Zondag 22/05/2022

Ecomodernisme

Het is groen en het... lacht!

null Beeld Debby Termonia
Beeld Debby Termonia

Wetenschappers schreven deze week opnieuw een brandbrief over het klimaat. Volgens de 'ecomodernisten', een nieuwe lichting groene vooruitgangsoptimisten, is er nochtans geen reden tot paniek - en zou de groene beweging zich stilaan mogen gaan bezinnen over haar defaitistische boodschap.

Filip Michiels

Ze geloven voluit in innovatie en technologische ontwikkeling als motor voor ecologische vooruitgang. Maar ze pleiten ook resoluut voor kernenergie en het gebruik van ggo's, en zien geen graten in intensieve landbouw en het massaal strooien van kunstmest. Hardop vloeken in de groene kerk, heet dat dan, maar het ecomodernisme maakt - vooral in de VS - al enkele jaren opgang.

Enkele maanden geleden publiceerden onder meer Ted Nordhaus en Linus Blomqvist van de Amerikaanse denktank The Breakthrough Institute hun Ecomodernist Manifesto. Samen met een aantal bekende academici en groene iconen pleiten ze daarin voor een radicaal andere, minder pessimistische benadering van de milieuproblematiek.

"Door de bank genomen is deze planeet er anno 2015 een stuk beter aan toe dan enkele decennia geleden", klinkt het. Het manifest maakt ook komaf met wat zij het 'romantische groene denken' noemen, en pleit voor een ontkoppeling van de menselijke en technologische ontwikkeling enerzijds en de natuur anderzijds.

De traditionele groene beweging maakt - het zal u niet verbazen - brandhout van hun analyses, en suggereert dat de ecomodernisten niet meer zijn dan pleitbezorgers van een aantal invloedrijke industriële lobby's.

Wij spraken met Ted Nordhaus, voorzitter van de Breakthrough Institute, en Linus Blomqvist. Beide heren waren onlangs in ons land voor een lezing, op uitnodiging van de Gentse universiteit.

Het regende de voorbije maanden doemberichten over de klimaatopwarming, en naarmate de klimaatconferentie in Parijs dichterbij komt, neemt ook het pessimisme over de afloop ervan toe. Niet nodig, vinden jullie?
Ted Nordhaus: "Je zult ons niet horen beweren dat we alle ecologische uitdagingen vandaag onder controle hebben of dat er geen vuiltje meer aan de lucht is, maar we verzetten ons wel tegen het in onze ogen overdreven pessimisme. Hét milieuprobleem bestaat niet, het is een amalgaam van vaak heel uiteenlopende problemen die elk een andere aanpak vragen. In grote delen van Europa en de VS is de lucht- en waterkwaliteit vandaag bijvoorbeeld stukken beter dan dertig jaar terug. Tegelijk blijft de CO2-uitstoot problematisch en vernietigen we nog altijd de habitat van heel wat diersoorten. Op dat vlak is er dus wel degelijk nog veel werk aan de winkel."

U verwijst graag naar die lucht- en waterkwaliteit in de meest ontwikkelde delen van de wereld, maar blijft u dan niet blind voor de ronduit desastreuze ontwikkelingen op dat vlak in het grootste deel van Azië, in Afrika, noem maar op?
Nordhaus: "In een land als China is het grootste deel van de bevolking in pakweg 25 jaar tijd uit de middeleeuwen getild, naar een samenleving die vandaag min of meer als modern kan worden omschreven. Ze hebben daar op milieuvlak een hoge prijs voor betaald, maar technologische vooruitgang én de druk van de bevolking zorgen er vandaag ook voor dat de regering die problematiek versneld kan en moet aanpakken. Onze moderne levensstijl heeft wereldwijd natuurlijk een zware impact gehad op het milieu, maar wij verzetten ons tegen het idee dat het ook nu nog allemaal kommer en kwel blijft.

"Dit is geen zwart-witverhaal, er zit intussen heel veel grijs tussen. Dat is ook ons grootste verwijt aan de traditionele groene beweging: al vijftig jaar krijgen we om de oren geslagen dat het milieu er beroerd aan toe is, dat we onze levensstijl drastisch moeten aanpassen. Alsof er in al die jaren niks gebeurd is en we er intussen her en der ook niet stevig op vooruitgegaan zijn. Mensen worden die boodschap echt beu."

Ted Nordhaus en Linus Blomqvist Beeld Tim Dirven
Ted Nordhaus en Linus BlomqvistBeeld Tim Dirven

Geeft u eens enkele concrete voorbeelden?
Linus Blomqvist: Als je het zuiver per capita bekijkt, dan is onze persoonlijke ecologische voetafdruk vandaag een stuk kleiner dan begin jaren zeventig. Voor de voedselproductie per hoofd van de bevolking hebben we nu veel minder land nodig dan vijftig jaar terug. We verbruiken ook minder water per persoon en in veel landen is de landbouwproductie een stuk minder vervuilend geworden.

"Het grote probleem is dat de bevolkingsgroei in voornamelijk de Derde Wereld nog een stuk hoger lag dan de dalingen waarvan net sprake. Met als gevolg dat we er wereldwijd eigenlijk niet op vooruit zijn gegaan. Het goede nieuws is dan weer dat de bevolkingsgroei vandaag ook in de minder ontwikkelde landen aan het vertragen is, waardoor de hoop op een oplossing voor een aantal grote milieuproblemen echt wel realistisch is.

In de meeste landen - op het Afrikaanse continent na - ligt de geboortegraad nu al beneden de zogenaamde vervangingsratio. De wereldbevolking zal op termijn dus krimpen. Minder geboortes betekent vaak ook meer toegang tot onderwijs voor de kinderen, en dus ook een snellere ontwikkeling van een land. Ook dat heeft een gunstige invloed op de milieuverontreiniging."

Sinds de Club van Rome begin jaren zeventig het beroemde rapport De grenzen van de groei uitbracht, groeide wereldwijd de overtuiging dat een ongebreidelde economische groei ook slecht nieuws was voor onze leefomgeving. Onzin, zeggen jullie?
Nordhaus: "Economische groei zorgt er op termijn voor dat minder mensen hun brood verdienen in de agrarische sector. Doorgaans gaan er dan ook meer mensen in steden wonen, waar ze in de industrie of dienstensector aan de slag kunnen. Onderzoek wijst nu duidelijk uit dat die transitie net een gunstige impact heeft op het milieu. Er wordt minder land, bos of dierenhabitat ingenomen voor doorgaans weinig rendabele landbouwactiviteiten, en mensen die in steden wonen gaan zich ook anders voeden. Met meer industrieel geproduceerde voedingswaren, jazeker, maar per capita zijn die haast altijd minder belastend voor het milieu omdat ze op efficiëntere wijze vervaardigd worden. Bovendien hebben mensen in de stad op termijn ook minder kinderen, al was het maar omdat ze daar een betere toegang hebben tot gezondheidszorg en voorbehoedsmiddelen."

Dat klinkt goed, maar het lijkt ons nogal sterk te beweren dat grote multinationals uit de voedingsindustrie - hoe efficiënt ze ook werken - geen negatieve impact zouden hebben op het milieu.
Nordhaus: "Dat beweren we ook niet, alleen is de impact van dat soort grootschalige productie per capita haast altijd kleiner dan die van arme drommels die op het platteland zelf in hun voedselbevoorrading moeten voorzien en doorgaans ook nog eens bijzonder laag geschoold zijn. Het is voornamelijk een verhaal van efficiëntie. De keerzijde van de medaille - daar moeten we ook niet flauw over doen - is de fel gestegen CO2-uitstoot. Daar heeft de grootindustrie natuurlijk wél flink wat boter op het hoofd. En die tol is het zwaarst in landen waar de industrie nog massaal op steenkool of andere fossiele brandstoffen draait."

Jullie tonen zich een voorstander van kernenergie, pleiten voor aquacultuur om de massale overbevissing van de oceanen tegen te gaan, zien geen graten in ggo's. Dat alles druist radicaal in tegen zowat alles waar de traditionele groene beweging al decennia voor staat. Zijn jullie dan nog wel ecologisten?
Nordhaus: "Ik vrees dat de traditionele groene beweging anno 2015 nog amper bezig is met het milieu. Daarmee bedoel ik: het perspectief in de postindustriële kapitalistische samenleving is totaal veranderd in vergelijking met veertig of vijftig jaar geleden. De meeste mensen krijgen behoorlijk voedsel naar binnen, hebben een stevig dak boven het hoofd en ziektes die in de eerste helft van de vorige eeuw nog massaal veel slachtoffers eisten, zijn vandaag grotendeels bedwongen. Stuk voor stuk uitdagingen dus waar de mens duizenden jaren mee geworsteld heeft.

"Tegelijk staat die mens vandaag mijlenver van haast elke vorm van voedsel- of andere productie: ze hebben er geen flauw idee meer van hoe dingen geproduceerd worden, hoe dat enorm complexe proces precies loopt, hoe voedingsproducten finaal tot bij hen raken. Mensen raken ze daardoor ook wat ontheemd en vervreemd, en hebben ze de neiging het verleden - toen alles nog relatief overzichtelijk en duidelijk leek - te gaan romantiseren. Ik vrees dat de groene beweging min of meer mee op deze trein is gesprongen: ze zijn op zoek naar een soort nieuwe ideologie, verzetten zich tegen die postindustriële samenleving maar tonen zich daarbij vaak blind voor wat technologische vooruitgang ons ook heeft opgeleverd."

De klimaatopwarming kan natuurlijk moeilijk ontkend worden.
Nordhaus: "Absoluut niet, maar de focus daarop is vaak al te eenzijdig. U beseft het wellicht niet, maar jaarlijks overlijden er drie tot vier miljoen mensen door luchtvervuiling, in open lucht maar net zo goed binnenshuis. Dat laatste is doorgaans het gevolg van mensen die geen toegang hebben tot moderne technologie en binnenshuis koken én verwarmen op open houtstoven, met alle schadelijke gevolgen vandien. De grootste bedreiging voor de oceanen is niet de vervuiling ervan, maar de overbevissing. En als we het dan toch over die klimaatopwarming hebben: er bestaan vandaag twee technologieën waarvan bewezen is dat ze zeer efficiënt zijn in de strijd daartegen: aardgas en kernenergie. Het is geen toeval dat Frankrijk en Zweden er de voorbije jaren in geslaagd zijn hun CO2-uitstoot drastisch te verlagen. De Fransen deden dit door voor hun stroomproductie zwaar in te zetten op kerntechnologie, de Zweden deels met kernenergie, deels met waterkrachtcentrales."

Rest natuurlijk het kernafval, dat we nergens veilig kwijtraken.
Nordhaus: "Er bestaat geen enkele energietechnologie die op lange termijn voor zo weinig afval zorgt als kernenergie. Iedereen heeft vandaag de mond vol van zonnepanelen, maar weinig mensen beseffen dat die panelen maar een beperkt aantal jaren meegaan en daarna voor een stilaan gigantische afvalberg zorgen. De hoeveelheid kernafval die de voorbije vijftig jaar in de VS werd geproduceerd past vandaag nog altijd op één voetbalveld. Met de technologie die vandaag voorhanden is, is het niet langer een utopie om dat afval veilig op te slaan."

U hebt een onbegrensd vertrouwen in de kracht van technologie en in het vermogen van de industrie om milieuproblemen op te lossen. Toch toont het recente dieselschandaal bij Volkswagen nog maar eens aan dat we maar beter niet al te veel vertrouwen stellen in de goede bedoelingen van bedrijven. Zij willen vooral winst maken en aandeelhouderswaarde creëren. De zorg voor het milieu lijkt daar ondergeschikt aan.
Nordhaus: "Het was inderdaad de auto-industrie die politici ervan overtuigde dat er zoiets bestond als propere diesel. Maar kunt u me uitleggen hoe het mogelijk is dat ze daar al die jaren zo gemakkelijk mee weg kwamen? En wat dan gezegd van al die politici die al die jaren uitsluitend voor de belangen van hun eigen, nationale autosector reden? Diezelfde politici overigens die een systeem in het leven riepen waarbij emissierechten zomaar wereldwijd verhandeld konden worden, alsof het sinaasappelen waren?

"Ik ben de eerste om aan te dringen op een betere regelgeving en meer controle, want bedrijven zullen altijd eerst aan de eigen portemonnee denken. Maar dat belet niet dat moderne technologie ons gigantisch veel vooruit kan helpen, en dat de voorbije jaren ook al gedaan heeft. Kijk maar wat er gebeurd is met de beruchte CFK's, die decennialang gebruikt werden als koelmiddel en drijfgas voor spuitbussen. Het was finaal aan een technologische doorbraak te danken dat we die schadelijke stoffen haast volledig hebben kunnen uitbannen."

Verwarren jullie optimisme niet al te vaak met wishful thinking?
Nordhaus: "Persoonlijk denk ik dat het eerder van wishful thinking getuigt te geloven dat je de klimaatopwarming kunt tegengaan met alleen maar in te zetten op zonne-energie en windmolens. Daar bestaat tot op heden geen enkele wetenschappelijke consensus over. Men verwijt ons vaak dat we al te gefixeerd zouden zijn op technologie, maar is dat blinde geloof in het potentieel van wind- en zonne-energie niet net een illustratie van hetzelfde? Met de wetenschappelijke kennis die we vandaag hebben, is kernenergie nog altijd een veel betere wissel op de toekomst dan die zogenaamde groene energiebronnen.

"We zetten intussen al ruim twintig jaar zwaar in op zonne-energie, maar tot vandaag blijkt die technologie maar in een heel beperkt aantal landen in staat om aan de energiebehoeften te voldoen. Wordt het dan niet stilaan tijd om het geweer van schouder te veranderen en toe te geven dat we jammer genoeg fout zaten?"

U verwijt de klassieke groene beweging een soort van ideologische verstarring?
Nordhaus: "Inderdaad. Als je zolang een bepaalde visie aanhangt en verspreidt, wordt het bijzonder lastig om finaal toe te geven dat je het bij het verkeerde eind had en dat soort dogma's op te geven. Zeker als al je vrienden, en je volledige sociale en professionele netwerk ook al zolang op dezelfde golflengte zitten. Iedereen maakt deel uit van dezelfde stam, zoiets."

Een aantal mensen uit de klassieke groene beweging verdenken The Breakthrough Institute ervan een wolf in schaapskleren te zijn, die de belangen van de industrie dient. Wie financiert jullie werking?
Nordhaus: "Laat me daarover heel duidelijk zijn: we hebben een jaarbudget van anderhalf miljoen dollar en we weigeren elke vorm van sponsoring vanuit de industrie. Al onze sponsors staan ook vermeld op onze website (wat ook klopt, FMI). We geloven niet enkel heel erg in technologische vooruitgang, we dringen ook sterk aan op meer regels en strengere controles voor de industrie.

"En we horen al helemaal niet thuis in het kamp van de ontkenners van de klimaatopwarming of in het neoliberale kamp: we zijn er rotsvast van overtuigd dat de grote milieuproblemen enkel zullen worden opgelost als overheden wereldwijd zelf nog veel meer investeren in nieuwe technologie en infrastructuur. Het is een zware inschattingsfout om daarvoor enkel op de privésector te rekenen. Net zoals het al te naïef is om voor de oplossing van het milieuprobleem enkel op de traditionele groene beweging te rekenen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234