Zaterdag 24/08/2019

Interview

Hoe onze biologische driften ons naar drank doen grijpen

Luc Swinnen wijt te veel drinken aan de irrationaliteit van ons brein. Beeld Damon De Backer

We weten het al langer: alcohol drinken doet onze gezondheid geen goed. Dat blijkt nogmaals uit een nieuwe studie die stelt dat zelfs één glas alcohol ongezond is. Maar waarom kunnen we dan niet gewoon ophouden met drinken? "Omdat ons brein zelden rationele beslissingen maakt", zegt stressdokter Luc Swinnen. 

We wéten dat alcohol drinken ongezond is, maar toch blijven we naar dat glas grijpen. Hoe komt dat?

"Ons brein stimuleert ons voortdurend om irrationele keuzes te maken. Zo weten we dat alcohol ongezond is op lange termijn, maar kiezen we er toch voor om ons op korte termijn te amuseren. 

"Dat is niet enkel bij alcoholconsumptie het geval. Zowat alle beslissingen zijn een afweging in onze hersenpan van de gevolgen op korte en lange termijn."

Bij alcoholconsumptie wint de korte termijn meestal het pleit. Hoe komt dat?

"Die keuze maakt het meest primitieve, rauwe deel van ons brein: het reptielenbrein. Dat is het oudste en kleinste deel van onze hersenen en heeft slechts één doel: overleven. Zo doet het ons hunkeren naar voedsel, seks, en veiligheid op zéér korte termijn. Simpelweg om de dag als diersoort te overleven.

Maar we hebben toch geen alcohol nodig om te overleven?

"Rationeel gezien niet, maar het reptielenbrein denkt enkel aan kortstondige biologische driften, niet aan onze gezondheid binnen dertig jaar. Zelfs met de mogelijke misselijkheid na een paar glazen op café houdt het geen rekening. 

"En volgens het reptielenbrein hebben we vandaag wel degelijk alcohol nodig om te overleven. Zo is alcohol een eeuwenoude traditie die onderdeel is geworden van onze sociale activiteiten. Net daarom betekent geen alcohol drinken vaak dat je niet kunt deelnemen aan een sociale activiteit. 

"En daar is het reptielenbrein als de dood voor. Want in de oertijd, toen het reptielenbrein ontstond, kon uitsluiting van de kudde weleens dodelijke gevolgen hebben voor een dier. Wie zich niet aansloot bij een groep, stierf gewoon uit.

"Die evolutionaire logica zet zich tot op vandaag voort. Zo is alcoholconsumptie kuddegedrag, en zorgt ons reptielenbrein ervoor dat we eraan deelnemen."

Het reptielenbrein doet ons vandaag overleven, maar bezorgt ons op lange termijn wel een hoop problemen.

"Dat klopt, maar in de oertijd had de lange termijn amper belang. Toen kon elke dag de laatste zijn, waardoor overleven op korte termijn de boventoon voerde in onze hersenen. Dat is niet alleen bij de mens zo. Het dier dat niet voortdurend op zoek gaat naar voedsel, voortplanting en veiligheid, wordt weggezuiverd door de evolutie.

"Dat wil niet zeggen dat we helemaal niet op lange termijn rationeel kunnen redeneren. Ook hier zorgt een brein voor: het mensenbrein. Dat rationele brein gaat in wisselwerking met het driftige reptielenbrein wanneer we een beslissing nemen."

Alsof het een moreel kompas is.

"Precies. Wanneer we bijvoorbeeld een glas alcohol te zien krijgen, laat het reptielenbrein dopamine (gelukshormoon, BW) vrij in onze hersenpan, om ons toch maar voor die korte termijn te doen gaan. Het mensenbrein probeert rationeel te zijn en ons aan de verleiding te doen weerstaan.

"Daar spelen televisiemakers ook gretig op in door alcoholgebruik in hun programma's te verwerken. Niet dat ze ons daarmee aan het drinken willen zetten, maar ze weten dat het ons reptielenbrein prikkelt. Maar ook met seks of voeding gebeurt hetzelfde. Kijk maar hoe populair kookprogramma's zijn, die zijn als porno voor het brein (lacht)."

Is de obesitas-epidemie ook te wijten aan het reptielenbrein?

"Absoluut. Het reptielenbrein verleidt ons voortdurend om zoveel mogelijk te eten, en dat is ook hier een evolutionaire erfenis van toen ons lichaam voedselreserves nodig had voor barre tijden. De westerse mens heeft vandaag echter levenslang voedselzekerheid. Alleen heeft ons brein zich nog niet aan die evolutie aangepast."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden