Maandag 27/01/2020

Global Warming

Het milieu red je in de rechtszaal

De Nederlandse rechtszaak gaat onder andere over het terugdringen van de CO2-uitstoot. Beeld ANP

Morgen hoort de rechtbank in Den Haag het slotpleidooi in de Nederlandse klimaatzaak. Het is de eerste in Europa en de Belgische versie zit in de voorbereidende fase. Het idee dat je het milieu in de rechtszaal redt, wint terrein.

Misschien zijn rechtszaken de enige optie om de politieke onverschilligheid rond klimaatverandering te doorbreken. Dat is wat Stijn Meuris, Nic Balthazar, Francesca Vanthielen en acht andere Vlaamse klimaatridders vinden. Eind vorig jaar kondigden ze aan België voor de rechter te dagen wegens klimaatnalatigheid. Zo'n 13.000 burgers zijn al mede-eiser.

Morgen zullen Meuris en co. met grote aandacht de zitting in Den Haag volgen waar advocaat Roger Cox zijn slotpleidooi tegen de Nederlandse staat houdt in de eerste Europese klimaatzaak. De bedoeling is Nederland te veroordelen wegens te veel CO2-uitstoot en het land een duidelijke reductieverplichting op te leggen. De uitspraak is voor binnen enkele maanden. Wint Urgenda, de ngo die het proces startte, dan vergroten de slaagkansen van de Belgische zaak.

Handleiding voor juristen

Cox, die ook de Belgen adviseert, baseert zich op het aansprakelijkheidsrecht en het mensenrecht. Omdat de wetenschap het gevaar van de opwarming aantoont en er politiek is afgesproken dat die niet meer dan twee graden mag zijn, zijn landen verplicht om afdoende maatregelen te nemen, luidt de redenering.

"We kunnen aantonen dat wat de landen doen niet volstaat als je er de wetenschap en de politieke afspraken naast legt", zegt Cox. En dat is schuldig verzuim. De Klimaatzaak vergelijkt het met asbest. We weten dat het kanker veroorzaakt en dus is wie het gebruikt aansprakelijk wanneer werknemers ziek worden. "Wie bekende risico's bewust negeert, kun je veroordelen. Bovendien is het recht op een veilig leven, een mensenrecht, in het gedrang", zegt Cox.

De juridische aanpak wint terrein. In de VS lopen klimaatzaken tegen zowat alle staten. Jaap Spier, advocaat-generaal bij het Nederlands hooggerechtshof, stelde zonet samen met dertien rechters en wetenschappers uit negen landen de 'Osloprincipes' op: een handleiding voor juristen die overheden tot effectieve klimaatpolitiek willen verplichten.

Nederland

Wie: Urgenda (milieu-ngo)

Eisen:
- Erkennen dat opwarming van de aarde met meer dan 2 graden tot schending van mensenrechten leidt
- Verklaring dat de staat onrechtmatig handelt door niet haar bijdrage te leveren aan voeren van effectief klimaatbeleid
- Staat opdragen de CO2-uitstoot vóór 2020 te verlagen met 40 procent ten opzichte van niveau 1990

België

Wie: Klimaatzaak (elf BV's, onder wie Tom Lenaerts, Stijn Meuris, Francesca Vanthielen en Nic Balthazar)

Eisen:
- Streven naar een uitstootreductie van 40 procent tegen 2020

Groot-Brittannië

Wie: ClientEarth (juridische ngo)

Eisen:
- Aanpakken van het overschrijden van EU-normen voor stikstofdioxide (NO2)

In België kwam het initiatief van een groep BV's, onder wie Tom Lenaerts. Beeld Eric De Mildt

Ook Spier vindt dat conferenties niet meer volstaan. Zijn werkgroep toont dat er in het bestaande recht voldoende principes toepasbaar zijn om een land te dwingen de CO2-uitstoot te beperken, zoals het internationaal recht, het mensenrechtenrechten het aansprakelijkheidsrecht. In het geding zijn het recht op leven en gezondheid, de internationale vrede en veiligheid, voedselvoorraden en economische vooruitgang.

Cox is blij met de ruggensteun. "Het toont dat het recht een brug kan zijn tussen de wetenschap, die laat zien hoe de opwarming de mens in gevaar brengt, en de politiek, die daar al te weinig tegen doet", zegt de advocaat.

Dat vindt ook Alan Andrews, Brits advocaat bij de ngo ClientEarth. Hij volgt de klimaatzaken nauwgezet en houdt donderdag in het Britse Hooggerechtshof zijn slotpleidooi tegen de Britse overheid. ClientEarth wrijft haar nalatigheid wegens luchtvervuiling aan. "Het gaat telkens om burgers of organisaties die via justitie proberen af te dwingen dat regeringen verantwoordelijker omspringen met de gezondheid en levens van hun onderdanen", zegt Andrews.

Na vijf jaar heen-en-weer lopen tussen lokale hoven en het Europees Hof, blijkt de kans niet gering dat ClientEarth het pleit wint. Eerder is al erkend dat Groot-Brittannië de EU- normen voor luchtvervuiling overschrijdt. Het is nu afwachten of de rechter de staat ook verplicht met een duidelijk en te controleren plan te komen.

Andrews: "Winnen wij, dan is dat een Europees precedent en heeft ook de Belgische overheid iets te vrezen. Het overschrijdt dezelfde normen en het dreigt daarvoor weer voor het Europees Gerechtshof te worden gedaagd. Maar de Europese procedure is heel erg traag en de politiek is nooit veraf. De Commissie durft nauwelijks tegen een lidstaat in te gaan. Dankzij zaken zoals de onze en de Klimaatzaak kan het voor burgers en organisaties een stuk makkelijker worden om via de nationale justitie een milieu- en klimaatbeleid af te dwingen. Die trein is vertrokken."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234