Dinsdag 10/12/2019

Vijf vragen

Het is kermis in de hel, met dank aan El Niño

Een brandweerman trotseert de hevige bosbrand in Ventura County, in het zuiden van Californië. Beeld REUTERS

Zware overstromingen, hevige bosbranden, tornado's: wereldwijd zorgt het weer dezer dagen voor noodtoestanden. Zijn we vertrokken voor een eeuwig rondje klimaatellende? "Geen paniek", sussen experts. "Alleen laat het weer zich niet in vakjes steken."

1. Waar loopt het allemaal fout?

Terwijl Australië hele bossen in vlammen ziet opgaan, staat Zuid-Amerika onder water. De grensgebieden van Paraguay, Uruguay, Brazilië en Argentinië zijn in enkele dagen tijd omgedoopt tot één groot meer. Ruim honderdduizend inwoners moesten hun huis noodgedwongen achterlaten. Op verschillende plaatsen torenen enkel de daken van de huizen nog boven het water uit.

En daar stopt het niet voor de Amerikanen. Want terwijl tornado's het zuidoosten van de VS teisteren, kreunt Californië onder bosbranden en stevent Texas op hevige sneeuwstormen af.

Dichter bij huis hebben ook de Britten met noodweer te kampen. De zware overstromingen joegen al meer dan tweeduizend burgers het huis uit. Vooral in Lancashire en Yorkshire is de ellende groot, omdat heel wat rivieren er buiten hun oevers zijn getreden.

Het stadscentrum van York in Engeland staat volledig blank nadat rivieren buiten hun oevers traden. Beeld belgaimage

2. Wat is de oorzaak en is er een verband?

Het Britse noodweer is een geval apart, stelt VTM-weerman Frank Duboccage. Maar de overstromingen in Zuid-Amerika en de bosbranden in Australië hebben wel een gemeenschappelijke boosdoener: het natuurfenomeen El Niño.

Duboccage: "In het normale scenario staat er aan de evenaar het hele jaar door een oostenwind of passaatwind. Die waait van oost naar west, van Zuid-Amerika naar Australië. Op die manier wordt het warme zeewater naar zuidoost-Azië en Australië geblazen. Gevolg: je krijgt er veel regenval. Zuid-Amerika, daarentegen, krijgt een koude zeestroming, waardoor het er doorgaans erg droog is. Denk aan Peru, Argentinië. In de Atacama-woestijn, in het noorden van Chili, regent het zelfs soms honderd jaar niet. Maar nu dus wel."

Typisch voor een El Niño is dat de passaatwind verzwakt, duidt Duboccage. Het warme zeewater wordt naar Zuid-Amerika teruggedrongen, wat daar veel regen creëert. Want warm water betekent een extra portie energie, zodat er makkelijker regenwolken ontstaan. Vaak zijn het de vissers in Peru die de El Niño als eersten zien aankomen. Het koude zeewater is altijd rijk aan vis, maar zodra het opwarmt, zoeken de vissen andere oorden op. Dat het koude water richting Australië stroomt, leidt daar dan weer tot een gebrek aan regen. Met als gevolg: droogte, mislukte oogsten en bosbranden. "De impact is enorm", schetst de weerman.

Te heet onder de voeten of te nat: de schuldige is in dit verhaal dus dezelfde.

In Elba, Alabama heerst er watersnood, te wijten aan hevige stormen. Beeld reuters

3. Hoe uitzonderlijk is dit?

Heel uitzonderlijk, meent Duboccage. Wetenschappers spreken dan ook van een 'Godzilla-El Niño'. Het fenomeen, letterlijk vertaald als 'De Kleine Jongen', is deze keer geen broekventje. De benaming verwijst naar het 'kerstkind', precies omdat een El Niño vooral in deze feestperiode voorkomt, met een hoogtepunt rond kerst. Om de hoeveel tijd er eentje opduikt, staat niet vast. Dat kan om de vier, zeven of tien jaar.

Duboccage: "Wel zeker is dat dit een van de hevigste is die we al gezien hebben, met een enorme ravage en impact. Over deze El Niño kun je niet zomaar zeggen dat 'het normaal is dat er om de zeven jaar eens wat water valt'."

Willen wetenschappers weten hoe krachtig 'De Kleine Jongen' is, dan meten ze de temperatuur op van het zeewater aan de kusten voor Zuid-Amerika. Bij 1 graad Celsius is het verschijnsel zwak, dicht bij de 3 graden, zoals nu, spreken ze van een erg hevige El Niño.

4. Zit de klimaatopwarming hier voor iets tussen?

Tot nog toe is er geen bewezen link tussen de klimaatopwarming en de El Niño, stelt Duboccage. "Niets wijst erop dat we door de opwarming van de aarde nog meer of nog fellere El Niño's kunnen verwachten. Wel is het zo dat de klimaatopwarming voor meer energie zorgt in de atmosfeer. En dat zal zich laten voelen. De consensus onder wetenschappers is dat er meer extremen zullen voorkomen. Maar dat wil nog niet zeggen dat die extremen ook extremer gaan worden. Paniek is dus nergens voor nodig. Trouwens, het weer laat zich niet in vakjes steken. Het is een samenspel van enorm veel parameters."

Kijk naar onze opmerkelijk warme winter nu, gaat Duboccage verder. "Warmt de aarde op, dan stijgt statistisch gezien ook de kans op warmere winters. Maar dat is puur statistiek. Het neemt niet weg dat we nog koude winters gaan krijgen. Plus: wie zegt dat het zo warm blijft als nu in december? Ook dat kan nog keren." En inderdaad, het KMI voorspelt dat het kwik tegen donderdag onder de 10 graden zakt. Volgend weekend houden we nog 5 graden over en kan het in het zuiden van het land 's nachts gaan vriezen.

In Rowlett, Texas heeft een tornado duchtig huisgehouden. De ravage is enorm. Beeld ap

5. Heeft Engeland dan gewoon pech?

Jawel, meent Duboccage. "De Britten krijgen de ene regenzone na de andere te slikken. Het gebied is heel kwetsbaar voor regenzones die vanaf de Atlantische Oceaan komen. Dat heeft alles te maken met hoe de luchtstroming zit, niet met de El Niño of de klimaatopwarming. We moeten de Engelsen dus niet bang maken. Niks zegt dat zij in de toekomst elk jaar zulke zware overstromingen te verduren krijgen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234