Zondag 16/06/2019

Archeologie

‘Hij moet echt uit zijn mond gestonken hebben’: archeologen reconstrueren de gezichten van inwoners uit Sagalassos

Professor Jeroen Poblome en postdoctoraal onderzoeker Sam Cleymans met de reconstructies van Rhodon en Eirènè. Beeld RV © KU Leuven - Rob Stevens

Dankzij de KU Leuven hebben twee mensen uit de oude stad Sagalassos, gelegen in het huidige Turkije, hun gezichten teruggekregen. Met behulp van een gezichtsreconstructie kunnen we weer in de ogen kijken van Rhodon en Eirènè. ‘Rhodon moet uit zijn mond gestonken hebben.’

Dat Indiana Jones-gevoel, volgens archeoloog Sam Cleymans kan je het zo beschrijven. In 2016 was hij erbij toen aan de rand van de Romeinse stad Sagalassos, in het zuidwesten van Turkije, een complex met bakstenen grafkamers werd geopend. 

“De eerste stap was het gewelf boven de kamers openbreken”, zegt Cleymans. “Er verschijnt dan een klein gat, waar je door kan kijken. Dan wacht je even tot je ogen gewend zijn aan het donker. En dan zie je daar plots het meest fantastisch bewaarde skelet dat we ooit in Sagalassos gevonden hebben.”

200 skeletten 

Het skelet dat Cleymans toen voor zijn onderzoek heeft opgegraven, een man uit de Romeinse periode (begin derde eeuw), is net omdat het zo goed bewaard is in aanmerking gekomen voor een gezichtsreconstructie. Ook op het geraamte van een Byzantijnse vrouw, te situeren tussen de 11de en de 13de eeuw, heeft de KU Leuven weer een gelaat kunnen plakken. Zij is in 1995 opgegraven. 

Al sinds die periode is de KU Leuven bezig met opgravingen in de antieke stad. Maar daarvan is naar schatting nog maar 5 à 10 procent blootgelegd. “Van de bijna 200 skeletten die op de site zijn gevonden, waren er maar 4 of 5waarvan de schedel goed genoeg bewaard was om een reconstructie toe te laten”, zegt Cleymans. “We hebben voor deze twee gekozen omdat we dan een man en een vrouw hadden uit verschillende tijdsperiodes.” 

Eirènè – Oudgrieks voor ‘vrede’. Beeld RV © KU Leuven - Rob Stevens

De eerste stap was om een 3D-scan van de schedels te maken. Dat nam een team van de Turkse universiteit van Burdur voor zijn rekening. Op basis van de schedel, en de aanhechtingspunten van de spieren konden de onderzoekers de vorm van het gezicht bepalen. Ook de grootte van de neus, ogen en oren is zo berekend. 

Baard en vlecht

Om dan de rest van het gezicht in te vullen, hebben de archeologen wat creativiteit aan de dag gelegd. De kleur van het haar of van de ogen konden ze niet afleiden uit de skeletten, dus hebben ze de bevolking van het hedendaagse  Ağlasun als model genomen. “Dat is de gemeente waar de site zich bevindt”, zegt Jeroen Poblome, die de opgravingen leidt. “De meeste bewoners hebben er bruine ogen, donkerbruin haar en een vrij lichte huidskleur.” 

Voor de haarsnit of de manier waarop mannen hun baarden droegen, zijn de archeologen te rade gegaan bij bronnen. In de Romeinse tijd was kort haar met een stevige baard in de mode, dus hebben ze het kapsel van de man zo laten knippen. Voor de Byzantijnen gold dan weer christelijke soberheid: het haar van de vrouw heeft daarom alleen een simpele vlecht. Ook hun namen hebben de archeologen op een wetenschappelijke manier moeten verzinnen. De man heet nu Rhodon (Oudgrieks voor ‘roos’) en de vrouw Eirènè (‘vrede’). Gewoon omdat die namen toen populair waren. 

Omdat het opgegraven skelet zo goed bewaard was, kwam het in aanmerking voor een gezichtsreconstructie. Beeld RV © Sagalassos Archaeological Research Project - Bruno Vandermeulen & Danny Veys

Toch geven de resten wel een glimp van hoe hun leven moet geweest zijn. Omdat Rhodon een aantal botbreuken en gewrichtsaandoeningen heeft opgelopen, heeft hij waarschijnlijk een zwaar leven gehad. “Zijn mondhygiëne was ook wel rampzalig”, zegt Poblome. “Hij moet echt uit zijn mond gestonken hebben.” 

Styx

Maar een arme man was hij zeker niet. In zijn graf heeft Rhodon ook een gouden plaatje meegekregen en had hij een vergulde bronzen ring aan zijn vinger. Om voor zichzelf en zijn familie de tocht over de Styx te betalen – de mythische rivier in de onderwereld –  had hij een zilveren muntstuk in zijn mond.  

Rhodos, Oudgrieks voor ‘roos’. Beeld RV © KU Leuven - Rob Stevens

Over de vrouw weten de archeologen enkel dat ze tussen de 30 en de 50 jaar oud was toen ze stierf. Maar het Sagalassos waarin zij leefde, zag er heel anders uit dan de stad in de Romeinse tijd. Leefden de Romeinen nog in stad met veel publieke voorzieningen – aquaducten, baden en een systeem van riolen en toiletten – dan hadden de Byzantijnen die infrastructuur veel minder. “Zij vonden vooral religieuze gebouwen en fortificaties belangrijk”, zegt Cleymans. “Maar dat heeft ook een weerslag gehad op de bevolking. De Romeinen waren een pak gezonder dan de Byzantijnen.” 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden