Donderdag 22/08/2019

Het klimaat vraagt om een andere staatshervorming

"Verdeeld België voert nog steeds geen doortastend klimaatbeleid", schrijft Magda Aelvoet, Minister van Staat en voorzitster van de Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling.

Op de VN-klimaatconferentie in Warschau dienen dezer dagen stappen gezet om in 2015 in Parijs tot een globaal klimaatakkoord te komen, en om de klimaatfinanciering voor kwetsbare landen rond te krijgen. De uitdaging is groot. Volgens het verleden week gepubliceerde Emissions Gap-rapport van UNEP zitten we in 2020 nog steeds met een kloof tussen de (verwachte) mondiale uitstoot van broeikasgassen en het emissieniveau dat nodig is om een gevaarlijke klimaatverandering af te wenden.

De wereld boekt te weinig vooruitgang in het terugbrengen van emissies. Van Chinees steenkool tot Amerikaans schaliegas, de eigen belangen van landen op korte termijn drukken het mondiaal belang en de lange termijn te vaak naar de achtergrond. Na de verwoestende tyfoon in zijn land maakte de noodkreet van Yeb Saño indruk in Warschau, maar het zal de spanningen niet wegnemen tussen geïndustrialiseerde landen, opkomende economieën en ontwikkelingslanden. Ook binnen de EU zijn er tegenstellingen tussen lidstaten die de inspanningen willen beperken (zoals gastland Polen) en landen die verder willen gaan in het terugschroeven van de emissies en een 'groene economie' bepleiten. Ons land toonde zich in de voorbereidende vergaderingen van de Europese milieuraad voorstander van die laatste positie, en dat is een positief signaal.

Gebrek aan engagement
Alleen lijkt het in eigen land nog niet te lukken om een doortastend klimaatbeleid te voeren. Een deze week in de pers verschenen rapport geeft slechte punten aan de federale en regionale ministers die bevoegd zijn voor klimaat. De redenen hiervoor vinden we grotendeels terug in een zonet verschenen consensueel advies van de Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling (FRDO), een adviesorgaan waarin zowel vakbonden, werkgevers, milieu-, consumenten- en ontwikkelingsorganisaties als wetenschappers en jongeren zetelen.

In een notendop stelt de FRDO deze problemen vast: er is geen duidelijk beleidskader (met name voor de aankoop van emissierechten en het Nationale Klimaatplan), verbintenissen worden niet nageleefd en de doelstellingen zijn onvoldoende ambitieus. En vooral: de beslissingen over de lastenverdeling tussen de beleidsniveaus blijven aanslepen. De federale staat en de regio's zijn het drie jaar na een Europese afspraak nog altijd niet eens over verdeelsleutels voor de reductie van broeikasgassen, objectieven voor hernieuwbare energie en klimaatsteun aan het Zuiden.

Beleidsniveaus spelen elkaar de zwartepiet door, maar ondernemen zelf te weinig, en klimaatargumenten wegen niet door bij beslissingen in cruciale domeinen als mobiliteit en ruimtelijke ordening.

De resultaten zijn navenant. Onze uitstoot per inwoner blijft beduidend hoger dan het Europese gemiddelde. En volgens het jongste rapport van het Europees Milieu Agentschap over de vooruitgang van de EU-lidstaten inzake de energie-klimaatdoelstellingen, is België een van de zes lidstaten die er zelfs met bijkomende maatregelen niet in zal slagen de 2020-doelstelling voor emissiebeperking te halen. Verklaringen zijn er genoeg. Een klein en dichtbevolkt land, een energie-intensieve industrie, een verkeersknooppunt, ... Maar toch vooral ook een gebrek aan engagement om van klimaat en duurzame ontwikkeling een prioriteit te maken in de verschillende beleidsdomeinen.

Want België kán zijn uitstoot van broeikasgassen beduidend verminderen - zelfs met 80 tot 95 procent tegen 2050. Dat bleek onlangs nog uit een studie van onderzoekcentra CLIMACT en VITO. Er zijn verschillende scenario's voor een transitie naar een een koolstofarm België. Die scenario's leren dat die transitie naar een klimaatvriendelijke economie haalbaar is als we het anders aanpakken, zowel op het vlak van energie, transport, gebouwen, industrie als voedselvoorziening en landbouw. Om op lange termijn onze energie- en grondstoffenkost te beperken, zullen we wel op korte termijn moeten investeren in hernieuwbare energie, in de energie-efficiëntie van gebouwen, voertuigen en industriële processen, in ecodesign van producten.

Collectieve doelstellingen
Als er één belangrijk thema is voor de volgende regering, is het dit: het welvaartsniveau, de concurrentiekracht en het sociale model in ons land vrijwaren met een veel lagere ecologische voetafdruk, voor deze en volgende generaties. De huidige federale regering heeft onlangs een aanzet gegeven door de goedkeuring van een langetermijnvisie op duurzame ontwikkeling. We kunnen maar hopen dat die visie het uitgangspunt wordt van het volgende regeerakkoord. En dat eventuele nieuwe staatshervormingen leiden tot een effectief beleid in dit en andere domeinen, waarbij de niveaus zich niet in loopgraven nestelen maar de krachten bundelen om collectieve doelstellingen te realiseren die verder reiken dan één legislatuur.

Overheden kunnen een kader bieden, regels opleggen en fiscaliteit als instrument gebruiken, maar dergelijke ingrijpende veranderingen zijn niet mogelijk zonder een draagvlak bij middenveldorganisaties, burgers en ondernemingen. De Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling tracht al jaren dat engagement mee vorm te geven. Ons volgende jaarforum, op 26 november in Brussel, gaat over de vragen hoe de transitie naar een koolstofarme samenleving mogelijk te maken, welke innovatie daarvoor nodig is en hoe we dit kunnen financieren. Als de wereldgemeenschap een stap verder raakt in Warschau, kunnen we in België niet achterblijven.

Beeld PHOTO_NEWS
 
Bundel krachten om collectieve doelstellingen te realiseren die verder reiken dan één legislatuur
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden