Maandag 20/01/2020

TED

Het mysterie van de kokende rivier: vijf TED-lessen van Andrés Ruzo

Beeld theboilingriverproject

We leven in een tijdperk waarin alles ontdekt en in kaart gebracht lijkt. Bijna alles. Want onder meer de krochten van het Amazonewoud herbergen geheimen waar we zelfs vandaag kop noch staart aan krijgen. Een ervan is de kokende rivier. Andrés Ruzo trok op onderzoek.

Onontgonnen terrein

Dit verhaal beginnen we niet in het verre Amazone­woud, maar in Frans-Vlaanderen, waar Jeroen Meus afgelopen week te gast was voor zijn programma Goed volk, zonder twijfel een van de meest waarachtig mooie televisieprogramma’s van de laatste tien jaar. Meus logeerde er bij vier vrijgezelle broers die samenleefden op de boerderij van wijlen hun ouders.

Terwijl de chef zich aan een vol-au-vent waagde, ratelden de broers de ene levenswijsheid na de andere af. Of stelden ze zich de meest existentiële vragen. “Je ne comprends pas”, weeklaagde er eentje, “pourquoi on est là. Ik weet niet wat we hier doen. Waarom we hier zijn. Hoelang dit moet duren. Het verbaast me dat de mensen zich die vragen niet stellen.”

De man peutert zo aan een van de grote kiezels in de schoen van ons bestaan: we weten nog lang niet alles. En als de Peruviaans-Amerikaanse geoloog Andrés Ruzo één levensles overhoudt aan zijn avonturen in en rond de kokende rivier, is het wel die. Van Frans-Vlaan­deren tot diep in het Amazone­woud: de mens is verbonden in wat we niet weten.

Legende versus realiteit

Voor Ruzo begon het met een legende, een die zijn opa steevast bovenhaalde na het dessert. Het ging over de Spaanse verovering van Peru. De verhalen over de Inca-schatten die ze er vonden, bereikten snel het Europese vasteland. Steeds meer Spanjaarden voeren naar de nieuwe wereld, koortsachtig op zoek naar meer goud. De Inca’s, uit op wraak, stuurden hen naar El Dorado, een verzonnen stad van goud, diep verborgen in het Amazonewoud.

“De weinige Span­jaar­den die ooit terugkeerden van expedities richting El Dorado, vertelden geen verhalen over glinsterend edelmetaal,” zo vertelt Ruzo tijdens zijn TED-talk, “maar over spinnen die hele vogels verorberen, slangen zo groot dat ze een mens kunnen verzwelgen en een rivier zo warm dat kikkers erin koken.”

Die spinnen bestaan, wisten we al even. Idem voor de slangen. Maar die rivier, dat kan toch niet? “We kennen uiteraard natuurlijke fenomenen als warmwaterbronnen, maar die gaan altijd gepaard met vulkanische activiteit”, zegt Ruzo. “En rond de plek waar die rivier zou moeten zijn, is in geen 700 kilometer een vulkaan te bekennen.”

Het moest dus wel een legende zijn.

Aardse aderen

Nou, mooi niet. Via een tante die bevriend bleek met de vrouw van een lokale sjamaan – yep, plots zijn we vér weg van Frans-Vlaanderen – kwam Ruzo terecht bij, inderdaad, een kokende rivier. Of toch bijna. De rivier die hij ontdekte, haalde op sommige plekken temperaturen tot 86 graden Celsius. Niet kokend, maar zoals Ruzo zegt: “Close enough.”

De voorbije jaren is hij bezig geweest met het ontsluieren van de geheimen van de rivier. Hij kwam er­achter dat de warmte ontstond door kleine barstjes in de rivierbedding, die heet water de rivier instuwen. “Die breuklijnen zijn de aderen van de aarde”, zegt Ruzo. “Zoals wij warm bloed door onze aderen hebben stromen, zo stroomt er warm water door de aderen van de kokende rivier.”

Ruzo houdt eraan om te tonen hoe uitzonderlijk dit alles is. De rivier is voor het grootste deel breder dan een tweebaansweg en is over meer dan zes kilometer heter dan een kraakvers kopje koffie. Hij ontdekte er levensvormen die nergens anders ter wereld voorkomen. Organismen die leven in dezelfde omgeving die kikkers die er per ongeluk invallen, simpelweg kookt. Het is maar een voorbeeld van de geheimen die de kokende rivier beetje bij beetje prijsgeeft.

Veel vragen

De inheemse naam voor de rivier is Shanay-timpishka, wat ‘kookt onder de hitte van de zon’ betekent. Ruzo ziet daarin het bewijs dat ook de inboorlingen, die de rivier al veel langer kennen, probeerden uit te leggen waarom ze was zoals ze was. “De mens heeft altijd geprobeerd uit te leggen hoe de wereld werkt”, zegt Ruzo. En de hitte komt dan wel niet door de zon, er blijven veel vragen onbeantwoord. “Ik vind nog steeds geen ander non-vulkanisch geothermisch systeem dat zo groot is”, zegt hij. “Dit is echt uniek. Dit zou niet mogen bestaan.” En hoe­wel hij dichter bij de ultieme verklaring komt, is die er nog altijd niet. Want waarom hier en elders niet? Waarom hangt er altijd een stukje wolk bo­ven dit ge­bied? “En bovenal: wat is het belang van de kokende rivier?”

Witte ruis

Met zijn ietwat geeky uitleg over geothermische systemen wil Andrés Ruzo vooral aantonen dat legendes zelfs vandaag nog altijd tot leven kunnen komen.

“In dit tijdperk,” zo zegt hij, “waarin alles in kaart gebracht, gemeten en bestudeerd lijkt te zijn, wil ik jullie eraan her­inne­ren dat ontdekkingen niet enkel worden gedaan in de zwarte leegte van het onbekende, maar ook in de witte ruis van overweldigende data.”

In feite is dat wetenschappelijke lingo voor de les die de onnavolgbare Casper en Hobbes ons al leerden, in de laatste strip die tekenaar Bill Watterson ooit over hen maakte.

Zegt Casper, vlak voor ze een helling af­sleeën: “It’s a magical world, Hobbes ol’ buddy. Let’s go exploring!

Andrés Ruzo

Probeer maar eens op te groeien tussen de Inca-legendes en niét op zoek te gaan naar de oorsprong van die verhalen. Ruzo koos de wetenschappelijke richting en specialiseerde zich in geothermische systemen. Hij groeide op in Nicaragua en Texas, en speurt nu samen met zijn vrouw verder naar de geheimen van de kokende rivier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234