Vrijdag 03/04/2020

Wetenschapsvraag

Hoe ontstaan nachtmerries en hoe kan je ze voorkomen?

Beeld shutterstock

Je wilt wegrennen, maar je benen werken niet mee. Je slaakt een gil, maar er komt geen geluid. Als je wakker schrikt, soms badend in het zweet, blijk je het allemaal gedroomd te hebben. Maar wist je dat je je dromen kunt bijsturen?

De oude Grieken en Romeinen dachten dat dromen een voorspellende waarde hadden. Julius Caesar droomde eens dat hij zijn moeder verkrachtte, waarop waarzeggers hem geruststelden: “De aarde is de moeder van iedereen en daarom verscheen ze in uw droom als moeder.” De droom wees er volgens hen ongetwijfeld op dat hij voorbestemd was de wereld te regeren.

Inmiddels weten wetenschappers dat je in je remslaap moet zijn om te kunnen dromen. Rem staat voor rapid eye movement: snelle oogbewegingen kenmerken deze slaapfase. “Maar we weten niet of een droom een toevallig bijproduct is van de remslaap, of dat dromen zo belangrijk zijn dat ze de reden vormen voor de remslaap”, zegt Ysbrand van der Werf, onderzoeker slaapstoornissen bij het Amsterdam Universitair Medisch Centrum.

Dromen zijn volgens Van der Werf vrijwel altijd emotioneel gekleurd, positief of negatief. Als die negatieve emoties ontsporen, kan een droom overgaan in een nachtmerrie. Stress speelt waarschijnlijk mee bij die ontsporing: je hersenen produceren dan een signaalstofje dat eigenlijk niet in de remslaap thuishoort, noradrenaline, waardoor emoties heftiger worden.

Slaaponderzoekers weten nog altijd niet wat dromen precies zijn, of waarom je eigenlijk droomt. “Dat is de vraag van een miljoen”, zegt Van der Werf. En zolang we niet weten waarom we dromen of nachtmerries hebben, heeft het ook weinig zin om te proberen de betekenis van dromen te duiden, legt hij uit.

Behalve stress is niet duidelijk waar dromen en nachtmerries vandaan komen. Van der Werf kent wel verhalen van mensen die zeggen dat ze nachtmerries krijgen van een warme slaapkamer, of als ze op hun rug slapen, of als ze laat gegeten hebben. Systematisch onderzoek is daar niet naar gedaan.

Pen en papier

Dan de vraag: als je last hebt van nachtmerries, kun je daar dan iets tegen doen?

Ja, vaak wel, met psychotherapie. Daarmee kun je leren lucide te dromen: je bent je er dan van bewust dat je droomt en je kunt je droom zelfs bijsturen. Hoe dat gaat? Van der Werf heeft wel een paar tips, onder meer: bedenk voor het slapengaan waarover je wilt dromen. Als je dan inderdaad droomt wat je bedacht had, weet je dat je in dromenland bent, en daardoor kun je de droom ook anders laten aflopen.

Je droom opschrijven kan ook helpen. Als je dat een tijdje doet, leer je herkennen hoe een droom eruitziet. Daarna zul je vaak weten dat je droomt en kun je lucide gaan dromen.

Lukt dat niet? Dan zijn er technische hulpmiddelen, zoals een slaapbril met een rood lampje erop. Omdat onderzoekers kunnen voorspellen wanneer de remslaap ongeveer begint, kunnen ze het lampje zo instellen dat dat op dat moment gaat knipperen. Door de oogleden ziet de dromer het lampje en denkt: o ja, dat betekent dat ik droom en dat dit niet echt is.

Maar voor wie zo’n bril wil kopen is er slecht nieuws: eigenlijk gebruiken slaaplabs ze alleen voor onderzoek. Van der Werf ziet meer in lowtech: leg pen en papier naast je bed. Daarmee zou het moeten lukken van de nachtmerries af te komen.

Welterusten!  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234