ik was ingenieur bij een groot bedrijf, maar ik wilde zelf iets doen.” Inmiddels telt het bedrijf 45 werknemers, die nieuwe robots ontwerpen en zorgen voor de verdere ontwikkeling en de verkoop. Daarmee is Muscle relatief klein in de Japanse robotindustrie. De productie is uitbesteed en voor het onderzoek werkt Muscle samen met universiteiten en andere onderzoekscentra.

Dansen

Tamai reist als boegbeeld de hele wereld over, langs conferenties en beurzen. “Vorig jaar was ik nog in Amsterdam.” Daar liet Muscle onder meer een boeddha-achtige robot zien die kan dansen.

Maar werken de robots echt, kunnen ze de plaats van mensen innemen? Kunnen ze de grote behoefte aan werknemers vervullen? Ja, zegt Tamai. “Japan heeft heel veel ouderen en te weinig jonge werknemers. Dus moeten robots het werk doen, in hotels, restaurants, winkels en ziekenhuizen. Ik ben nu ook in gesprek met een groot spoorwegbedrijf, waar de servicerobot klanten kan helpen.”

Niet alle robots van Muscle hebben al een praktische toepassing. De klimrobot trekt vooral aandacht op beurzen, erkent Tamai. “Maar daardoor ben ik ook door veel bedrijven benaderd. En als we hem verder ontwikkelen kan hij in de toekomst ramen lappen.” Hij wil maar zeggen dat de robots geen technologisch geintje zijn. “Ik baseer mijn ideeën op wat nodig is, ik wil oplossingen bieden op vragen in de markt.”

Tamai ziet ook een maatschappelijk nut voor zijn uitvindingen, dat verder gaat dan economische noodzaak. “Robots kunnen echt helpen bij het oplossen van arbeidstekorten. Maar ze kunnen ook ouderen helpen die hun geheugen verliezen, of hun kracht, en zo de kwaliteit van leven op peil houden. Nu moeten veel ­ouderen nog thuisblijven. Met een robot kunnen ze langer mee blijven doen, functioneren in de maat­schappij en zelfs werken.”

Voor de grote doorbraak moeten de kosten wel omlaag, erkent Tamai. “Nu zijn werknemers meestal nog goedkoper.” De tilrobot, een van de duurdere, kost bijna een miljoen yen, rond de achtduizend euro. ­Muscle heeft er inmiddels 300 verkocht, ook aan particulieren, en er ligt een grote order uit Hongkong voor nog eens honderd stuks.

Nooit moe

Tomoko Kitajima, die al sinds de oprichting van het bedrijf veel zaken regelt, somt de voordelen van robots op: “Ze worden niet moe, ze hebben geen rust nodig. Dat is een voordeel ten opzichte van werknemers. En het is een industrieel product, het is duidelijk wat ze kunnen. Bij mensen is dat altijd onzeker.”

Maar accepteren mensen zo’n machine wel, willen ze niet door een medemens worden geholpen? Het is gewoon wennen, denkt Tamai. “In het begin vonden mensen geldautomaten ook eng. Nu gebruikt iedereen die. Soms zullen robots een soort gereedschap zijn, soms zal er meer een relatie ontstaan, met mens en robot als partner. Dat kan ook, met goede kunstmatige intelligentie. Vooral hier in Japan zien mensen robots wel in die rol.”

Kitajima ziet een psychologische reden waarom juist in Japan robots sneller geaccepteerd zullen worden. “Japanners maken zich altijd zorgen om anderen, ze willen niemand tot last zijn. Dan is het makkelijker om iets aan een apparaat te vragen.” De robot moet dan natuurlijk wel begrijpen wat mensen echt willen – en dus ook gezichtsuitdrukkingen kunnen lezen. “Daarvoor zijn vooral heel veel data nodig.”

Tamai is gefascineerd door de culturele verschillen in de reacties op zijn producten. Soms hoort hij dat mensen robots zien als bedreiging, die in de toekomst de macht overnemen.

Maar daar gelooft hij niet in. Lachend: “Vooral Amerikanen denken zo, die zien robots als een soort terminator.” Ja, oorlogsrobots bestaan, erkent hij, als een van de vele toepassingen. “Maar de robot wordt nooit de baas over de mens.”   

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234