Dinsdag 23/07/2019

Wetenschap

Hoe haringen met elkaar communiceren via flatulentie

Een school haringen in zee. Beeld Flickr/Jacob Botter

De Britse marien bioloog en auteur Helen Scales combineert in haar boeken de verknochtheid aan de oceaan van een diepzeeduiker met het oog voor detail van de wetenschapper. En de aandacht voor taal van een verhalenverteller gaat bij haar samen met de zorg om de aarde van een natuurbeschermer.

Al die zielen huizen in de borst van Scales, die als marien bioloog verbonden is aan de universiteit van Cambridge. Ze deed wetenschappelijk ­onderzoek naar bedreigde vissen in ­Borneo en naar haaien in Californië. Daarnaast schreef ze goed ontvangen boeken over schelpen en over zeepaardjes. “Ik zoek naar verhalen over de oceanen en de natuur, over de wonderen van de wetenschap en ik probeer zoveel mogelijk tijd door te brengen in, op of aan zee”, stelt Scales.

Haar nieuwste boek heet Het oog van de school. Het is de weerslag van een reis van negen maanden door tien verschillende landen, waarbij ze haar net uitgooide om het verrassende en duizelingwekkende leven van zoveel mogelijk vissen te beschrijven. Dat zou je kunnen opvatten als een inleiding in de vissenkunde (ichtyologie), maar ­Scales is verteller genoeg om het veel smeuïger te maken dan dat.

Haar boek is geen reisdagboek of een gedetailleerd vissenlogboek. De biologe wil vanuit nieuwe invalshoeken nadenken over vissen en hun verhouding tot de rest van de wereld.

Een school tonijnen. Beeld HH

De koekjessnijder

Het boek zit vol intrigerende weetjes. Zo zijn er roofvissen die de kleur van hun prooi aannemen, en blijkt er een vissensoort te bestaan die koekjessnijder heet en die zijn buik blauw kan ­laten oplichten. Over haringen weet Scales te melden dat die met elkaar communiceren via flatulentie: ze laten bellen ontsnappen uit hun achterste en via het geluid dat hierbij vrijkomt, ­onderhouden ze ’s nachts contact met hun soortgenoten.

Zulke vermakelijke trivia wisselt Scales af met serieuze ethische discussies. Bijvoorbeeld: als onderzoek steeds overtuigender aantoont dat vissen pijn voelen, heeft dat dan gevolgen voor de manier waarop we ze behandelen?

Scales werpt zich op als een ambassadeur van de vissen en houdt een pleidooi voor meer waardering voor de ­geschubden en gevinden. “Vissen zijn door de eeuwen heen beschouwd als simpele, door hun innerlijke reflexen gedreven wezens die niet zelfstandig kunnen nadenken.”

Dat komt, stelt ze, doordat biologen zoogdieren interessanter vinden dan vissen. Want zoogdieren staan nu eenmaal dichter bij ons, en kunnen ons wellicht iets vertellen over onze eigen ontwikkeling. Maar: naar dieren kijken in de hoop iets over de mens te leren, is volgens de biologe een te beperkt uitgangspunt. “Het heeft ervoor gezorgd dat de ­aandacht is weggeëbd voor dieren die ogenschijnlijk te ver van ons afstaan en te zeer van ons verschillen om als ­intelligent te kunnen worden ­beschouwd.”

Maar intelligent zijn vissen dus wél, ­beargumenteert Scales: “Biologen raken er dankzij nieuwe zienswijzen en het stellen van de juiste vragen steeds meer van overtuigd dat vissen kunnen denken en problemen verbazingwekkend geraffineerd kunnen oplossen.”

Dat maakt Scales in haar boek overtuigend en vermakelijk duidelijk. Maar, verzucht ze: “Er is nog een lange weg te gaan voordat het beeld wordt bijgesteld dat vissen inferieure wezens zijn die ­totaal verschillen van honden, paarden, katten, vogels en alle andere dieren die al duizenden jaren als trouwe partners van de mens worden gezien.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden