Maandag 25/01/2021

Achtergrond

Hoe hou je donororganen langer goed?

Beeld Getty Images

Elk jaar sterven er mensen omdat ze een donor­orgaan niet op tijd krijgen. De oplossing zou wel eens in het bloed van ijsvissen kunnen zitten.

Een menselijk donorhart kan momenteel maar vier uur bewaard worden. Dat betekent een race tegen de klok vanaf het moment dat een donor overlijdt, vertelt fysisch chemicus Ilja Voets (TU Eindhoven). “Een arts heeft dus vier uur om het hart eruit te halen, om te checken of er een match is met een patiënt op de wachtlijst, om het hart te transporteren, om die patiënt op tijd in de operatiekamer te hebben liggen en om het hart weer aan het werk te krijgen”, zegt Voets. “Dat is bijna niet te doen, en er wordt dan ook geschat dat 70 à 80 procent van alle donorharten momenteel verloren gaat.”

Volgens Voets kunnen we kostbare tijd winnen door organen kouder te bewaren, maar dat is niet zo simpel als het lijkt: “We krijgen dan te maken met vriesschade.” Dat zit zo: “Bevroren water vormt in onze cellen scherpe, puntige ijskristallen. De cellen in onze organen worden daardoor als het ware ‘lekgeprikt’, en die schade is vaak onherstelbaar.”

Moeilijk voor te stellen? Denk aan wat er gebeurt als je bijvoorbeeld aardbeien ontdooit na invriezen: de smaak blijft behouden, maar bij het ontdooien verschrompelen ze en is de structuur veranderd.

De oplossing voor dit probleem zou wel eens uit de natuur kunnen komen. Voets vertelt over bijzondere vissen die in de wateren rond Antarctica leven: “De ijsvissen die daar zwemmen, hebben een lichaamstemperatuur van onder de nul graden, maar toch bevriezen ze niet.”

De Antarctische ijsvis.Beeld Alamy Stock Photo

In de jaren vijftig was een groep ­Canadese biologen op onderzoeksexpeditie naar de Zuidpool en con­cludeerde dat de vissen daar zogenoemde antivries­eiwitten in hun bloed hadden. “Deze eiwitten zijn uniek,” legt Voets uit, “omdat ze in tegenstelling tot bijna alle andere materialen goed op ijs blijven plakken. Probeer maar eens een sticker op een ijsklontje te plakken: dat is bijna onmogelijk.”

De antivries­eiwitten in het bloed van de ijsvissen kunnen dat dus wél. Sterker nog: ze hechten zich aan de vormende ijskristallen in het bloed en boetseren ze tot speciale vormen. Daarmee voorkomen ze dat de kristallen verder groeien en dat het bloed van de vissen bevriest.

Voets doet met haar collega’s onderzoek naar manieren waarop dit soort antivries­eiwitten kunnen worden ingezet om organen langer te behouden. “We maken de eiwitten van de ijsvissen na, maar gebruiken ze ook als inspiratie om nieuwe materialen te maken die ijsgroei remmen”, vertelt Voets. “We hopen dat we die materialen in de toekomst in de praktijk gaan zien, want stel je voor dat we straks niet vier uur, maar vier dágen de tijd hebben voor zo’n donorhart.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234