Zondag 31/05/2020

Tralies en therapie

Hoe de Nederlanders een heel zorgnetwerk in België willen uitbouwen

Beeld Eric de Mildt

De kans is groot dat Belgische geïnterneerden in de toekomst nog veel vaker de Nederlandse tongval zullen horen. Na FPC Gent lonken nog drie andere FPC's en zijn er plannen om poliklinieken en ambulante teams op te richten. "Wij zijn best een ondernemend groepje."

Het Dok, de forensische polikliniek van de Kijvelanden, ligt op een steenworp van Rotterdam Centraal. De inspiratieloze buitengevel verbergt een futuristisch interieur met felblauwe designstoelen en indrukwekkende prints op de glaswanden.

"Wij vinden het belangrijk dat we onze patiënten op deze manier kunnen ontvangen", legt een van de bestuurders uit tijdens een rondleiding. Veel patiënten zijn er op dat moment niet te zien, de meeste kamers zijn leeg. Maar Het Dok bereikt, met nog vestigingen in Dordrecht, Breda en Tilburg, zo'n 2.000 patiënten.

Twee kilometer daarvandaan ligt De Blink, een resocialisatie-eenheid van de Kijvelanden. Behalve de camera naast de deurbel doet niets vermoeden dat hier 36 terbeschikking-gestelden (tbs'ers) wonen. Het is een doodgewoon rijhuis in een drukke Rotterdamse straat.

Binnen doet het denken aan een studentenhuis, met een grote gemeenschappelijke leefkamer met retromeubels en een kleine tuin. Enkele begeleiders houden hier de klok rond permanentie. Overdag gaan de mannen gewoon werken, 's avonds is het een kwestie van de avondklok en de gesloten voordeur te respecteren. Voor deze tbs'ers is De Blink een belangrijke tussenstop in hun finale terugkeer naar de samenleving.

Maandenlang deed journaliste Sara Vandekerckhove onderzoek naar het Forensisch Psychiatrisch Centrum Gent, het allereerste in ons land waar gevaarlijke gei¿nterneerden behandeld kunnen worden.

Vandaag deel 3: Hoe de Nederlanders een heel netwerk in België willen uitbouwen

Geldkwestie

Het zijn initiatieven zoals deze die de Kijvelanden en Parnassia, de Nederlandse aandeelhouders van het Forensisch Psychiatrisch Centrum Gent, in België willen opzetten. "Het is essentieel dat er een nationaal systeem van forensische poliklinieken komt, met ambulante teams", beklemtoont Machiel Polak, psychiater en bestuurder bij de Kijvelanden en FPC Gent. Een kleurrijke figuur met wilde grijze haren en rond brilletje. "Dat moét er gewoon komen. In Gent zijn we daar al volop over aan het nadenken, al is het natuurlijk ook een geldkwestie."

Waarom niet samenwerken met de voorzieningen die er al zijn in Vlaanderen? "Ja, dat zullen we uiteraard doen", benadrukt Polak. "Maar als ik kijk naar het huidige aanbod, moet ik wel zeggen dat het heel erg weinig is allemaal. We hebben brede forensische zorg nodig." Helemaal ongelijk heeft Polak niet. Mochten er daadwerkelijk voldoende voorzieningen zijn in ons land, dan zaten er vandaag geen 900 geïnterneerden in de cel.

De kans bestaat dat nieuwe Nederlandse initiatieven in België - al dan niet in samenwerking met andere Vlaamse instellingen - niet langer zullen gebeuren onder de naam 'Kijvelanden' of 'Parnassia', maar onder het samenwerkingsverband 'Fivoor'. Voorlopig nog een onbekende naam, zowel in België als in Nederland, maar dus wel een van de grotere forensische spelers.

Naast de Kijvelanden omvat het ook de forensische takken van Parnassia en Altrecht, twee organisaties met expertise in de geestelijke gezondheidszorg. Het is trouwens niet zonder reden dat deze bedrijven de handen in elkaar hebben geslagen. De totale krimp van de tbs-markt, ook op financieel gebied, hebben de schaalvergroting een extra duw gegeven.

Polak: "Hoe kunnen we die krimp opvangen? Hoe kunnen we alles blijven doen op het niveau dat we belangrijk vinden? De Kijvelanden alleen heeft - in mijn ogen - te weinig massa. Die samenwerking zorgt ervoor dat we nog steeds aan innovatie kunnen blijven doen en dat we kunnen wegen op het beleid. Het Belgische luik hoort daar natuurlijk ook bij. We zijn best wel een ondernemend groepje."

Na FPC Gent lonken nog drie andere FPC's in ons land. Na Gent komt ook Antwerpen en daarnaast zou er nog een FPC komen in Hofstade bij Aalst en eentje in Wallonië. Of de Nederlanders zich ook aan het Franstalige landsgedeelte zullen wagen, is nog niet duidelijk, maar helemaal uitsluiten doen ze het niet.

Lexicon

Geïnterneerden
Personen die een misdrijf hebben gepleegd, ontoerekeningsvatbaar zijn verklaard ten gevolge van een geestesstoornis of mentale beperking en een gevaar zijn voor de samenleving. In België zijn meer dan 4.000 mensen geïnterneerd, in september 2015 zaten 900 van hen in de gevangenis. Een interneringsmaatregel is van onbepaalde duur.

Terbeschikkingstelling
Een Nederlandse maatregel die de rechter kan opleggen aan mensen die een ernstig misdrijf hebben gepleegd en geheel of gedeeltelijk ontoerekeningsvatbaar zijn. Het moet gaan om misdrijven waar minstens vier jaar gevangenisstraf op staat. Bij 'gedeeltelijke ontoerekeningsvatbaarheid' kan de rechter eerst een gevangenisstraf opleggen. Er is een onderscheid tussen tbs met voorwaarden en tbs met dwangverpleging. Tbs met voorwaarden duurt maximaal vier jaar, bij dwangverpleging moet de veroordeelde naar een tbs-kliniek. De maatregel wordt om de twee jaar door een rechter bekeken.

POKO
Penitentiair onderzoeks- en klinisch observatorium. Een centrum waar verdachten van ernstige delicten kunnen worden geobserveerd. Nu moet dat in vele gevallen in de gevangenis gebeuren. De overheid besliste in 1999 dat er in België een POKO moet komen, maar tot vandaag is dat niet gebeurd. Minister van Justitie Koen Geens (CD&V) belooft dat het er tegen 2020 komt.

Concurrentiebeding

De uitbaters van FPC Gent lijken overigens van plan hun tijdelijke monopolie te bewaken. Het merendeel van de personeelsleden van FPC Gent hebben in hun arbeidscontract een 'concurrentiebeding' staan, iets wat uitzonderlijk is in de gezondheidszorg. Het betekent dat ze voor een bepaalde periode niet zomaar in een ander forensisch centrum mogen gaan werken. "Logisch", klinkt het. "Stel je voor dat FPC Antwerpen een andere uitbater heeft. Dan wil je niet dat het personeel waar je in hebt geïnvesteerd, zomaar naar daar gaat."

Het centrum in Antwerpen is op dit moment in volle aanbouw en de openbare aanbesteding is uitgeschreven. Drie kandidaten hebben interesse getoond; twee daarvan kleuren oranje. Ook de Broeders van Liefde hebben versterking gezocht bij de noorderburen, meer bepaald bij de Forensische Zorgspecialisten van Utrecht. FPC Gent is de andere logische kandidaat en daarnaast doet ook het Openbaar Psychiatrisch Zorgcentrum Rekem mee samen met Zorgbedrijf Antwerpen en beveiligingsfirma Seris.

Veel Nederlandse interesse dus, iets wat de andere spelers in de sector op zijn minst nerveus maakt. Vraag is vooral of het de geïnterneerden ten goede zal komen. Dat de Nederlanders een lange, rijke traditie hebben in de forensische zorg staat buiten kijf, maar 'tbs' is niet helemaal hetzelfde als 'internering'.

"De zorgprogramma's die bij ons gebruikt worden, zijn in principe vertaalbaar naar soortgelijke instellingen in andere landen", zegt Marion van Binsbergen, tbs-experte die eerder nog voor de Nederlandse Justitie werkte. "Maar zomaar het hele tbs-systeem overplanten, lijkt me niet haalbaar. De rechtspraak is anders, de cultuur is verschillend... Dat weegt allemaal zwaar door."

FPC Gent benadrukt dat het geenszins de bedoeling is om alles klakkeloos te kopiëren, maar dat het om een Nederlands zorgconcept gaat met een Belgische saus erover.

De overheid loopt op dit moment nog niet helemaal warm voor een soort 'internering van oranje'. "Ze kunnen doen wat ze denken te moeten doen, maar dan zullen Justitie en Volksgezondheid dat financieel niet dekken", zegt Werner Vanhout, adviseur-generaal FOD Justitie en voorzitter van de jury van de openbare aanbesteding van FPC Gent en Antwerpen. "Het is nooit de bedoeling geweest om een Nederlands model op carbonpapier te importeren."

Dit artikel kwam tot stand met de steun van de Vlaamse overheid, in het kader van de Vlaams-Nederlandse journalistenbeurs.

Beeld Eric De Mildt

MORGEN IN ZENO: SLOT
Zes dagen meelopen in het Forensisch Psychiatrisch Centrum Gent. 'In den bak kon je meer verdienen'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234